1753 թվականի մայիսի 12-ին Վաղարշապատում վախճանվեց Մինաս Ա Ակնեցին՝ Հայոց Կաթողիկոսը, ով իր գահակալությունը սկսել էր 1751 թվականի սեպտեմբերի 15-ին:

  Ընտրվելով Կաթողիկոս՝ Մինաս Ակնեցին վերջ դրեց տարաձայնություններին և խժդժություններին, որոնք խաթարում էին Հայ Առաքելական Եկեղեցու սրբավայրի կյանքը: Նա ձգտում էր վերականգնել ներդաշնակությունը և ամրապնդել եկեղեցու հոգևոր առաքելությունը: 
Մինաս Ա Ակնեցին առանձնանում էր իր խորաթափանց մտքով, բարությամբ և խաղաղասիրությամբ: Նրա մոտեցումը եկեղեցական և հասարակական խնդիրներին արմատավորված էր խոնարհության և համբերության մեջ, ինչը նրան դարձնում էր սիրված և հարգված առաջնորդ: Ցավոք, նրա վաղաժամ մահը խոչընդոտեց ավելի լայնածավալ բարեփոխումների և ծրագրերի իրականացմանը, որոնք նա, անկասկած, կյանքի կկոչեր: 
Մինաս Ա Ակնեցու կյանքը, թեև կարճ, լի էր նվիրվածությամբ և ծառայությամբ: Նրա ժառանգությունը մնաց որպես խաղաղության և միասնության խորհրդանիշ Հայ Եկեղեցու պատմության մեջ: Նա հուղարկավորվեց Սուրբ Գայանե եկեղեցու մոտ՝ Վաղարշապատի սրբավայրում, որտեղ նրա հիշատակը շարունակում է ոգեշնչել: 


12 мая 1753 года в Вагаршапате скоропостижно скончался Минас Первый Акнеци, Католикос Всех Армян, занимавший престол с 15 сентября 1751 года. Его недолгое, но значимое правление оставило яркий след в истории Святого Эчмиадзина, ознаменовав эпоху примирения и гармонии. Став Католикосом, Минас Акнеци положил конец разногласиям и противоречиям, которые омрачали жизнь духовного центра Армянской Апостольской Церкви. 
Минас Первый выделялся своим вдумчивым подходом, добротой и миролюбием. Его мудрость и терпение позволяли ему сглаживать конфликты и направлять церковь к единству. Он стремился укрепить духовную миссию Эчмиадзина, но внезапная смерть помешала ему реализовать более масштабные планы. Несмотря на краткость своего правления, Минас Акнеци оставил после себя наследие мира и согласия, став примером скромного и преданного служения. 
Похоронен он был у церкви Сурб Гаяне в Вагаршапате, где его могила остается местом памяти и вдохновения. Жизнь Минаса Акнеци, хоть и оборвалась рано, продолжает напоминать о силе доброты и стремления к единству в служении своему народу. 

On May 12, 1753, in Vagharshapat, Minas I Aknetzi, Catholicos of All Armenians, passed away unexpectedly. His tenure, which began on September 15, 1751, was brief but transformative, marking a period of peace and unity in Holy Etchmiadzin. Upon his election as Catholicos, Minas Aknetzi swiftly put an end to the discord and conflicts that had plagued the spiritual heart of the Armenian Apostolic Church. 
Distinguished by his thoughtful demeanor, kindness, and commitment to peace, Minas I approached both ecclesiastical and societal challenges with humility and patience. His leadership fostered reconciliation andintrepreneurship and earned him widespread respect and admiration. Tragically, his untimely death prevented him from implementing broader reforms and initiatives that he undoubtedly envisioned. 
Though his time as Catholicos was short, Minas I Aknetzi’s legacy endures as a symbol of peace and unity in the history of the Armenian Church. He was laid to rest near the Church of St. Gayane in Vagharshapat, where his memory continues to inspire. His life, though brief, remains a testament to the enduring power of compassion and dedication to the service of his people.

1267 թվականի ապրիլի կամ մայիսի 9, Հռոմկլա, Կիլիկիայի Հայկական Թագավորություն մահացել է
Կոստանդին Ա Բարձրաբերդցին (1221-1267)  Ամենայն Հայոց կաթողիկոս, հայոց եկեղեցու և պետականության ամրապնդման խորհրդանիշ:

Նրա կրթությունը սկսվել է Տարսոնի մոտակայքում գտնվող Մլիճ վանքում՝ գրչության նշանավոր կենտրոնում, ապա շարunակվել Հռոմկլայի կաթողիկոսարանում: Նա ծառայել է որպես Մլիճի և, հավանաբար, Բարձրաբերդի եպիսկոպոս, մինչև Կոստանդին պայլի առաջարկով ընտրվել է կաթողիկոս: 
Նրա գահակալության ընթացքում ավարտվել է Սսի Սուրբ Սոֆիա եկեղեցու կառուցումը (1220-ականներ), վերակառուցվել է Արտազի Սուրբ Թադեի վանքը (1247), հիմնվել են նոր դպրոցներ և միաբանություններ: Կոստանդին Ա-ն վարել է հայոց եկեղեցու անկախության և մշակութային զարգացման քաղաքականություն: Նա գլխավորել է Զապել թագուհու հուղարկավորությունը (1252), մասնակցել հայ-մոնղոլական բանակցություններին (1242, 1259) և ամրապնդել հայ-մոնղոլական դաշինքը Հուլավու խանի հետ: 1243-ին Սսում Վարդան Արևելցու հետ կազմակերպել է ժողով, որի որոշումները հաստատվել են Հայաստանի արևելքում: 
Կոստանդին Ա-ն դիմակայել է արտաքին ճնշումներին, մերժել Հռոմի պապի դավանաբանական վիճաբանությունները (1264-1266) և աջակցել Կիլիկիայից լատինադավանների վտարմանը: Նա հովանավորել է մշակույթը՝ խթանելով Թորոս Ռոսլինի և Հովհաննես Գրչի ձեռագրերի ստեղծումը, հիմնել Անբերդի եպիսկոպոսական թեմը և նվիրատվություններ կատարել Հովհաննավանքին, Խորանաշատին ու այլ վանքերին: Նրա ժառանգությունը հայոց եկեղեցու և մշակույթի վերածնունդն է: 

