Սամվել Ռուբիկի Մնացյանը մահացել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Ֆրայբուրգ-իմ-Բրայսգաուում, Գերմանիա, 29 տարեկանում, օնկոլոգիական հիվանդության հետևանքով։ Ռուս հոկեյիստ էր, պաշտպան, Օմսկի հոկեյի դաստիարակ, իր եղբայր Դավիթ Մնացյանի նման հոկեյիստ։

Ծնվել է 1990 թվականի մարտի 5-ին Օմսկում, Ռուսաստան։ Ուսումնասիրել է Օմսկի «Ավանգարդ» ակումբի երիտասարդական և պատանեկան թիմերում, սակայն չի կարողացել հասնել հիմնական կազմին։ 2010-2011 մրցաշրջանում խաղացել է չեխական «Կլադնո» թիմում, 7 խաղում չի հավաքել միավոր։ 2011 թվականին տեղափոխվել է Ղազախստան՝ «Արլան» թիմում, ապա «Բարիս» ակումբում (2012-2013)։ 2013 թվականին միացել է Նիժնի Նոգոռոդի «Նեֆտխիմիկ»-ին, խաղացել ՎՀԼ-ում «Մոլոտ-Պրիկամյե» (Պերմ) և «Նեֆտյանիկ» (Ալմետևսկ) թիմերում։ 2015 թվականի հունվարի 25-ին ստորագրել է «Ադմիրալ» ակումբի հետ (Վլադիվոստոկ), 2018 թվականին միացել «Սիբիր» թիմին (Նովոսիբիրսկ)։ 2018 թվականի օգոստոսին ախտորոշվել է օնկոլոգիական հիվանդություն, որը պահանջել է անմիջական բուժում։ 2018 թվականի խաղի ժամանակ ստացած հարվածը հանգեցրել է ուղեղիկի ուռուցքի, որը տարածվել էր լյարդին և միզահեռացման համակարգին։ Մնացյանի պայքարը հիվանդության դեմ աջակցություն է գտել հոկեյի համայնքից, սակայն նա մահացել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Գերմանիայում, որտեղ բուժվում էր։ Պատվահարգանքի տուրք է մատուցվել Օմսկի «Ավանգարդ» ակումբի կողմից, որտեղ հիշատակվել է նրա ջերմ հիշատակը որպես մարտական և ընկերական խաղացող։ Մնացյանի մահը խոր վշտ է հանգեցրել ռուս հոկեյի համայնքում, և նրա հիշատակը պահպանվում է որպես երիտասարդ տաղանդի կորուստ։

### Русский
Российский хоккеист армянин , талант Омска

Самвел Рубикович Мнацян умер 5 октября 2019 года в Фрайбурге-на-Брайсгау, Германия, в возрасте 29 лет, от онкологического заболевания. Российский хоккеист, защитник, воспитанник омского хоккея. Брат Давида Мнацяна, также хоккеиста. Родился 5 марта 1990 года в Омске, Россия. Начал карьеру в омском «Авангарде», играя в юношеских и молодёжных командах, но не смог пробиться в основной состав. В сезоне 2010/11 провёл сезон в молодёжной команде «Омские ястребы», затем перешёл в чешский «Кладно» из экстралиги, где в 7 матчах не набрал очков.

Из Чехии перебрался в Казахстан, в «Арлан» из Кокшетау. Дебютировал в чемпионате Казахстана в 2011 году. На следующий сезон подписал контракт со столичным «Барысом» из КХЛ. Спустя год, в 2013 году, присоединился к нижнекамскому «Нефтехимику» и провёл два сезона в ВХЛ, выступая за пермский «Молот-Прикамье» и альметьевский «Нефтяник». 25 июня 2015 года подписал контракт с «Адмиралом» Владивосток. В 2018 году стал игроком «Сибири».

В августе 2018 года у Мнацяна диагностировано онкологическое заболевание, требующее немедленного лечения. Во время матча он получил удар в спину, что привело к опухоли на шестом позвонке, перешедшей в злокачественную форму с метастазами в печень и мочевыводящие пути. Борьба с болезнью вызвала поддержку хоккейного сообщества, но он скончался 5 октября 2019 года в Германии, где проходил лечение. В Омске «Авангард» почтил его память как боевого и дружелюбного игрока. Смерть Мнацяна стала глубоким ударом для российского хоккея, и его память сохраняется как потеря молодого таланта.

### English
Fighting Defender in the KHL

Samvel Rubikovich Mnatsyan died on October 5, 2019, in Freiburg im Breisgau, Germany, at the age of 29, from an oncological disease. A Russian hockey player and defenseman, he was a product of Omsk hockey. Brother of David Mnatsyan, also a hockey player. Born on March 5, 1990, in Omsk, Russia. He began his career with Omsk’s “Avangard,” playing in junior and youth teams but never breaking into the main squad. In the 2010/11 season, he played for the youth team “Omskie Yastreby,” then moved to Czech Extraliga’s “Kladno,” where he scored no points in 7 games.

