Սադդամ Հուսեյն Աբդ ալ-Մաջիդ ալ-Տիկրիտին ծնվել է 1937 թվականի ապրիլի 28-ին միջազգային քաղաքականության ամենահակասական կերպարներից մեկը: Իրաքի նախագահը (1979-2003)

Հայերը Իրաքում կազմում էին փոքր, բայց նշանակալի համայնք, հիմնականում կենտրոնացած Բաղդադում և Բասրայում: Նրանք հիմնականում քրիստոնյա էին և զբաղվում էին առևտրով, արհեստներով ու մշակութային գործունեությամբ: Սադդամի ռեժիմի օրոք հայերը, ինչպես Իրաքի մյուս փոքրամասնությունները: Սակայն Իրաք-Իրան պատերազմը (1980-1988) և Քուվեյթի ներխուժումը (1990) ծանր հետևանքներ ունեցան հայ համայնքի համար՝ տնտեսական ճգնաժամերի և պատերազմական անկայունության պատճառով: Շատ հայեր ստիպված էին լքել Իրաքը:
Սադդամի քաղաքականությունը հայերի նկատմամբ չուներ հստակ թիրախավորված բնույթ: Նրա ռեժիմը կենտրոնացած էր ավելի մեծ էթնիկ և կրոնական խմբերի, մասնավորապես՝ քրդերի և շիաների վրա: Այնուամենայնիվ, հայերը, լինելով քրիստոնյա փոքրամասնություն, երբեմն զգում էին ճնշումներ, հատկապես Բաաս կուսակցության կողմից պետականացված կրոնական և մշակութային քաղաքականության պատճառով: Օրինակ, հայկական եկեղեցիները գտնվում էին կառավարության վերահսկողության ներքո, իսկ հայկական դպրոցները սահմանափակվում էին կրթական ծրագրերում:
2003 թվականին ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիայի կողմից Սադդամի ռեժիմի տապալումից հետո Իրաքում սկսվեց քաոս, որը խորապես ազդեց հայ համայնքի վրա: Շատ հայեր, վախենալով կրոնական ծայրահեղականների հարձակումներից, փախան երկրից՝ հաստատվելով Հայաստանում, ԱՄՆ-ում կամ Եվրոպայում: Սադդամի կառավարման ավարտը, թեև վերացրեց նրա բռնապետությունը, բայց չբերեց կայունություն Իրաքի հայերի համար:
Սադդամ Հուսեյնը մնում է պատմության ամենաուշագրավ և վիճահարույց կերպարներից մեկը: Նրա ժառանգությունը հայերի համար, թեև ոչ առանցքային, արտացոլում է Իրաքի բարդ էթնիկ և կրոնական խճանկարը: Նրա կառավարման ժամանակ հայերը փորձում էին գոյատևել՝ հարմարվելով ռեժիմի պայմաններին, իսկ նրա անկումից հետո նրանք կանգնեցին նոր մարտահավերների առջև:

Саддам Хусейн и армяне: История без предвзятости
Саддам Хусейн Абд аль-Маджид аль-Тикрити родился 28 апреля 1937 года в деревне Аль-Ауджа, недалеко от иракского города Тикрит. Его имя «Саддам» на арабском означает «противостоящий», и он действительно стал одной из самых противоречивых фигур в мировой политике. Президент Ирака (1979–2003) прославился жёсткой политикой, войнами и репрессиями. Но как его история связана с армянами?
Армяне в Ираке составляли небольшую, но значимую общину, сосредоточенную в основном в Багдаде и Басре. Они были преимущественно христианами и занимались торговлей, ремёслами и культурной деятельностью. Во времена режима Саддама армяне, как и другие меньшинства в Ираке, находились под контролем государства, но не подвергались столь жестоким репрессиям, как, например, курды или шииты. Тем не менее Ирано-Иракская война (1980–1988) и вторжение в Кувейт (1990) серьёзно повлияли на армянскую общину из-за экономических кризисов и военной нестабильности. Многие армяне были вынуждены покинуть Ирак.
Политика Саддама в отношении армян не носила целенаправленного характера. Его режим сосредотачивался на более крупных этнических и религиозных группах, таких как курды и шииты. Однако армяне, будучи христианским меньшинством, иногда ощущали давление, особенно из-за государственной политики партии Баас, которая контролировала религиозные и культурные институты. Например, армянские церкви находились под надзором властей, а армянские школы сталкивались с ограничениями в образовательных программах.
В 2003 году режим Саддама был свергнут коалицией во главе с США, что привело к хаосу в Ираке. Это сильно затронуло армянскую общину: многие армяне, опасаясь атак со стороны религиозных экстремистов, покинули страну, переселившись в Армению, США или Европу. Падение Саддама, хотя и положило конец его диктатуре, не принесло стабильности иракским армянам.
Саддам Хусейн остаётся одной из самых заметных и спорных фигур в истории. Его наследие для армян, хотя и не является ключевым, отражает сложную этническую и религиозную мозаику Ирака. Во времена его правления армяне старались выживать, адаптируясь к условиям режима, а после его падения столкнулись с новыми вызовами.