Константин I Барцрбердци: Светлый Патриарх Армянской Церкви- скончался
9 апреля или мая 1267 года, Хромкла, Киликийское Армянское Царство
Константин I Барцрбердци (1221-1267) был Католикосом Всех Армян, символом укрепления армянской церкви и государственности. Его образование началось в монастыре Млич близ Тарсона, известном центре переписки, а затем продолжилось в католикосате Хромклы. Он служил епископом Млича и, вероятно, Барцрберда, пока Константин пайл не выдвинул его на пост католикоса. 
Во время его правления завершилось строительство церкви Святой Софии в Сисе (1220-е годы), был восстановлен монастырь Святого Фаддея в Артазе (1247), основаны новые школы и монашеские общины. Константин I проводил политику независимости армянской церкви и культурного развития. Он возглавил похороны царицы Забел (1252), участвовал в армяно-монгольских переговорах (1242, 1259) и укрепил союз с Хулагу-ханом. В 1243 году вместе с Варданом Аревелци созвал в Сисе собрание, решения которого были утверждены в восточной Армении. 
Константин I противостоял внешним давлениям, отвергая богословские споры, инициированные Римским папой (1264-1266), и поддерживал изгнание латинян из Киликии. Он покровительствовал культуре, способствуя созданию рукописей Торосом Рослином и Ованесом Грчем, основал епархию Анберда и жертвовал монастырям Хованаванк, Хоранашат и другим. Его наследие — возрождение армянской церкви и культуры. 

Constantine I of Barcrberd: The Radiant Patriarch of the Armenian Church- died
April or May 9, 1267, Hromkla, Cilician Armenian Kingdom
Constantine I of Barcrberd (1221-1267) served as the Catholicos of All Armenians, a beacon of strength for the Armenian Church and statehood. His education began at the Mlich Monastery near Tarsus, a renowned scriptorium, and continued at the Hromkla Catholicosate. He served as bishop of Mlich and likely Barcrberd before being nominated as catholicos by Constantine Payl. 
During his tenure, the construction of the Holy Sophia Church in Sis was completed (1220s), the Saint Thaddeus Monastery in Artaz was restored (1247), and new schools and monastic communities were established. Constantine I pursued a policy of independence for the Armenian Church and cultural advancement. He led Queen Zabel’s funeral procession (1252), participated in Armenian-Mongol negotiations (1242, 1259), and strengthened the alliance with Hulagu Khan. In 1243, alongside Vardan Areveltsi, he convened a council in Sis, whose resolutions were ratified in eastern Armenia. 
Constantine I resisted external pressures, rejecting theological disputes initiated by the Roman Pope (1264-1266) and supporting the expulsion of Latins from Cilicia. He patronized culture, promoting the creation of manuscripts by Toros Roslin and Hovhannes Grch, established the Anberd episcopal diocese, and made donations to Hovhanavank, Khoranashat, and other monasteries. His legacy is the renaissance of the Armenian Church and culture.

951 թվականի մայիսի 7-ին, Նարեկում, Ռշտունիք, Վասպուրականի թագավորություն, ծնվել է Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին՝ հայ միջնադարյան մտքի և հոգևորության ամենավառ դեմքերից մեկը:

Նրա հայրը՝ Խոսրով Անձևացին, եղել է նշանավոր աստվածաբան և եկեղեցական գործիչ, իսկ մայրը՝ Անանիա Նարեկացու դուստրը, նույնպես ծագում էր գիտության և հավատի ավանդույթներով հարուստ ընտանիքից: Վաղ տարիքում կորցնելով մորը՝ Գրիգորը դաստիարակվել է Նարեկավանքում, որտեղ նրա հայրը ղեկավարում էր վանական համալիրը: 
Նարեկավանքը դարձավ Գրիգորի հոգևոր և մտավոր ձևավորման օրրանը: Նա խորապես ուսումնասիրել է աստվածաբանությունը, փիլիսոփայությունը, գրականությունը և երաժշտությունը, ինչը նրան դարձրեց բազմակողմանի մտավորական: Նրա գլխավոր ստեղծագործությունը՝ «Մատեան Ողբերգութեան», համարվում է հայ գրականության գոհարներից մեկը: Այս պոետիկ-միստիկական աղոթագիրքը, որը բաղկացած է 95 գլուխներից, արտացոլում է մարդու հոգու խորքային զգացմունքները, նրա պայքարը մեղքի դեմ և ձգտումը դեպի աստվածային լույս: Գրիգորի բանաստեղծությունները, հիմնված աստվածաշնչյան պատկերների վրա, միաժամանակ խորապես անձնական են և համամարդկային: 
Գրիգորը ոչ միայն գրող էր, այլև երաժիշտ, մանկավարժ և աստվածաբան: Նա Նարեկավանքում դասավանդել է, ոգեշնչելով իր աշակերտներին սիրով դեպի գիտելիք և հավատ: Նրա աշխատությունները, ներառյալ մեկնությունները և երաժշտական ստեղծագործությունները, ազդեցություն են ունեցել հայ եկեղեցու և մշակույթի վրա: Չնայած նրա կյանքը անցել է վանական խստապահանջության մեջ, Գրիգորը մնացել է խորապես մարդկային՝ իր ստեղծագործություններում արտահայտելով սեր, կարեկցանք և հույս: 
Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին վախճանվել է 1003 թվականին Նարեկում: 2015 թվականին Հայ Առաքելական Եկեղեցին նրան հռչակել է «Տիեզերական Եկեղեցու Վարդապետ»: Նրա ժառանգությունը՝ լինի դա նրա գրական ստեղծագործությունները, թե հոգևոր ուսմունքները, շարունակում է ոգեշնչել միլիոնավոր մարդկանց ամբողջ աշխարհում: 