From the Czech Republic, he went to Kazakhstan, joining “Arlan” in Kokchetau. He debuted in the Kazakhstan Championship in 2011. The next season, he signed with Astana’s “Barys” in the KHL. In 2013, he joined Nizhny Novgorod’s “Neftekhimik” and spent two seasons in the VHL, playing for Perm’s “Molot-Prikamye” and Almetyevsk’s “Neftekhimik.” On June 25, 2015, he signed with Vladivostok’s “Admiral.” In 2018, he joined “Siberia.”

In August 2018, Mnatsyan was diagnosed with an oncological disease requiring immediate treatment. A match injury led to a tumor on the sixth vertebra, which became malignant with metastases to the liver and urinary tract. His battle against the disease garnered support from the hockey community, but he passed away on October 5, 2019, in Germany. Omsk’s “Avangard” honored him as a combative and friendly player. Mnatsyan’s death was a profound loss to Russian hockey, remembered as the passing of a young talent.

Հովհաննես Հարությունի Զանազանյանը մահացել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Երևանում, Հայաստան, ծանր և երկարատև հիվանդությունից հետո։ Խորհրդային և հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող, սպորտի վարպետ (1970), միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1972)։ Ծնվել է 1946 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Աթենքում, Հունաստան։

1971 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը, իսկ 1977 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանը։ Ֆուտբոլ սկսել է խաղալ 1959 թվականին Երևանի «Սպարտակ» ակումբում՝ մարզիչ Ղազարոս Թեքնեջյանի գլխավորությամբ։ 1965 թվականին տեղափոխվել է Ղափանի «Լեռնագործ», որտեղ դարձել է թիմի լավագույն ռմբարկուն ԽՍՀՄ առաջնության երկրորդ խմբի «Բ» դասում։ 1966 թվականին միացել է Երևանի «Արարատ» ակումբին (ավագ մարզիչ՝ Ա. Ֆալյան), որտեղ խաղացել է մինչև 1975 թվականը։ ԽՍՀՄ առաջնության բարձրագույն խմբում անցկացրել է 243 խաղ, խփել 56 գոլ, դարձել ԽՍՀՄ չեմպիոն (1973), գավաթակիր (1973, 1975) և արծաթե մեդալակիր։ Եղել է «Արարատ»-ի անփոխարինելի ավագը։ 1976 թվականին խաղացել է Մոսկվայի «Սպարտակում», իսկ կարիերան ավարտել է ՖԻՄԱ և «Ղարաբաղ» ակումբներում։ 1971-1972 թվականներին հանդես է եկել ԽՍՀՄ հավաքականում և 1972 թվականին Մյունխենի օլիմպիական խաղերում նվաճել բրոնզե մեդալ։ Մարզչական կարիերայի ընթացքում ղեկավարել է Բեյրութի ՀՄԸՄ-ն, Հայաստանի երիտասարդական հավաքականը, «Սպարտակ» և «Բանանց» ակումբները։ 2005 թվականից եղել է «Բանանց»-ի փոխնախագահ։ Զբաղեցրել է Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։ 2009 թվականին նշանակվել է ՀՀ Հանրային խորհրդի անդամ։ Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ կոչմամբ (2011) և «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով (2013)։ Զանազանյանի նվաճումները ներառում են ԽՍՀՄ չեմպիոնի տիտղոս (1973), ԽՍՀՄ գավաթ (1973, 1975), օլիմպիական բրոնզե մեդալ (1972), ինչպես նաև մարզչական գործունեության ընթացքում «Բանանց»-ի հետ ՀՀ առաջնության բրոնզե (2001) և արծաթե (2003) մեդալներ։ Նրա մահը մեծ կորուստ էր հայկական ֆուտբոլի համար, և նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել սերունդներին։