Saddam Hussein and the Armenians: A History Without Bias
Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti was born on April 28, 1937, in the village of Al-Awja, near the Iraqi city of Tikrit. His name, “Saddam,” meaning “one who confronts” in Arabic, foreshadowed his role as one of the most controversial figures in global politics. As Iraq’s president (1979–2003), he was known for his harsh policies, wars, and repressions. But what connection does his story have with the Armenians?
The Armenian community in Iraq was small but significant, primarily concentrated in Baghdad and Basra. Mostly Christian, they engaged in trade, craftsmanship, and cultural activities. Under Saddam’s regime, Armenians, like other minorities in Iraq, were subject to state control but did not face the extreme violence directed at groups like the Kurds or Shiites. However, the Iran-Iraq War (1980–1988) and the invasion of Kuwait (1990) had severe consequences for the Armenian community due to economic crises and wartime instability. Many Armenians were forced to leave Iraq.
Saddam’s policies toward Armenians were not specifically targeted. His regime focused on larger ethnic and religious groups, such as Kurds and Shiites. Nevertheless, as a Christian minority, Armenians occasionally faced pressures, particularly due to the Ba’ath Party’s state-controlled religious and cultural policies. For instance, Armenian churches were under government oversight, and Armenian schools faced restrictions in their educational programs.
In 2003, Saddam’s regime was toppled by a U.S.-led coalition, plunging Iraq into chaos. This deeply affected the Armenian community, with many fleeing the country out of fear of attacks by religious extremists, resettling in Armenia, the U.S., or Europe. While the fall of Saddam ended his dictatorship, it did not bring stability to Iraq’s Armenians.
Saddam Hussein remains one of history’s most prominent and contentious figures. His legacy for the Armenians, though not central, reflects Iraq’s complex ethnic and religious tapestry. During his rule, Armenians sought to survive by adapting to the regime’s conditions, and after his downfall, they faced new challenges.

1945 թվականի ապրիլի 28-ին Իտալիայի Դոնգո քաղաքի մոտակայքում գտնվող Ջուլինո դի Մեզեգրա գյուղում մահապատժի ենթարկվեց Բենիտո Ամիլկարե Անդրեա Մուսսոլինին: Նա եղել է Իտալիայի ֆաշիստական առաջնորդը՝ «դուչե»-ն, ով ղեկավարել է երկիրը 1922-1943 թվականներին:

Մուսսոլինիի և Թուրքիայի հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթյուրքի գործողությունները, ինչպես նաև նրանց կապը Հայոց Ցեղասպանության հետ, բացահայտում են 20-րդ դարի ամենամութ էջերից մեկը:
Հայոց Ցեղասպանությունը, որը տեղի է ունեցել 1915-1923 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում, եղել է հայ ժողովրդի համակարգված ոչնչացումը: Այն իրականացվել է երիտթուրքերի կողմից՝ Մեհմեդ Թալաաթի, Էնվեր փաշայի և Ջեմալ փաշայի ղեկավարությամբ: Ավելի քան 1,5 միլիոն հայեր սպանվել են կամ մահացել են մահվան երթերի ժամանակ: Թեև Աթաթյուրքը (1881-1938) անձամբ չի մասնակցել 1915 թվականի իրադարձություններին, նրա հետագա քաղաքականությունը ամրապնդեց ցեղասպանության ժխտման գիծը: 1923 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրումից հետո Աթաթյուրքը ձևավորեց ազգային ինքնություն, որը բացառում էր էթնիկ փոքրամասնություններին, այդ թվում՝ հայերին: Նա շրջապատել էր իրեն այն մարդկանցով, ովքեր մասնակցել էին հայերի սպանություններին, և 1919 թվականին Անկարայում իր ելույթում արդարացրել էր բռնությունները՝ մեղադրելով հայերին:
Մուսսոլինին, իր հերթին, ոգեշնչվել է թուրքական մեթոդներով: Նրա սիրուհու՝ Կլարա Պետաչիի օրագրերում նշվում է, որ 1938 թվականին Մուսսոլինին ասել է. «Ես կկազմակերպեմ նույնպիսի ջարդ, ինչպիսին թուրքերն արեցին»: Նա խոսում էր Հայոց Ցեղասպանության մասին՝ այն համարելով օրինակ իր ֆաշիստական ռեժիմի համար: Իտալիայում Մուսսոլինիի ռեժիմը հայտնի էր իր ագրեսիվ ազգայնականությամբ և բռնաճնշումներով, ներառյալ Լիբիայում տեղի բնակչության դեմ ցեղասպանական գործողությունները:
Թուրքիայի և Իտալիայի առաջնորդների գաղափարախոսությունները խաչվում էին ազգայնականության և էթնիկ «մաքրությունների» գաղափարի շուրջ: Աթաթյուրքի քաղաքականությունը նպատակ ուներ ստեղծել միատարր թուրքական պետություն՝ ջնջելով հայերի, հույների և այլ փոքրամասնությունների հետքերը: Նմանապես, Մուսսոլինին ձգտում էր ընդլայնել Իտալիայի ազդեցությունը՝ օգտագործելով բռնություն և ճնշումներ: Երկու առաջնորդներն էլ ազդեցություն են թողել 20-րդ դարի բռնապետական ռեժիմների վրա, ներառյալ նացիստական Գերմանիան, որտեղ Ադոլֆ Հիտլերը նույնպես ոգեշնչվել է թուրքական փորձով՝ հայտնի խոսքերով. «Ո՞վ է այսօր հիշում հայերի ջարդը»:
Այսօր Հայոց Ցեղասպանության ճանաչումը մնում է համաշխարհային օրակարգի կարևոր հարց: Թուրքիան շարունակում է ժխտել ցեղասպանությունը, մինչդեռ Իտալիան, ի վերջո, ճանաչել է այն 2000 թվականին: Բենիտո Մուսսոլինիի և Աթաթյուրքի ժառանգությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես են ազգայնականությունն ու բռնությունը ձևավորել պատմությունը՝ թողնելով խորը վերքեր հայ ժողովրդի հիշողության մեջ:

Бенито Муссолини, Ататюрк и геноцид армян: темные страницы истории
28 апреля 1945 года в деревне Джулино ди Медзегра, недалеко от города Донго в Италии, был казнён Бенито Амилькаре Андреа Муссолини. Он был лидером фашистской Италии, «дуче», правившим страной с 1922 по 1943 годы. Действия Муссолини и основателя Турции Мустафы Кемаля Ататюрка, а также их связь с геноцидом армян, раскрывают одну из самых мрачных страниц 20-го века.
Геноцид армян, произошедший в 1915–1923 годах в Османской империи, стал систематическим уничтожением армянского народа. Он был организован младотурками под руководством Мехмеда Талаата, Энвера-паши и Джемаля-паши. Более 1,5 миллиона армян были убиты или погибли во время маршей смерти. Хотя Ататюрк (1881–1938) лично не участвовал в событиях 1915 года, его последующая политика укрепила линию отрицания геноцида. После основания Турецкой Республики в 1923 году Ататюрк создал национальную идентичность, исключающую этнические меньшинства, включая армян. Он окружил себя людьми, участвовавшими в убийствах армян, и в своей речи в Анкаре в 1919 году оправдал насилие, обвиняя самих армян.
Муссолини, в свою очередь, черпал вдохновение в турецких методах. В дневниках его любовницы Клары Петаччи зафиксировано, что в 1938 году Муссолини заявил: «Я устрою такую же резню, какую устроили турки». Он говорил о геноциде армян, рассматривая его как пример для своего фашистского режима. В Италии режим Муссолини был известен агрессивным национализмом и репрессиями, включая геноцидальные действия против населения Ливии.
Идеологии лидеров Турции и Италии пересекались в идее национализма и этнических «чисток». Политика Ататюрка была направлена на создание однородного турецкого государства, стирая следы армян, греков и других меньшинств. Аналогично, Муссолини стремился расширить влияние Италии, используя насилие и подавление. Оба лидера оказали влияние на диктаторские режимы 20-го века, включая нацистскую Германию, где Адольф Гитлер также вдохновлялся турецким опытом, сказав: «Кто сегодня помнит резню армян?».
Сегодня признание геноцида армян остаётся важным вопросом мировой повестки. Турция продолжает отрицать геноцид, тогда как Италия официально признала его в 2000 году. Наследие Бенито Муссолини и Ататюрка показывает, как национализм и насилие сформировали историю, оставив глубокие раны в памяти армянского народа.