Наследие и  Биография Святого Григора Нарекаци
7 мая 951 года в Нареке, Рштуник, царство Васпуракан, родился Святой Григор Нарекаци — одна из самых ярких фигур армянской средневековой культуры и духовности. Его отец, Хосров Андзеваци, был выдающимся богословом и церковным деятелем, а мать, дочь Анании Нарекаци, происходила из семьи, богатой традициями веры и учености. Потеряв мать в раннем возрасте, Григор воспитывался в Нарекаванке, где его отец руководил монастырским комплексом. 
Нарекаванк стал колыбелью духовного и интеллектуального становления Григора. Он глубоко изучал богословие, философию, литературу и музыку, что сделало его разносторонним мыслителем. Главное творение Григора — «Книга скорбных песнопений» («Матян Охбергутюн») — считается жемчужиной армянской литературы. Эта поэтико-мистическая молитвенная книга, состоящая из 95 глав, отражает глубинные переживания человеческой души, борьбу с грехом и стремление к божественному свету. Стихи Григора, основанные на библейских образах, одновременно глубоко личные и универсальные. 
Григор был не только поэтом, но и музыкантом, педагогом и богословом. Он преподавал в Нарекаванке, вдохновляя учеников любовью к знаниям и вере. Его труды, включая комментарии к священным текстам и музыкальные произведения, оказали огромное влияние на армянскую церковь и культуру. Несмотря на аскетичную монашескую жизнь, Григор оставался глубоко человечным, выражая в своих работах любовь, сострадание и надежду. 
Святой Григор Нарекаци скончался в 1003 году в Нареке. В 2015 году Армянская Апостольская Церковь провозгласила его «Учителем Вселенской Церкви». Его наследие — будь то литературные труды или духовные наставления — продолжает вдохновлять миллионы людей по всему миру. 

Legacy and Biography of Saint Gregory of Narek
On May 7, 951, in Narek, Rshtunik, Kingdom of Vaspurakan, Saint Gregory of Narek was born — one of the most luminous figures of Armenian medieval thought and spirituality. His father, Khosrov Andzevatsi, was a distinguished theologian and church leader, while his mother, a daughter of Anania of Narek, hailed from a family steeped in faith and scholarship. Losing his mother at a young age, Gregory was raised in the Narekavank monastery, where his father served as the head of the monastic complex. 
Narekavank became the cradle of Gregory’s spiritual and intellectual formation. He delved deeply into theology, philosophy, literature, and music, emerging as a multifaceted scholar. His magnum opus, the Book of Lamentations (Matyan Oghbergutyun), is regarded as a cornerstone of Armenian literature. This poetic-mystical prayer book, composed of 95 chapters, captures the profound emotions of the human soul, its struggle against sin, and its yearning for divine light. Rooted in biblical imagery, Gregory’s verses are both intensely personal and universally resonant. 
Beyond his role as a poet, Gregory was a musician, educator, and theologian. He taught at Narekavank, inspiring his students with a passion for knowledge and faith. His works, including scriptural commentaries and musical compositions, profoundly influenced Armenian church and culture. Though he lived a life of monastic austerity, Gregory remained deeply human, weaving themes of love, compassion, and hope into his creations. 
Saint Gregory of Narek passed away in 1003 in Narek. In 2015, the Armenian Apostolic Church declared him a “Doctor of the Universal Church.” His legacy, encompassing his literary masterpieces and spiritual teachings, continues to inspire millions worldwide.

6 մայիսի, 319 թ., Վրաստան
Արաքյալահավասար Սուրբ Նինոն մկրտեց վրաց թագավոր Միրիանին և նրա մերձավորներին՝ դնելով Վրաստանի քրիստոնեացման սկիզբը:

327 թվականին Քրիստոնեությունը դարձավ Վրաստանի պաշտոնական կրոնը՝ դառնալով աշխարհում երրորդ երկիրը Հայաստանից և Հռոմեական կայսրությունից հետո, որն ընդունեց Քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն:
Սուրբ Նինոն, ով համարվում է Վրաստանի լուսավորիչ, իր հավատքի ուժով և խաչի խորհրդանիշով փոխակերպեց վրաց ժողովրդի հոգևոր աշխարհը: Լեգենդը պատմում է, որ Նինոն, առաջնորդվելով աստվածային տեսիլքով, ճանապարհորդեց դեպի Վրաստան՝ տարածելու Քրիստոսի ուսմունքները: Նրա քարոզները և հաշմանդամ աղջկա բժշկումը համոզեցին թագավոր Միրիանին ընդունել Քրիստոնեությունը: Այդ ժամանակվանից Վրաստանը դարձավ քրիստոնեական աշխարհի կարևոր կենտրոններից մեկը:
Մինչև 6-րդ դարը Վրաստանը գտնվում էր Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու ազդեցության ներքո: Սակայն 608-609 թվականներին Վրաստանի եկեղեցին ընդունեց 451 թվականի Քաղկեդոնի ժողովի որոշումները, ինչը հանգեցրեց Հայաստանյայց Եկեղեցու հետ հարաբերությունների խզմանը: Այս պատմական իրադարձությունը նշանակալի դեր խաղաց Վրաստանի եկեղեցու ինքնուրույնության ձևավորման գործում:
Այսօր Սուրբ Նինոյի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել վրաց ժողովրդին: Նրա խաչը, որը խորհրդանշում է հավատք և նվիրվածություն, մնում է Վրաստանի հոգևոր սրտում:

«Свет Веры: Как Святая Нино Подарила Грузии Христианство»
На армянском языке6 мая 319 года, Грузия
Равноапостольная Святая Нино крестила грузинского царя Мириана и его приближенных, положив начало христианизации Грузии. В 327 году Христианство стало официальной религией Грузии, сделав её третьей страной в мире после Армении и Римской империи, принявшей христианство как государственную религию.
Святая Нино, почитаемая как просветительница Грузии, силой своей веры и символом креста преобразила духовный мир грузинского народа. Легенда гласит, что Нино, ведомая божественным видением, отправилась в Грузию, чтобы распространять учение Христа. Её проповеди и исцеление больной девушки убедили царя Мириана принять христианство. С этого момента Грузия стала одним из ключевых центров христианского мира.
До 6 века Грузия находилась под влиянием Армянской Апостольской Церкви. Однако в 608–609 годах Грузинская церковь приняла решения Халкидонского Собора 451 года, что привело к разрыву отношений с Армянской церковью. Это историческое событие сыграло важную роль в формировании независимости Грузинской церкви.
Сегодня наследие Святой Нино продолжает вдохновлять грузинский народ. Её крест, символизирующий веру и преданность, остаётся в сердце духовной Грузии.
На английском языке

Equal-to-the-Apostles Saint Nino baptized King Mirian of Georgia and his entourage, marking the beginning of Georgia’s Christianization. In 327, Christianity became the official religion of Georgia, making it the third country in the world, after Armenia and the Roman Empire, to adopt Christianity as its state religion.
Saint Nino, revered as the Enlightener of Georgia, transformed the spiritual landscape of the Georgian people through her unwavering faith and the symbol of the cross. Legend has it that Nino, guided by a divine vision, journeyed to Georgia to spread Christ’s teachings. Her sermons and the miraculous healing of a sick girl persuaded King Mirian to embrace Christianity. From that moment, Georgia emerged as a significant center of the Christian world.
Until the 6th century, Georgia remained under the influence of the Armenian Apostolic Church. However, in 608–609, the Georgian Church adopted the decisions of the Council of Chalcedon of 451, leading to a break with the Armenian Church. This historic event was pivotal in shaping the independence of the Georgian Church.
Today, Saint Nino’s legacy continues to inspire the Georgian people. Her cross, a symbol of faith and devotion, remains at the heart of Georgia’s spiritual identity.