### Русский
Легендарный капитан «Арарата»

Оганес Арутюнович Заназанян умер 4 октября 2015 года в Ереване, Армения, после тяжелой и продолжительной болезни. Советский и армянский футболист, нападающий, мастер спорта (1970), мастер спорта международного класса (1972). Родился 10 декабря 1946 года в Афинах, Греция. В 1971 году окончил Армянский сельскохозяйственный институт, а в 1977 году — Ереванский государственный университет. Начал заниматься футболом в 1959 году в ереванском «Спартаке» под руководством тренера Газара Текнеджяна. В 1965 году перешёл в капанский «Лернагорц», где стал лучшим бомбардиром в классе «Б» второй группы чемпионата СССР. В конце сезона 1966 года присоединился к ереванскому «Арарату» (главный тренер А. Фалян), где выступал до 1975 года. В высшей лиге чемпионата СССР провёл 243 матча, забил 56 голов, стал чемпионом СССР (1973), обладателем Кубка СССР (1973, 1975) и серебряным призёром. Был незаменимым капитаном «Арарата». В 1976 году играл за московский «Спартак», а карьеру завершил в клубах ФИМА и «Карабах». В 1971–1972 годах выступал за сборную СССР, завоевав бронзовую медаль на Олимпийских играх 1972 года в Мюнхене. Как тренер руководил бейрутским ОМА, молодёжной сборной Армении, клубами «Спартак» и «Бананц». С 2005 года занимал пост вице-президента «Бананца». Был заведующим кафедрой физической культуры и спорта Национального университета архитектуры и строительства Армении. В 2009 году назначен членом Общественного совета Армении. Награждён званием заслуженного деятеля физической культуры и спорта Армении (2011) и медалью «За заслуги перед Отечеством» 1-й степени (2013). Его достижения включают титул чемпиона СССР (1973), Кубок СССР (1973, 1975), олимпийскую бронзу (1972), а также бронзовую (2001) и серебряную (2003) медали чемпионата Армении с «Бананцем» в качестве тренера. Смерть Заназаняна стала большой утратой для армянского футбола, а его наследие продолжает вдохновлять поколения.

### English
Devoted to Armenian Football

Hovhannes Harutyuni Zanazanyan passed away on October 4, 2015, in Yerevan, Armenia, after a long and severe illness. A Soviet and Armenian footballer, forward, Master of Sports (1970), and International Master of Sports (1972). Born on December 10, 1946, in Athens, Greece. He graduated from the Armenian Agricultural Institute in 1971 and Yerevan State University in 1977. He began playing football in 1959 with Yerevan’s “Spartak” under coach Ghazaros Teknejyan. In 1965, he joined Kapan’s “Lernagorts,” becoming the top scorer in the USSR Championship’s Second Group, Class B. At the end of the 1966 season, he moved to Yerevan’s “Ararat” (head coach A. Falyun), where he played until 1975. In the USSR Premier League, he played 243 matches, scored 56 goals, and won the USSR Championship (1973), the USSR Cup (1973, 1975), and a silver medal. He was the indispensable captain of “Ararat.” In 1976, he played for Moscow’s “Spartak,” and ended his career with FIMA and “Karabakh” clubs. From 1971 to 1972, he played for the USSR national team, earning a bronze medal at the 1972 Munich Olympics. As a coach, he led Beirut’s Homenmen, Armenia’s youth team, and the “Spartak” and “Banants” clubs. From 2005, he served as vice-president of “Banants.” He was head of the Physical Culture and Sports Department at Armenia’s National University of Architecture and Construction. In 2009, he was appointed a member of Armenia’s Public Council. He was awarded the title of Honored Figure of Physical Culture and Sports of Armenia (2011) and the Medal “For Services to the Homeland” 1st Degree (2013). His achievements include the USSR Championship title (1973), USSR Cup (1973, 1975), Olympic bronze (1972), and, as a coach, bronze (2001) and silver (2003) medals in the Armenian Premier League with “Banants.” Zanazanyan’s death was a significant loss for Armenian football, and his legacy continues to inspire generations.

Ստեփան Մաիլի Մարյանյանը ծնվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Դինսկայայում, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտիկ է, ով միջազգային մրցաշարերում ներկայացնում է Ռուսաստանը։

2013 թվականին դարձել է հունահռոմեական ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության հաղթող։ 2015 թվականին զբաղեցրել է երկրորդ տեղը Ռուսաստանի ազգային հունահռոմեական ըմբշամարտի մրցաշարում։ Նույն թվականին Բաքվում անցկացված Եվրոպական խաղերում նվաճել է ոսկե մեդալ 59 կգ քաշային կարգում՝ դառնալով Ռուսաստանի համար առաջին ոսկե մեդալակիրը Եվրոպական խաղերում։ 2018 թվականին ճանաչվել է աշխարհի չեմպիոն 63 կգ քաշային կարգում։ Մարյանյանի ձեռքբերումները նշանակալի ներդրում են հայկական սպորտի ժառանգության մեջ՝ չնայած նա ներկայացնում է Ռուսաստանը։

### Русский

Армянский борец, представляющий Россию, получил золотую медаль от Алиева в Баку

Степан Маилович Марьянян родился 21 сентября 1991 года в станице Динская, Краснодарский край, РСФСР, СССР. Армянский борец греко-римского стиля, выступающий за Россию на международных турнирах. В 2013 году стал чемпионом мира по греко-римской борьбе. В 2015 году занял второе место на национальном чемпионате России по греко-римской борьбе. В том же году на Европейских играх в Баку завоевал золотую медаль в весовой категории 59 кг, став первым обладателем золотой медали для России на этих играх. В 2018 году стал чемпионом мира в весовой категории 63 кг. Достижения Марьяна являются значительным вкладом в наследие армянского спорта, несмотря на то, что он представляет Россию.