Benito Mussolini, Atatürk, and the Armenian Genocide: Dark Pages of History
On April 28, 1945, in the village of Giulino di Mezzegra near the town of Dongo in Italy, Benito Amilcare Andrea Mussolini was executed. He was the leader of Fascist Italy, the “Duce,” who ruled the country from 1922 to 1943. The actions of Mussolini and Mustafa Kemal Atatürk, the founder of Turkey, as well as their connection to the Armenian Genocide, reveal one of the darkest chapters of the 20th century.
The Armenian Genocide, which took place between 1915 and 1923 in the Ottoman Empire, was the systematic extermination of the Armenian people. It was orchestrated by the Young Turks under the leadership of Mehmed Talaat, Enver Pasha, and Jemal Pasha. Over 1.5 million Armenians were killed or died during death marches. Although Atatürk (1881–1938) did not personally participate in the events of 1915, his subsequent policies solidified the denial of the genocide. After founding the Republic of Turkey in 1923, Atatürk shaped a national identity that excluded ethnic minorities, including Armenians. He surrounded himself with individuals involved in the killings of Armenians and, in his 1919 speech in Ankara, justified the violence by blaming the Armenians.
Mussolini, in turn, drew inspiration from Turkish methods. According to the diaries of his mistress, Clara Petacci, Mussolini stated in 1938: “I will carry out the same massacre as the Turks did.” He was referring to the Armenian Genocide, viewing it as a model for his fascist regime. In Italy, Mussolini’s regime was notorious for its aggressive nationalism and repression, including genocidal actions against the population of Libya.
The ideologies of the leaders of Turkey and Italy intersected in the concepts of nationalism and ethnic “cleansing.” Atatürk’s policies aimed to create a homogeneous Turkish state, erasing the traces of Armenians, Greeks, and other minorities. Similarly, Mussolini sought to expand Italy’s influence through violence and oppression. Both leaders influenced 20th-century dictatorial regimes, including Nazi Germany, where Adolf Hitler also drew inspiration from the Turkish experience, famously stating: “Who, after all, speaks today of the annihilation of the Armenians?”
Today, the recognition of the Armenian Genocide remains a critical global issue. Turkey continues to deny the genocide, while Italy officially recognized it in 2000. The legacies of Benito Mussolini and Atatürk demonstrate how nationalism and violence shaped history, leaving deep scars in the memory of the Armenian people.