6 მაისი, 319 წელი, საქართველო
წმინდა ნინო, თანასწორი მოციქულთა, ახლდა ქართლის მეფე მირიანსა და მის თანამოაზრეებს, რითაც დაიწყო საქართველოს ქრისტიანიზაცია. 327 წელს ქრისტეანობა გახდა საქართველოს ოფიციალური რელიგია, რითაც საქართველო გახდა მსოფლიოში მესამე ქვეყანა სომხეთისა და რომის იმპერიის შემდეგ, რომელმაც ქრისტეანობა სახელმწიფო რელიგიად აქცია.
წმინდა ნინო, საქართველოს განმანათლებელი, თავისი რწმენის ძალითა და ჯვრის სიმბოლოთი შეცვალა ქართველი ხალხის სულიერი სამყარო. ლეგენდის თანახმად, ნინო, ღვთაებრივი ხილვით ხელმძღვანელობით, გაემგზავრა საქართველოში ქრისტეს სწავლებების გასავრცელებლად. მისმა ქადაგებებმა და ავადმყოფი გოგონას განკურნებამ დაარწმუნა მეფე მირიანი, მიეღო ქრისტეანობა. ამ მომენტიდან საქართველო გახდა ქრისტიანული სამყაროს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრი.
VI საუკუნემდე საქართველო სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. თუმცა, 608-609 წლებში ქართულმა ეკლესიამ მიიღო 451 წლის ქალკედონის კრების გადაწყვეტილებები, რამაც გამოიწვია სომხეთის ეკლესიასთან ურთიერთობის გაწყვეტა. ეს ისტორიული მოვლენა მნიშვნელოვანი იყო ქართული ეკლესიის დამოუკიდებლობის ჩამოყალიბებისთვის.
დღეს წმინდა ნინოს მემკვიდრეობა აგრძელებს ქართველი ხალხის შთაგონებას. მისი ჯვარი, რომელიც რწმენისა და ერთგულების სიმბოლოა, რჩება საქართველოს სულიერ გულში.

Հիշատակի օր՝ 5 մայիսի, Մեծ Հայքի Ալբան քաղաքում  տանճամահ եղավ Բարդուղիմեոս Առաքյալը ՝ Հիսուս Քրիստոսի տասներկու առաքյալներից մեկը, մեծ նվիրյալ, ով իր կյանքը նվիրեց Քրիստոսի ուսմունքների տարածմանը:

  Նա բժշկեց հայոց արքա Սանատրուկին (կամ Թրդատ արքայի որդուն) բորոտությունից, ինչը խորը հետք թողեց հայոց պատմության մեջ: Ի հիշատակ այս հրաշքի՝ Ալբակ գավառում կառուցվեց Սուրբ Բարդուղիմեոսի եկեղեցին: 
Սակայն նրա սուրբ առաքելությունը առաջացրեց հեթանոս քուրմերի զայրույթը: Հայոց արքայի եղբայր Աստիագի (նույն ինքը՝ Սանատրուկ) հրամանով Բարդուղիմեոսին ձերբակալեցին: Ալբան քաղաքում նրան գլխիվայր խաչեցին, բայց նույնիսկ այդ վիճակում նա շարունակեց քարոզել: Վերջապես, նրան իջեցրին խաչից, կաշին հանեցին և գլխատեցին: Ինչպես նշում է սուրբ Դիմիտրի Ռոստովցին, հավատացյալները վերցրին նրա մարմինը, գլուխն ու կաշին, դրեցին կապարե դագաղի մեջ և թաղեցին նույն Ալբան քաղաքում: Բարդուղիմեոսի նահատակությունը դարձավ հայ ժողովրդի հավատի խորհրդանիշ: 

День памяти: 5 мая, город Альбана, Великая Армения. Апостол Варфоломей — один из двенадцати учеников Иисуса Христа, чья жизнь стала примером непревзойденной веры и самопожертвования. Варфоломей проповедовал в Великой Армении, неся свет христианской веры армянскому народу. Он исцелил от проказы царя Санатрука (или сына царя Трдата), что стало значимым событием в истории Армении. В честь этого чуда в области Албак была воздвигнута церковь Святого Варфоломея. 
Однако его святая миссия вызвала гнев языческих жрецов. По наущению царя Астиага (он же Санатрук), брата армянского царя, Варфоломея схватили. В городе Альбане его распяли вниз головой, но даже в таком положении он продолжал проповедовать. Тогда его сняли с креста, содрали кожу и обезглавили. Как сообщает святитель Димитрий Ростовский, верующие взяли его тело, голову и кожу, поместили их в оловянный ковчег и похоронили в том же городе Альбане. Нахождение Варфоломея стало символом стойкости и веры для армянского народа. 
 
Day of Commemoration: May 5, City of Albana, Greater Armenia. Apostle Bartholomew, one of the twelve disciples of Jesus Christ, was a devoted servant whose life was dedicated to spreading the teachings of Christ. Bartholomew preached in Greater Armenia, bringing the light of Christian faith to the Armenian people. He miraculously healed King Sanatruk (or the son of King Trdat) from leprosy, an event that left a profound mark on Armenian history. In commemoration of this miracle, the Church of Saint Bartholomew was built in the Albag region. 
Yet, his holy mission provoked the wrath of pagan priests. At the instigation of King Astiag (also known as Sanatruk), the brother of the Armenian king, Bartholomew was seized. In the city of Albana, he was crucified upside down, but even in this state, he continued to preach. Eventually, he was taken down from the cross, flayed, and beheaded. As Saint Dimitry of Rostov recounts, the faithful took his body, head, and skin, placed them in a leaden coffin, and buried them in the same city of Albana. Bartholomew’s martyrdom became a timeless symbol of faith and resilience for the Armenian people.