### English

Armenian wrestler representing Russia receives gold medal from Aliyev in Baku

Stepan Mailovich Maryanyan was born on September 21, 1991, in Dinskaya, Krasnodar Krai, RSFSR, USSR. An Armenian Greco-Roman wrestler, he represents Russia in international tournaments. In 2013, he won the World Championship in Greco-Roman wrestling. In 2015, he took second place at the Russian National Greco-Roman Wrestling Championship. In the same year, he won a gold medal in the 59 kg weight category at the European Games in Baku, becoming Russia’s first gold medalist at the European Games. In 2018, he became the world champion in the 63 kg weight category. Maryanyan’s achievements are a significant contribution to the legacy of Armenian sports, despite representing Russia.

Աշոտ Նադանյանը ծնվել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Բաքվում, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ շախմատիստ է, միջազգային վարպետ (1997), Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ (1998), ՖԻԴԵ-ի մարզիչ (2007), ՖԻԴԵ-ի ավագ մարզիչ (2017)։

Մարզել է Քուվեյթի և Սինգապուրի ազգային հավաքականները, իսկ 2011 թվականից եղել է Լևոն Արոնյանի մարտավկան։ Նրա անունով է կոչվում շախմատային սկզբնախաղ՝ Գրյունֆելդի պաշտպանություն, Նադանյանի տարբերակ։

Վաղ տարիներին սովորել է շախմատ խաղալ հորից՝ յոթ տարեկանում։ Առաջին մարզիչը եղել է Ռաֆայել Սարկիսովը Բաքվի «Սպարտակ» սպորտային ընկերությունում։ Նադանյանը հիշում է, որ մանկության տարիներին բակային խաղերը եղել են նրա համար կարևոր դպրոց, քանի որ լուրջ մրցաշարեր գրեթե չեն եղել։ 1986-1987 թվականներին հաղթել է մինչև 16 տարեկանների Ադրբեջանի առաջնությունում։ 1988 թվականին, Արցախյան պատերազմի սկզբին, ընտանիքը ստիպված լքել է Բաքուն և տեղափոխվել Հայաստան։

Նադանյանի հարձակողական ոճը նրան բերել է «հանճարեղ էքսցենտրիկ», «հայկական Տալ» և «Կասպարովի խորթ եղբայր» մականունները։ Վալերի Չեխովը նշել է, որ Նադանյանն ունի ահռելի ներուժ, բայց ժամանակի սղության պատճառով չի կարողացել լիովին նվիրվել շախմատին։ Լևոն Արոնյանը նշել է, որ Հայաստանում առկա իրավիճակը խոչընդոտել է նրա տաղանդի լիարժեք բացահայտմանը։

Նադանյանը մասնակցել է բազմաթիվ մրցաշարերի, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ մինչև 20 տարեկանների առաջնություններին (1987, 1988, 1989), Հայաստանի առաջնություններին (1997, 1998, 1999), 32-րդ շախմատային օլիմպիադային (1996), Եվրոպայի ակումբային առաջնությանը (1997), Եվրոպայի անհատական առաջնություններին (2000, 2004) և ՖԻԴԵ-ի արագ շախմատի առաջնությանը (2013)։ Նրա նվաճումներից են՝ Չեստոխովա օփեն (1992, 1-2-րդ), Թբիլիսի օփեն (1996, 1-ին), Պասանաուրի օփեն (1997, 1-2-րդ), Նյու Յորք օփեն (1998, 4-7-րդ), Աերոֆլոտ օփեն (2002, 35-րդ; 2004, 5-15-րդ), Գոլդբերգի հիշատակին (2004, 2-3-րդ), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6-10-րդ; 2008, 3-7-րդ), ASEAN Masters Circuit (2008, 2-3-րդ), Կորեայի օփեն (2008, 6-10-րդ), Սինգապուրի արագ շախմատի առաջնություն (2010, 2-րդ), Երևանի առաջնություն (2011, 2-4-րդ), Կարեն Ասրյանի հիշատակին (2011, 7-13-րդ), Անդրանիկ Մարգարյանի հիշատակին (2012, 2-4-րդ), Հայաստանի արագ շախմատի առաջնություն (2012, 7-10-րդ)։ 2014 թվականին օգնել է Երևանի ԲԿՄԱ թիմին նվաճել արծաթե մեդալ Հայաստանի թիմային առաջնությունում։

### Русский

Мастер атакующих шахмат Гениальный эксцентрик армянских шахмат

Ашот Наданян родился 19 сентября 1972 года в Баку, Азербайджанская ССР, СССР. Армянский шахматист, международный мастер (1997), заслуженный тренер Армении (1998), тренер ФИДЕ (2007), старший тренер ФИДЕ (2017). Тренировал национальные сборные Кувейта и Сингапура, с 2011 года — тактический тренер Левона Ароняна. Его именем назван шахматный дебют (защита Грюнфельда, вариант Наданяна).