Benito Mussolini, Atatürk e il genocidio armeno: pagine oscure della storia
Il 28 aprile 1945, nel villaggio di Giulino di Mezzegra, vicino alla città di Dongo in Italia, Benito Amilcare Andrea Mussolini fu giustiziato. Era il leader dell’Italia fascista, il “Duce”, che governò il paese dal 1922 al 1943. Le azioni di Mussolini e di Mustafa Kemal Atatürk, il fondatore della Turchia, insieme al loro legame con il genocidio armeno, rivelano uno dei capitoli più oscuri del XX secolo.
Il genocidio armeno, avvenuto tra il 1915 e il 1923 nell’Impero Ottomano, fu lo sterminio sistematico del popolo armeno. Fu orchestrato dai Giovani Turchi sotto la guida di Mehmed Talaat, Enver Pascià e Jemal Pascià. Oltre 1,5 milioni di armeni furono uccisi o morirono durante le marce della morte. Sebbene Atatürk (1881–1938) non partecipò direttamente agli eventi del 1915, le sue politiche successive consolidarono la negazione del genocidio. Dopo aver fondato la Repubblica di Turchia nel 1923, Atatürk plasmò un’identità nazionale che escludeva le minoranze etniche, inclusi gli armeni. Si circondò di persone coinvolte negli omicidi degli armeni e, nel suo discorso ad Ankara nel 1919, giustificò la violenza accusando gli stessi armeni.
Mussolini, a sua volta, si ispirò ai metodi turchi. Secondo i diari della sua amante, Clara Petacci, Mussolini dichiarò nel 1938: “Farò lo stesso massacro che hanno fatto i turchi”. Si riferiva al genocidio armeno, considerandolo un modello per il suo regime fascista. In Italia, il regime di Mussolini era noto per il suo nazionalismo aggressivo e le repressioni, inclusi atti genocidi contro la popolazione della Libia.
Le ideologie dei leader di Turchia e Italia si intrecciavano nei concetti di nazionalismo e “pulizia” etnica. Le politiche di Atatürk miravano a creare uno stato turco omogeneo, cancellando le tracce di armeni, greci e altre minoranze. Allo stesso modo, Mussolini cercava di espandere l’influenza dell’Italia attraverso la violenza e l’oppressione. Entrambi i leader influenzarono i regimi dittatoriali del XX secolo, inclusa la Germania nazista, dove Adolf Hitler si ispirò anch’egli all’esperienza turca, dicendo: “Chi parla oggi dello sterminio degli armeni?”
Oggi, il riconoscimento del genocidio armeno rimane una questione globale cruciale. La Turchia continua a negare il genocidio, mentre l’Italia lo ha ufficialmente riconosciuto nel 2000. L’eredità di Benito Mussolini e Atatürk mostra come il nazionalismo e la violenza abbiano plasmato la storia, lasciando profonde cicatrici nella memoria del popolo armeno.

1749 թ-ի ապրիլի 27-ին Վենետիկի Հանրապետության Սուրբ Ղազար կղզում վախճանվեց Մխիթար Սեբաստացին: Ծնված 1676 թվականին Սեբաստիայում (այժմ՝ Սիվաս, Թուրքիա), նա դարձավ հայ ժողովրդի մշակութային և հոգևոր վերածննդի խորհրդանիշ:

Հայտնի որպես Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր՝ նա իր կյանքը նվիրեց հայ գրականության, կրթության և գիտության զարգացմանը: Վենետիկում հիմնելով միաբանությունը՝ Մխիթարը ստեղծեց հայ մշակույթի պահպանման օջախ, որտեղ հավաքվեցին ձեռագրեր, տպագրվեցին գրքեր և կրթվեցին սերունդներ: Նրա աշխատանքները, ներառյալ հայերեն բառարաններն ու թարգմանությունները, դարձան հայ մտավոր ժառանգության անգին գանձ: Մխիթար Սեբաստացին ոչ միայն վանական էր, այլև տեսլական, ում ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել հայ ժողովրդին: 

Просветитель Неугасимой Души — Мхитар Севастийский
27 апреля 1749 года на острове Сан-Лазаро в Венецианской республике скончался Мхитар Севастийский. Родившийся в 1676 году в Севастии (ныне Сивас, Турция), он стал символом культурного и духовного возрождения армянского народа. Основатель Мхитаристского ордена, Мхитар посвятил свою жизнь развитию армянской литературы, образования и науки. Создав в Венеции обитель, он превратил её в центр сохранения армянской культуры, где собирались рукописи, печатались книги и обучались поколения. Его труды, включая словари и переводы, стали бесценным вкладом в армянское интеллектуальное наследие. Мхитар Севастийский был не только монахом, но и визионером, чьё наследие продолжает вдохновлять армян по всему миру. 

The Enlightener of an Eternal Spirit — Mkhitar Sebastatsi
On April 27, 1749, Mkhitar Sebastatsi passed away on the island of San Lazzaro in the Venetian Republic. Born in 1676 in Sebastia (now Sivas, Turkey), he became a beacon of cultural and spiritual revival for the Armenian people. As the founder of the Mkhitarist Order, Mkhitar dedicated his life to advancing Armenian literature, education, and scholarship. Establishing a monastery in Venice, he created a hub for preserving Armenian culture, where manuscripts were collected, books were published, and generations were educated. His works, including Armenian dictionaries and translations, remain invaluable treasures of Armenian intellectual heritage. Mkhitar Sebastatsi was not only a monk but also a visionary whose legacy continues to inspire Armenians worldwide.