257 թ-ի ապրիլի 29-ին ծնվեց Սուրեն Պարթևը, ով հետագայում մկրտությամբ դարձավ Գրիգոր Լուսավորիչ (Հայաստանի առաջին Կաթողիկոս, 302 թվականից):

Երբ Գրիգորը դեռ մեկ ամսական էր, նրա դայակ Սոֆիան և Եվթագ անունով մի անձ փախան Կապադովկիայի Կեսարիա քաղաք՝ փրկելով նրան Արշակունիների վրեժխնդրությունից (նրա հայրը՝ Անակ Պարթևը, մասնակցել էր հայոց Խոսրով II արքայի սպանությանը, և Անակի ընտանիքը, բացի Սուրենից, ոչնչացվել էր): Կեսարիայում նա անմիջապես մկրտվեց որպես քրիստոնյա՝ ստանալով Գրիգոր անունը: Այնտեղ նա ստացավ բարձրագույն կրթություն և խոր քրիստոնեական դաստիարակություն՝ Կեսարիայի արքեպիսկոպոս Փիրմիլիանի ղեկավարությամբ:
Ընտանիք և Կյանք
Գրիգորը ամուսնացավ Դավիթ Կեսարացու դստեր՝ Մարիամի հետ: Նրանք ունեցան երկու որդի՝ Վրթանեսը և Արիստակեսը, որոնք հետագայում դարձան Հայաստանի Կաթողիկոսներ (Արիստակես I Պարթև, Վրթանես I Պարթև): Ամուսնությունից հետո նրանք բաժանվեցին: Գրիգորը մտավ արքունական ծառայության, Մարիամը կրտսեր որդու հետ մտավ կանանց վանք, իսկ ավագ որդին հանձնվեց խնամակալ ընտանիքի:
Փորձություններ
Ըստ Գրիգոր Տաթևացու՝ Գրիգոր Լուսավորիչը կրել է առաքյալների տասներկու տառապանքները՝ դառնալով բոլոր առաքյալների նմանակը: 287 թվականին, երբ նահարար Արտավազդ Մանդակունու քրոջ ամուսինը՝ Տաճատ Աշոտյանը, հայտարարեց, որ Գրիգորը արքայի հոր սպանողի որդին է, Տրդատ արքայի հրամանով Գրիգորին գցեցին մահապատժի համար նախատեսված բանտ՝ Խոր Վիրապ: Ըստ ավանդության, նա այնտեղ անցկացրեց մոտ 13 տարի: Նրա կյանքը բանտում համարվում է հրաշք, քանի որ ողջ մնալը վերագրվում է աստվածային զորությանը: Լեգենդի համաձայն՝ մի այրի կանոնավոր կերպով հաց էր նետում բանտ, իսկ հրեշտակը ամեն օր այցելում էր Գրիգորին՝ քաջալերելով նրան:
Քրիստոնեության Հաստատում
Երբ հայոց Տրդատ արքան ընկավ մոլեգնության մեջ, նրա քույրը՝ Խոսրովիդուխտը, հինգ անգամ տեսիլք ստացավ, որ միայն Գրիգորը կարող է բժշկել արքային: Իշխան Օտա Ամատունին նրան հանդիսավոր կերպով դուրս բերեց բանտից և տարավ Վաղարշապատ: Գրիգորը նախ հավաքեց Տրդատի կողմից նահատակված Հռիփսիմեան կույսերի մասունքները, ապա քարոզեց Ավետարանը և հնգօրյա պահքով պատրաստեց ժողովրդին քրիստոնեության ընդունմանը: Նա բժշկեց արքային, և Տրդատ Մեծը, զղջալով, հրամայեց դադարեցնել քրիստոնյաների հալածանքները և ժողովրդին կոչ արեց ընդունել Քրիստոսի հավատը: 301 թվականին Տրդատը հայտարարեց քրիստոնեությունը Հայաստանի պետական կրոն՝ առաջինը աշխարհում: Սկսվեց նաև հեթանոսական տաճարների ոչնչացումը:
Քրիստոնեության Տարածում
Գրիգոր Լուսավորիչը քրիստոնեություն տարածեց Վիրքում, Աղվանքում, Հյուսիսային Կովկասում, Խաղտիքում, Միջագետքում, Ատրպատականում և Մասքթաց երկրում: Նրա երիտասարդ թոռը՝ Գրիգորիսը, ձեռնադրվեց որպես Վրաստանի և Աղվանքի (Կովկասյան Ալբանիա) առաջին եպիսկոպոս:
Պատվում
Գրիգոր Լուսավորիչը հարգվում է որպես սուրբ ոչ միայն Հայ Առաքելական Եկեղեցում, այլև այլ քրիստոնեական դավանանքներում:

29 апреля 257 года родился Сурен Партев, позднее по крещению ставший Григорием Просветителем (Григор Лусаворич) — выдающийся духовный и политический деятель, архиепископ Армении с 302 года, первый Католикос Всех Армян.
Ранние Годы
Будучи месячным младенцем, Сурен был спасен своей няней Софьей и неким Евтагом, которые бежали в Кесарию (город в Каппадокии), чтобы укрыть его от мести Аршакуни. Его отец, Анак Партев, участвовал в убийстве армянского царя Хосрова II, и вся семья Анака, кроме Сурена, была уничтожена. В Кесарии младенец был крещен как христианин под именем Григор. Там же он получил высшее образование и глубокое христианское воспитание под руководством архиепископа Пирмилиана.
Семья и Жизнь
Григорий женился на Марии, дочери Давида Кесарийского. У них родились двое сыновей — Вртанес и Аристакес, будущие католикосы Армении (Аристакес I Партев и Вртанес I Партев). После рождения детей супруги расстались: Григорий поступил на царскую службу, Мария с младшим сыном ушла в женский монастырь, а старшего сына отдали в приемную семью.
Испытания
По словам Григора Татеваци, Григорий Просветитель пережил все двенадцать страданий апостолов, став их подражателем. В 287 году, после обвинения со стороны Тачата Ашотяна (мужа сестры нахарара Артавазда Мандакуни), что Григорий — сын убийцы отца царя, по приказу царя Трдата он был брошен в тюрьму смертников — Хор Вирап. Считается, что Григорий провел там около 13 лет. Его выживание в темнице считается чудом, связанным с божественным вмешательством. Согласно преданию, некая вдова регулярно бросала ему хлеб, а ангел ежедневно посещал и ободрял его.
Утверждение Христианства
Когда царь Трдат впал в одержимость, его сестре Хосровидухт пять раз явилось видение, что только Григорий может исцелить царя. Князь Ота Аматуни торжественно доставил его из темницы в Вагаршапат. Григорий сначала собрал останки замученных царем Рипсимеянских дев, затем проповедовал Евангелие и пятидневным постом подготовил народ к принятию христианства. Он исцелил царя, после чего Трдат Великий, раскаявшись, прекратил гонения на христиан и призвал народ принять христианскую веру. В 301 году Трдат провозгласил христианство государственной религией Армении — первым в мире. Началось также уничтожение языческих храмов.
Распространение Христианства
Григорий Просветитель распространял христианство в Вирке, Агуанке, на Северном Кавказе, в Хагтик, Месопотамии, Атрпатакане и стране Масктац. Его юный внук Григорис был рукоположен в сан первосвященника Грузии и Агванка (Кавказская Албания).
Почитание
Григорий Просветитель почитается как святой не только в Армянской Апостольской Церкви, но и в других христианских конфессиях.

On April 29, 257, Suren Partev was born, later baptized as Gregory the Illuminator (Grigor Lusavorich), a prominent spiritual and political figure, Archbishop of Armenia from 302, and the first Catholicos of All Armenians.
Early Life
As a one-month-old infant, Suren was saved by his nurse Sophia and a man named Eutag, who fled to Caesarea (a city in Cappadocia) to protect him from the vengeance of the Arshakuni. His father, Anak Partev, was involved in the assassination of Armenian King Khosrov II, and Anak’s entire family, except Suren, was killed. In Caesarea, he was immediately baptized as a Christian under the name Gregory. There, he received a higher education and thorough Christian upbringing under the guidance of Archbishop Firmilian.
Family and Life
Gregory married Mariam, the daughter of David of Caesarea. They had two sons, Vrtanes and Aristakes, who later became Catholicoi of Armenia (Aristakes I Partev and Vrtanes I Partev). After the birth of their children, the couple separated: Gregory entered royal service, Mariam and their younger son joined a convent, and their elder son was given to a foster family.
Trials
According to Grigor Tatevatsi, Gregory the Illuminator endured all twelve sufferings of the apostles, becoming their emulator. In 287, after Tachata Ashotyan (the husband of the sister of Naxarar Artavazd Mandakuni) accused Gregory of being the son of the king’s father’s murderer, King Trdat ordered him thrown into the death row prison, Khor Virap. It is believed that Gregory spent about 13 years there. His survival in the dungeon is considered a miracle attributed to divine intervention. According to legend, a widow regularly threw bread into the pit, and an angel visited and encouraged Gregory daily.
Establishment of Christianity
When King Trdat fell into madness, his sister Khosrovidukht received five visions stating that only Gregory could heal the king. Prince Ota Amatuni solemnly brought him from the dungeon to Vagharshapat. Gregory first gathered the remains of the martyred Hripsimean Virgins, then preached the Gospel and prepared the people for Christianity with a five-day fast. He healed the king, after which Trdat the Great, repenting, ended the persecution of Christians and called on the people to embrace the Christian faith. In 301, Trdat proclaimed Christianity the state religion of Armenia—the first in the world. The destruction of pagan temples also began.
Spreading Christianity
Gregory the Illuminator spread Christianity in Iberia, Albania, the North Caucasus, Khaghtik, Mesopotamia, Atropatene, and the land of the Masktae. His young grandson Grigoris was ordained as the first bishop of Georgia and Albania (Caucasian Albania).
Veneration
Gregory the Illuminator is revered as a saint not only in the Armenian Apostolic Church but also in other Christian denominations.

1749 թ-ի ապրիլի 27-ին Վենետիկի Հանրապետության Սուրբ Ղազար կղզում վախճանվեց Մխիթար Սեբաստացին: Ծնված 1676 թվականին Սեբաստիայում (այժմ՝ Սիվաս, Թուրքիա), նա դարձավ հայ ժողովրդի մշակութային և հոգևոր վերածննդի խորհրդանիշ:

Հայտնի որպես Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր՝ նա իր կյանքը նվիրեց հայ գրականության, կրթության և գիտության զարգացմանը: Վենետիկում հիմնելով միաբանությունը՝ Մխիթարը ստեղծեց հայ մշակույթի պահպանման օջախ, որտեղ հավաքվեցին ձեռագրեր, տպագրվեցին գրքեր և կրթվեցին սերունդներ: Նրա աշխատանքները, ներառյալ հայերեն բառարաններն ու թարգմանությունները, դարձան հայ մտավոր ժառանգության անգին գանձ: Մխիթար Սեբաստացին ոչ միայն վանական էր, այլև տեսլական, ում ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել հայ ժողովրդին: 

Просветитель Неугасимой Души — Мхитар Севастийский
27 апреля 1749 года на острове Сан-Лазаро в Венецианской республике скончался Мхитар Севастийский. Родившийся в 1676 году в Севастии (ныне Сивас, Турция), он стал символом культурного и духовного возрождения армянского народа. Основатель Мхитаристского ордена, Мхитар посвятил свою жизнь развитию армянской литературы, образования и науки. Создав в Венеции обитель, он превратил её в центр сохранения армянской культуры, где собирались рукописи, печатались книги и обучались поколения. Его труды, включая словари и переводы, стали бесценным вкладом в армянское интеллектуальное наследие. Мхитар Севастийский был не только монахом, но и визионером, чьё наследие продолжает вдохновлять армян по всему миру. 