В ранние годы научился играть в шахматы у отца в возрасте семи лет. Первым тренером был Рафаэль Саркисов в бакинском спортивном обществе «Спартак». Наданян вспоминает, что в детстве дворовые игры стали для него важной школой, так как серьёзных турниров для юных шахматистов почти не было. В 1986–1987 годах он выиграл чемпионат Азербайджана среди юношей до 16 лет. В 1988 году, с началом Карабахской войны, семья была вынуждена покинуть Баку и переехать в Армению.

Агрессивный стиль игры принёс Наданяну прозвища «гениальный эксцентрик», «армянский Таль» и «сводный брат Каспарова». Валерий Чехов отмечал, что у Наданяна огромный потенциал, но он не мог найти достаточно времени для профессиональной работы над шахматами. Левон Аронян указывал, что ситуация в Армении помешала ему полностью раскрыть свой талант.

Наданян участвовал в многочисленных турнирах, включая чемпионаты СССР среди юношей до 20 лет (1987, 1988, 1989), чемпионаты Армении (1997, 1998, 1999), 32-ю шахматную олимпиаду (1996), 13-й клубный чемпионат Европы (1997), индивидуальные чемпионаты Европы (2000, 2004) и чемпионат ФИДЕ по быстрым шахматам (2013). Среди его достижений: Ченстохова опен (1992, 1–2-е), Тбилиси опен (1996, 1-е), Пасанаури опен (1997, 1–2-е), Нью-Йорк опен (1998, 4–7-е), Аэрофлот опен (2002, 35-е; 2004, 5–15-е), мемориал Гольдберга (2004, 2–3-е), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6–10-е; 2008, 3–7-е), ASEAN Masters Circuit (2008, 2–3-е), Корея опен (2008, 6–10-е), чемпионат Сингапура по быстрым шахматам (2010, 2-е), чемпионат Еревана (2011, 2–4-е), мемориал Карена Асряна (2011, 7–13-е), мемориал Андраника Маргаряна (2012, 2–4-е), чемпионат Армении по быстрым шахматам (2012, 7–10-е). В 2014 году помог команде Ереванского БКМА завоевать серебряную медаль на командном чемпионате Армении.

### English

Master of Attacking Chess, Genius Eccentric of Armenian Chess

Ashot Nadanian was born on September 19, 1972, in Baku, Azerbaijan SSR, USSR. He is an Armenian chess player, international master (1997), honored coach of Armenia (1998), FIDE coach (2007), and FIDE senior coach (2017). He has coached the national teams of Kuwait and Singapore and has been Levon Aronian’s tactical trainer since 2011. A chess opening, the Nadanian Variation in the Grünfeld Defense, is named after him.

He learned chess from his father at age seven. His first coach was Rafael Sarkisov at Baku’s “Spartak” sports society. Nadanian recalls that backyard games in his childhood were a crucial training ground due to the lack of serious tournaments for young players. In 1986–1987, he won the Azerbaijan Championship for players under 16. In 1988, with the onset of the Karabakh War, his family was forced to flee Baku and relocate to Armenia.

Nadanian’s attacking style earned him nicknames like “genius eccentric,” “Armenian Tal,” and “Kasparov’s half-brother.” Valery Chekhov noted his immense potential but said he lacked time to focus on chess professionally. Levon Aronian remarked that circumstances in Armenia prevented Nadanian from fully showcasing his talent.

Nadanian competed in numerous tournaments, including the USSR Under-20 Championships (1987, 1988, 1989), Armenian Championships (1997, 1998, 1999), the 32nd Chess Olympiad (1996), the 13th European Club Championship (1997), European Individual Championships (2000, 2004), and the FIDE Rapid Chess Championship (2013). His achievements include: Częstochowa Open (1992, 1st–2nd), Tbilisi Open (1996, 1st), Pasanauri Open (1997, 1st–2nd), New York Open (1998, 4th–7th), Aeroflot Open (2002, 35th; 2004, 5th–15th), Goldberg Memorial (2004, 2nd–3rd), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6th–10th; 2008, 3rd–7th), ASEAN Masters Circuit (2008, 2nd–3rd), Korea Open (2008, 6th–10th), Singapore Rapid Championship (2010, 2nd), Yerevan City Championship (2011, 2nd–4th), Karen Asrian Memorial (2011, 7th–13th), Andranik Margaryan Memorial (2012, 2nd–4th), and Armenian Rapid Championship (2012, 7th–10th). In 2014, he helped Yerevan’s BKMA team win a silver medal at the Armenian Team Championship.

Սամվել Ռուբենի Տեր-Սահակյանը ծնվել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Վանաձորում, Հայաստան։ Հայ շախմատիստ է, հայկական շախմատի պատմության մեջ ամենակրտսեր գրոսմայստեր՝ 14 տարեկան 7 ամսական հասակում (2009)։ Տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն է, Հայաստանի չեմպիոն 2020 և 2023 թվականներին։

Սովորել է Վանաձորի Վազգեն Առաջինի անվան թիվ մեկ դպրոցում։ Շախմատ խաղալ սկսել է 5 տարեկանում։ Վանաձորում նրա առաջին մարզիչը եղել է Տիգրան Գյոզալյանը։ Երևանում մարզվել է ՀՀ բազմակի չեմպիոն, միջազգային վարպետ Էդուարդ Մնացականյանի ղեկավարությամբ։ Կարճ ժամանակ վարպետության դասեր է ստացել գրոսմայստեր Վլադիմիր Հակոբյանից, իսկ 2009 թվականի սեպտեմբերից նրա մարզիչն է գրոսմայստեր Տիգրան Նալբանդյանը։

Առաջին լուրջ հաջողությունը եղել է մինչև 10 տարեկանների Հայաստանի չեմպիոն դառնալը։ 2002 թվականից ներկայացրել է Հայաստանը տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններում՝ նվաճելով ութ մեդալ, որոնցից երեքը ոսկե՝ 2003 (Բուդվա, մինչև 10 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն), 2009 (Ֆերմո, մինչև 18 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն), 2011 (Կալդաս Նովաս, մինչև 18 տարեկանների աշխարհի առաջնություն)։ Արծաթե մեդալներ է նվաճել 2004 (Թուրքիա, մինչև 12 տարեկաններ), 2008 (Չեռնոգորիա, մինչև 16 տարեկաններ), 2010 (Վրաստան և Հունաստան, մինչև 18 տարեկաններ)։ Բրոնզե մեդալ է ստացել 2005-ին (Ֆրանսիա, մինչև 12 տարեկաններ)։

2007 թվականին Երևանում բաժանել է 1-ին տեղը Հրանտ Մելքումյանի և Դավիթ Քալաշյանի հետ։ 2008-ին մասնակցել է մինչև 16 տարեկանների օլիմպիադային և 3-րդ տեղը զբաղեցրել Հայաստանի առաջնությունում՝ լրացնելով գրոսմայստերական առաջին նորմը։ Երկրորդ նորմը լրացրել է 2008-ի Պլովդիվի Եվրոպայի առաջնությունում, իսկ 2009-ի հունվարին ՖԻԴԵ-ն նրան շնորհել է գրոսմայստերի կոչում։ 2009-ին հաղթել է Ջերմուկի Կարեն Ասրյանի հուշամրցաշարում և 3-րդ տեղը բաժանել Մարտունիում։ 2011-ին արժանացել է Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալի։ 2015-ին հաղթել է «Moscow-Open 2015» ուսանողական մրցաշարում։ 2017-ին դարձել է Karpos Open-ի հաղթող Սկոպյեում, 2019-ին՝ Vergani Cup-ի հաղթող Իտալիայում։ Հնդկաստանում 2019-ին հաղթել է Գոայի մրցաշարում, 3-րդը եղել KIIT մրցաշարում և 4-րդը՝ մեկ այլ մրցաշարում։ 2020 և 2023 թվականներին դարձել է Հայաստանի չեմպիոն։ Անհատական վարկանիշի առավելագույն ցուցանիշը (2640) գրանցել է 2020-ի փետրվարին։

### Русский

Самый молодой гроссмейстер Армении

Самвел Рубенович Тер-Саакян родился 19 сентября 1993 года в Ванадзоре, Армения. Армянский шахматист, самый молодой гроссмейстер в истории армянских шахмат — в возрасте 14 лет и 7 месяцев (2009). Многократный чемпион мира и Европы в различных возрастных категориях, чемпион Армении 2020 и 2023 годов.

Учился в ванадзорской школе №1 имени Вазгена I. Начал играть в шахматы в 5 лет. Первым тренером в Ванадзоре был Тигран Гёзалян. В Ереване тренировался под руководством многократного чемпиона Армении, международного мастера Эдуарда Мнацаканяна. Короткое время брал уроки мастерства у гроссмейстера Владимира Акопяна, а с сентября 2009 года его тренером стал гроссмейстер Тигран Налбандян.