The Enlightener of an Eternal Spirit — Mkhitar Sebastatsi
On April 27, 1749, Mkhitar Sebastatsi passed away on the island of San Lazzaro in the Venetian Republic. Born in 1676 in Sebastia (now Sivas, Turkey), he became a beacon of cultural and spiritual revival for the Armenian people. As the founder of the Mkhitarist Order, Mkhitar dedicated his life to advancing Armenian literature, education, and scholarship. Establishing a monastery in Venice, he created a hub for preserving Armenian culture, where manuscripts were collected, books were published, and generations were educated. His works, including Armenian dictionaries and translations, remain invaluable treasures of Armenian intellectual heritage. Mkhitar Sebastatsi was not only a monk but also a visionary whose legacy continues to inspire Armenians worldwide.

2025 թ-ի ապրիլի 21-ին մահացել է  Հռոմի Պապ  Ֆրանցիսկոս երկրորդը– 2016 թվականի հունիսի 24-ից 26 -ը ուխտագնացության ժամանեց Հայաստան

Հունիսի 24-ին Երևան ժամանելուց անմիջապես հետո Ֆրանցիսկոսը գնաց Էջմիածնի Հայ Առաքելական եկեղեցու գլխավոր տաճար, որին հաջորդեցին հանդիպումները նախագահ Սերժ Սարգսյանի, դիվանագիտական առաքելությունների ղեկավարների հետ։ հավատարմագրված է Հայաստանում և միջազգային կազմակերպություններում։  Ի դեպ, նրան, ինչպես 2001 թվականին Հովհաննես Պողոս Երկրորդ պապը, պատրիարքարան են հատկացրել Էջմիածնում Հայոց կաթողիկոսի նստավայրում։
Էջմիածնում Գարեգին Բ կաթողիկոսը Հռոմի պապին նվիրել է պապի աշխարհի ամենափոքր դիմանկարը՝ պատրաստված դեղին սաթի մանրանկարչության վրա՝ շրջանակված սպիտակ օնիքսով։  Հատուկ խոշորացույցը պատկերը մեծացնում է 300 անգամ։  Մանրանկարի հեղինակը Էդուարդ Տեր-Ղազարյանն է։
Հաջորդ առավոտյան՝ հունիսի 25-ին, Հռոմի պապը Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում հարգել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը, ապա կաթողիկոսի հետ ինքնաթիռով մեկնել է երկրի մեծությամբ երկրորդ քաղաք՝ Գյումրի։  Հենց այս քաղաքում է ապրում հայ կաթոլիկների մեծ մասը, և այստեղ է գտնվում Հայաստանի միակ կաթոլիկ եկեղեցին։  Վարդանանց հրապարակում գրեթե 30 հազար մարդու ներկայությամբ Սուրբ Պատարագ մատուցվեց լատինական ծեսով։  Հռոմի պապը շփվել է հավատացյալների հետ, այցելել կաթոլիկ վանք, ինչպես նաև մի քանի հայկական եկեղեցիներ, և ամենուր համատեղ աղոթքներ են հնչել.
Հռոմի պապի այցը Հայաստան ավարտվել է կիրակի օրը՝ հունիսի 26-ին, Էջմիածնում եկեղեցու միասնության համար մատուցված համատեղ պատարագով։  Հայաստանից մեկնելիս Ֆրանցիսկոսն այցելել է նաև հայ-թուրքական սահմանին գտնվող Խոր Վիրապ եկեղեցի։  Այստեղ վեհափառ հայրապետն ու կաթողիկոսը համատեղ աղոթքից հետո սպիտակ աղավնիներ բաց թողեցին դեպի աստվածաշնչյան Արարատ։

21 апреля 2025 года скончался Папа Римский Франциск Второй- с 24 по 26 июня 2016 года  Папа Римский отправился в паломничество в Армению- Сразу после прибытия в Ереван 24 июня Франциск отправился в главный храм ААЦ в Эчмиадзине, затем последовали встречи с президентом Сержем Саргсяном, главами аккредитованных в Армении дипмиссий и международных организаций. К слову, ему, как и папе Иоанну Павлу II в 2001 году, были предоставлены патриаршие покои в резиденции армянского католикоса в Эчмиадзине .
В Эчмиадзине же католикос Гарегин II подарил папе самый маленький в мире портрет понтифика, выполненный на миниатюрном кусочке желтого янтаря в оправе из белого оникса. Специальная лупа увеличивает изображение в 300 раз. Автор миниатюры Эдуард Тер-Казарян.
Наутро, 25 июня, папа почтил память жертв геноцида армян в мемориальном комплексе “Цицернакаберд”, а затем на самолете вместе с католикосом отправился во второй по величине город страны – Гюмри . Именно в этом городе живет большинство армянских католиков, и здесь расположена единственная в Армении католическая церковь. На площади Вардананц в присутствии почти 30 тысяч человек была отслужена Святая литургия по латинскому обряду. Папа общался с верующими, посетил католический монастырь, а также несколько армянских церквей, и повсюду звучали совместные молитв
Визит папы в Армению завершился в воскресенье, 26 июня, совместным богослужением за единство церкви в Эчмиадзине. Покидая Армению, Франциск также посетил церковь Хор Вирап на армяно-турецкой границе. Здесь понтифик и католикос после совместной молитвы выпустил в сторону библейского Арарата белых голубей.

On April 21, 2025, Pope Francis II, the leader of the Catholic Church, passed away, leaving an enduring legacy worldwide. His historic visit to Armenia from June 24 to 26, 2016, remains vividly etched in the memory of the Armenian people.

Upon arriving in Yerevan on June 24, Francis proceeded to Etchmiadzin, the Mother See of the Armenian Apostolic Church, where he met with President Serzh Sargsyan, heads of diplomatic missions accredited in Armenia, and representatives of international organizations. Notably, like Pope John Paul II in 2001, Francis was offered the patriarchal quarters in the residence of the Armenian Catholicos.

In Etchmiadzin, Catholicos Garegin II presented the Pope with the world’s smallest portrait of the pontiff, crafted on a tiny piece of yellow amber framed in white onyx. Created by miniaturist Eduard Ter-Ghazaryan, the portrait could be magnified 300 times with a special lens.

On the morning of June 25, the Pope visited the Tsitsernakaberd Memorial Complex to pay tribute to the victims of the Armenian Genocide. He then flew with the Catholicos to Gyumri, Armenia’s second-largest city, home to most of the country’s Armenian Catholics. At Vardanants Square, a Holy Mass in the Latin rite was celebrated in the presence of nearly 30,000 faithful. The Pope engaged with the congregation, visited a Catholic monastery, and several Armenian churches, where joint prayers resounded.