Первый серьёзный успех — победа на чемпионате Армении среди игроков до 10 лет. С 2002 года представлял Армению на чемпионатах мира и Европы в разных возрастных категориях, завоевав восемь медалей, из которых три золотые: 2003 (Будва, до 10 лет, чемпионат Европы), 2009 (Фермо, до 18 лет, чемпионат Европы), 2011 (Калдас-Новас, до 18 лет, чемпионат мира). Серебряные медали: 2004 (Турция, до 12 лет), 2008 (Черногория, до 16 лет), 2010 (Грузия и Греция, до 18 лет). Бронзовая медаль: 2005 (Франция, до 12 лет).

В 2007 году поделил 1-е место в Ереване с Грантом Мелкумяном и Давидом Калашяном. В 2008 году участвовал в олимпиаде до 16 лет и занял 3-е место на чемпионате Армении, выполнив первую гроссмейстерскую норму. Вторую норму выполнил на чемпионате Европы в Пловдиве (2008), а в январе 2009 года ФИДЕ присвоила ему звание гроссмейстера. В 2009 году победил на мемориале Карена Асряна в Джермуке и поделил 3-е место в Мартуни. В 2011 году завоевал серебряную медаль чемпионата Армении. В 2015 году выиграл студенческий турнир «Moscow-Open 2015». В 2017 году стал победителем Karpos Open в Скопье, в 2019 году — Vergani Cup в Италии. В 2019 году в Индии победил на турнире в Гоа, занял 3-е место на KIIT и 4-е на другом турнире. В 2020 и 2023 годах стал чемпионом Армении. Максимальный рейтинг Эло (2640) зафиксирован в феврале 2020 года.

### English

Armenia’s Youngest Grandmaster

Samvel Rubenovich Ter-Sahakyan was born on September 19, 1993, in Vanadzor, Armenia. He is an Armenian chess player and the youngest grandmaster in Armenian chess history, achieving the title at 14 years and 7 months in 2009. He is a multiple world and European champion in various age categories and the Armenian champion in 2020 and 2023.

He studied at Vanadzor’s School No. 1 named after Vazgen I. He began playing chess at age 5. His first coach in Vanadzor was Tigran Gyoazalyan. In Yerevan, he trained under multiple Armenian champion and international master Eduard Mnatsakanyan. He briefly took master classes from grandmaster Vladimir Akopian, and since September 2009, his coach has been grandmaster Tigran Nalbandian.

His first major success was winning the Armenian Championship for under-10 players. Since 2002, he has represented Armenia in world and European youth championships, winning eight medals, three of them gold: 2003 (Budva, U10 European Championship), 2009 (Fermo, U18 European Championship), 2011 (Caldas Novas, U18 World Championship). Silver medals: 2004 (Turkey, U12), 2008 (Montenegro, U16), 2010 (Georgia and Greece, U18). Bronze medal: 2005 (France, U12).

In 2007, he shared 1st place in Yerevan with Hrant Melkumyan and David Kalashyan. In 2008, he competed in the U16 Olympiad and took 3rd place at the Armenian Championship, earning his first grandmaster norm. He completed his second norm at the 2008 European Championship in Plovdiv, and FIDE awarded him the grandmaster title in January 2009. In 2009, he won the Karen Asrian Memorial in Jermuk and shared 3rd place in Martuni. In 2011, he won a silver medal at the Armenian Championship. In 2015, he won the “Moscow-Open 2015” student tournament. In 2017, he won the Karpos Open in Skopje, and in 2019, the Vergani Cup in Italy. In 2019 in India, he won the Goa tournament, took 3rd at the KIIT tournament, and 4th at another event. He became the Armenian champion in 2020 and 2023. His peak Elo rating of 2640 was recorded in February 2020.

Տիգրան Կորյունի Քոթանջյանը ծնվել է 1981 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր, Հայաստանի 2014 թվականի չեմպիոն։

Շախմատ խաղալ սովորել է պապիկից, իսկ 9 տարեկանից հաճախել է Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն։ Զուգահեռ զբաղվել է լողով, սակայն հաջողություններ չի գրանցել։ Արհեստավարժ շախմատիստ դառնալու որոշում կայացրել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտում սովորելու տարիներին։ 1999 թվականին դարձել է Հայաստանի մինչև 18 տարեկան պատանիների չեմպիոն, 2003 թվականին՝ միջազգային վարպետ, 2006 թվականին՝ գրոսմայստեր։ Հաղթել է «Դուբայ Օփեն» (2009), Կարեն Ասրյանի հուշամրցաշար (2010), «Բեյրութ Օփեն» (2008) մրցաշարերում։ 2010 թվականին Հայաստանի 67-րդ առաջնությունում բաժանել է 1-2-րդ տեղերը, բայց լրացուցիչ մրցախաղում զիջել է չեմպիոնի կոչումը Կարեն Ասրյանին։ Նույն թվականին «Ֆաջր Օփեն» մրցաշարում բաժանել է 1-3-րդ տեղերը։ 2014 թվականին Հայաստանի 74-րդ առաջնությունում 6,5 միավորով դարձել է Հայաստանի չեմպիոն և մասնակցել Տրոմսյոյում (Նորվեգիա) կայացած համաշխարհային օլիմպիադային, որտեղ մեկ պարտիայում հաղթել է ճապոնացի մրցակցին։ 2010 թվականին եղել է Հայաստանի հավաքականի 2-րդ պահեստայինը Աշխարհի թիմային առաջնությունում (Բուրսա, Թուրքիա), սակայն խաղ չի անցկացրել։ Վերջին տարիներին հազվադեպ է մասնակցում մրցաշարերի, զբաղվում է մարզչական գործունեությամբ՝ աշխատելով մարզադպրոցում և անհատապես։ 2011 թվականից զբաղվում է մեղվաբուծությամբ, ինչի պատճառով մերժել է Աբու Դաբիի մրցաշարի հրավերը։ Տիգրան Քոթանջյանի ձեռքբերումները նշանակալի ներդրում են հայկական շախմատի զարգացման գործում։ 

—

**Русский** 

от шахмат к пчеловодству

Тигран Корюнович Котанжян родился 1 сентября 1981 года в Ереване, Армянская ССР. Армянский шахматист, гроссмейстер, чемпион Армении 2014 года. Научился играть в шахматы у деда, с 9 лет посещал шахматную школу имени Тиграна Петросяна. Параллельно занимался плаванием, но успехов не достиг. Решение стать профессиональным шахматистом принял во время учёбы в Армянском государственном институте физической культуры. В 1999 году стал чемпионом Армении среди юношей до 18 лет, в 2003 году — международным мастером, в 2006 году получил звание гроссмейстера. Побеждал на турнирах «Дубай Опен» (2009), мемориале Карена Асряна (2010), «Бейрут Опен» (2008). В 2010 году поделил 1–2-е места на 67-м чемпионате Армении, но в дополнительном матче уступил титул чемпиона Карену Асряну. В том же году поделил 1–3-е места на турнире «Фаджр Опен». В 2014 году, набрав 6,5 очка на 74-м чемпионате Армении, стал чемпионом страны и участвовал в шахматной олимпиаде в Тромсё (Норвегия), где выиграл одну партию у японского соперника. В 2010 году был вторым запасным в сборной Армении на 7-м командном чемпионате мира в Бурсе (Турция), но не сыграл ни одной партии. В последние годы редко участвует в турнирах, занимается тренерской деятельностью в спортивной школе и индивидуально. С 2011 года увлекается пчеловодством, из-за чего однажды отказался от участия в турнире в Абу-Даби. Достижения Тиграна Котанжяна внесли значительный вклад в развитие армянских шахмат. 

—

**English** 

Champion — From Chess to Beekeeping

Tigran Koryuni Kotanjian was born on September 1, 1981, in Yerevan, Armenian SSR. An Armenian chess player, grandmaster, and champion of Armenia in 2014. He learned chess from his grandfather and began attending the Tigran Petrosyan Chess School at age 9. He also trained in swimming but achieved no notable success. He decided to pursue a professional chess career while studying at the Armenian State Institute of Physical Culture. In 1999, he became the Armenian champion in the under-18 category, in 2003 he earned the international master title, and in 2006 he became a grandmaster. He won the Dubai Open (2009), Karen Asrian Memorial (2010), and Beirut Open (2008) tournaments. In 2010, he shared 1st–2nd place in the 67th Armenian Championship but lost the title to Karen Asrian in a tiebreak match. In the same year, he shared 1st–3rd place in the Fajr Open. In 2014, scoring 6.5 points in the 74th Armenian Championship, he became the national champion and participated in the Chess Olympiad in Tromsø, Norway, where he won a game against a Japanese opponent. In 2010, he was the second reserve player for Armenia’s team at the 7th World Team Championship in Bursa, Turkey, but did not play any games. In recent years, he rarely competes in tournaments, focusing on coaching at a sports school and individually. Since 2011, he has been engaged in beekeeping, once declining an invitation to a tournament in Abu Dhabi due to this hobby. Tigran Kotanjian’s achievements have made a significant contribution to the development of Armenian chess. 

—