The visit concluded on June 26 with a joint service for church unity in Etchmiadzin. Before departing Armenia, Francis visited the Khor Virap church on the Armenian-Turkish border. There, the Pope and the Catholicos, after a joint prayer, released white doves toward the biblical Mount Ararat, symbolizing peace and reconciliation.

18 ապրիլի, 1737 թ., Վաղարշապատում վախճանվեց Աբրահամ Գ Կրետացին՝ Հայոց Կաթողիկոսը 1734 թվականից:

Նրա օրոք Հարավային Կովկասում քաղաքական վիճակը եռում էր անկայունությամբ: Իրանում իշխանության եկած Թահմազ Ղուլի խանը (ապագա Նադիր շահը) պատերազմում էր Թուրքիայի դեմ, վերանվաճելով Իրանի կորցրած հողերը, այդ թվում՝ Անդրկովկասը: Կաթողիկոս Աբրահամ Գ-ն իր խելամտությամբ գրավեց Նադիր շահի վստահությունը, վերականգնեց Էջմիածնի կաթողիկոսական նստավայրի իրավունքները և փրկեց բազմաթիվ հայեր գերությունից ու աքսորից: Նրա միջնորդությամբ խանը թույլ տվեց Մելիք Հակոբջանին Երևանում հիմնել դրամահատարան՝ արծաթե և պղնծե դրամներ հաշտելու համար:
Ծնվել էր Կրետե կղզու Կանդիա քաղաքում: Նախքան կաթողիկոս դառնալը՝ նա վանական էր Երուսաղեմում, իսկ 1709-1734 թթ.՝ Թրակիայի Ռոդոստո (Թեքիրդաղ) թեմի առաջնորդ, ինչի համար նրան անվանում էին նաև Թեքիրդաղցի

On April 18, 1737, in Vagharshapat, Abraham III of Crete, Catholicos of All Armenians since 1734, passed away. During his tenure, the South Caucasus was a cauldron of political instability. Tahmasp Quli Khan (later Nadir Shah), rising to power in Iran, waged war against Turkey, reclaiming Iran’s lost territories, including Transcaucasia. With his wisdom, Catholicos Abraham III earned the trust of Nadir Shah, restored the land rights of the Etchmiadzin Catholicosate, and saved countless Armenians from captivity and exile. Through his mediation, the Shah permitted Melik Hakobjan to establish a mint in Yerevan, striking silver and copper drams.
He was born in Candia, on the island of Crete. Before ascending to the Catholicos’ throne, he was a monk in Jerusalem and, from 1709 to 1734, the head of the Rodosto diocese in Thrace, earning him the moniker Tekirdaghi.

18 апреля 1737 года в Вагаршапате скончался Абрахам III Кретаци, Католикос всех армян с 1734 года. В его правление Южный Кавказ сотрясала политическая нестабильность. Тахмаз Кули-хан (будущий Надир-шах), пришедший к власти в Иране, вел войны с Турцией, возвращая утраченные земли Ирана, включая Закавказье. Католикос Абрахам III завоевал доверие Надир-шаха, восстановил земельные права Эчмиадзинского католикосата и спас множество армян от плена и ссылки. Благодаря его посредничеству хан разрешил Мелику Акопджану основать в Ереване монетный двор для чеканки серебряных и медных драм.
Он родился в городе Кандия на Крите. До восхождения на престол католикоса он был монахом в Иерусалиме, а в 1709–1734 годах возглавлял епархию Родосто во Фракии, за что его также называли Текирдагци.

1936 ապրիլի 6-ին Վաղարշապատում սպանվեց Երանաշնորհ  Խորեն Ա. Մուրադբեկյանը` Ամենայն Հայոց Հայրապետը։ 

նահատակյալ հոգևորականների շարքում է նաև եկեղեցամարտ իշխանությունների կողմից բռնության ենթարկված ու սպանված Խորեն Ա Մուրադբեկյան Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը` դժվարին ժամանակներում հայոց հոգևոր կյանքի վերազարթոնքի համար անձնդիր ջանքեր ներդրած մեծանուն Հայրապետը։ Այդ եկեղեցականների լուսավոր կերպարը և անձնազոհության դրսևորումը վառ օրինակ է և ուսանելի մեր ժամանակի հոգևորականաց համար` հայոց ազգային-եկեղեցական անդաստանում նույն նախանձախնդիր ոգով ու գովարժան հանձնառություններով առավել արդյունազարդելու նվիրյալ ծառայագործությունը, արգասավորելու մեր Սուրբ Եկեղեցու պատմական առաքելությունը հայրենիքի և մեր ժողովրդի կյանքում:

April 6 has been declared a day of remembrance for the clergy persecuted and martyred during the years of dictatorship. On April 6, 1936, His Eminence Khoren I. Muradbekyan, Patriarch of All Armenians, was killed in Vagharshapat. Among the martyred clergy is also Khoren I Muradbekyan, Catholicos of All Armenians, who was subjected to violence and killed by the anti-church authorities, a great Patriarch who made tireless efforts for the revival of Armenian spiritual life in difficult times. The bright image of those clergymen and their manifestation of self-sacrifice are a vivid example and instructive for the clergy of our time, to further enrich the devoted service in the Armenian national-ecclesiastical sphere with the same zealous spirit and commendable commitments, to make the historical mission of our Holy Church fruitful in the life of the homeland and our people.

6 апреля объявлено днем памяти священнослужителей, подвергшихся преследованиям и принявших мученическую смерть в годы диктатуры. 6 апреля 1936 года в Вагаршапате был убит Его Святейшество Хорен Первый Мурадбекян, Патриарх Всех Армян.  Среди священнослужителей-мучеников также Хорен I Мурадбекян, Католикос всех армян, который подвергся насилию и был убит антицерковными властями. Он был великим Патриархом, который в трудные времена приложил самоотверженные усилия для возрождения армянской духовной жизни. Светлый образ и самопожертвование этих священнослужителей являются ярким примером и поучительны для духовенства нашего времени, чтобы еще больше обогатить преданное служение армянского национально-церковного ордена тем же ревностным духом и похвальными обязательствами, чтобы воплотить в жизнь историческую миссию нашей Святой Церкви в жизни родины и нашего народа.