Հակոբ Սահակի Արամյանը մահացել է 1955 թվականի նոյեմբերի 20-ին Երևանում՝ կյանքի 47-րդ տարում, թողնելով հետևում սփյուռքահայ գրականության անգնահատելի ժառանգություն՝ որպես ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1947), «Արև» թերթի խմբագիր (1940–1947) և «Նեղոսի հովտում» վեպի հեղինակ։ Ծնվել է 1908 թվականին Անտիոքում։ 1922 թվականին տեղափոխվել Եգիպտոս, ավարտել Կահիրեի Գալուստյան վարժարանը և ֆրանսիական քոլեջը։

1940-1947 թվականներին եղել «Արև» թերթի (Կահիրե) խմբագիր։ 1947 թվականին ներգաղթել Հայաստան, 1948-1949 թվականներին աշխատել Հայպետհրատում։ 

Հրատարակել է «Կանաչ հովիտեն» (քերթվածներ, Կահիրե, 1945), «Նեղոսի հովտում» վեպը (Երևան, 1954, 2-րդ հրատ. 1958), «Փարիզի նեգրուհին» (Երևան, 1956)։ Նրա ստեղծագործությունները արտացոլում են սփյուռքահայ կյանքը, Եգիպտոսի գույները և հայրենիքի կարոտը՝ հարստացնելով հայ գրականությունը արևմտահայերենի գեղեցկությամբ և սոցիալական խորքերով։ 

Հակոբ Արամյանը մնաց Անտիոքից Երևան տանող գրական կամուրջը՝ իր վեպերով, խմբագրական աշխատանքով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին սփյուռքի հոգու և հայրենադարձության թեմաներով։

—

### Русский
Автор «В долине Нила» писатель репатриант

Акоп Саакович Арамян скончался 20 ноября 1955 года в Ереване на 48-м году жизни, оставив неоценимое наследие диаспорной армянской литературы как член Союза писателей СССР (1947), редактор газеты «Арев» (1940–1947) и автор романа «В долине Нила». Родился в 1908 году в Антиохии. В 1922 переехал в Египет, окончил каирскую школу Галустян и французский колледж. В 1940–1947 — редактор газеты «Арев» (Каир). В 1947 репатриировался в Армению, в 1948–1949 работал в Айпетрате.

Опубликовал «Зелёная долина» (стихи, Каир, 1945), роман «В долине Нила» (Ереван, 1954, 2-е изд. 1958), «Парижская негритянка» (Ереван, 1956). Его произведения отражают жизнь диаспорных армян, краски Египта и тоску по родине, обогатив армянскую литературу красотой западноармянского и социальной глубиной.

Акоп Арамян остался литературным мостом от Антиохии до Еревана — своими романами, редакторской работой и безграничной преданностью, вдохновляя поколения темами души диаспоры и репатриации.

—

### English
Author of *In the Nile Repatriate Writer

Hakob Sahaki Aramyan passed away on November 20, 1955, in Yerevan at the age of 47, leaving an invaluable legacy of diaspora Armenian literature as a member of the USSR Writers’ Union (1947), editor of *Arev* newspaper (1940–1947), and author of the novel *In the Nile Valley*. Born in 1908 in Antioch. Moved to Egypt in 1922, graduated from Cairo’s Galustyan School and a French college. From 1940 to 1947 — editor of *Arev* (Cairo). Repatriated to Armenia in 1947, worked at Haypetrat in 1948–1949.

Published *Green Valley* (poems, Cairo, 1945), novel *In the Nile Valley* (Yerevan, 1954, 2nd ed. 1958), *Parisian Negress* (Yerevan, 1956). His works reflect diaspora Armenian life, Egypt’s colors, and longing for the homeland, enriching Armenian literature with Western Armenian beauty and social depth.

Hakob Aramyan remained the literary bridge from Antioch to Yerevan — with his novels, editorial work, and boundless dedication, inspiring generations with themes of diaspora soul and repatriation.

—

Գերասիմ Ավշարյանը  ծնվել է 1972 թվականի նոյեմբերի 16-ին, որպես ռուսալեզու գրող և հոգեբան, ով իր ստեղծագործություններով արտացոլել է հոգեբանության, հիշողության զարգացման, արագ ընթերցման և լեզուների սովորելու խնդիրները՝ դառնալով ժամանակակից կիրառական հոգեբանության նշանակալի դեմք Ռուսաստանում և Գերմանիայում, հատկապես «Գեորգ Էնրիխ» գրական անվան տակ։

Ավարտել է ՀՊՏՀ-ը, որտեղ յուրացրել է հոգեբանության հիմունքները, և իր գրքերով օգնել է հազարավոր մարդկանց բարելավել հիշողությունը, սովորել լեզուներ և հաղթահարել սթրեսը։ Գրել է 15-ից ավելի գիրք, ինչպիսիք են «Ստուփենի ձեռագործ» (2007), «Սուպերպամյատ» (2008), «Սկորոչտենիե» (2008), «Պեչատայեմ բստրո» (2007), «Սուպերպամյատ» (2008), «Սկորոստնայա պեչատ» (2007), «Պամյատ» (2005) և այլն, որոնք հրատարակվել են Ռուսաստանում և Գերմանիայում, դառնալով բեսթսելլերներ հոգեբանության և ինքնակրթության բնագավառում։ Գերասիմ Ավշարյանը մնաց Ռուսաստանից Գերմանիա տանող հոգեբանական կամուրջը՝ իր գրքերով, մեթոդներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հիշողության, լեզուների և ինքնազարգացման գաղտնիքներով։

—

### Русский
Русскоязычный писатель-психолог*Автор Бестселлера самообразования

Герасим Авшарян (рус. Герасим Авшарян) родился 16 ноября 1972 года как русскоязычный писатель и психолог, отразивший в работах вопросы психологии, развития памяти, скорочтения и изучения языков, став значимой фигурой современной прикладной психологии в России и Германии, особенно под литературным псевдонимом «Георг Энрих». Окончил ХПТУ, где освоил основы психологии, и своими книгами помог тысячам людей улучшить память, выучить языки и преодолеть стресс. Написал более 15 книг, таких как «Слепая печать» (2007), «Суперпамять» (2008), «Скорочтение» (2008), «Печатаем быстро» (2007), «Суперпамять» (2008), «Скоростная печать» (2007), «Память» (2005) и др., изданных в России и Германии, ставших бестселлерами в области психологии и самообразования. Герасим Авшарян остался психологическим мостом от России к Германии — своими книгами, методами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения секретами памяти, языков и саморазвития.

—

### English
Russian-Language Writer and Psychologist* Author  Self-Education Bestseller

Gerasim Avsharyan (Rus. Gerasim Avsharyan) was born on November 16, 1972, as a Russian-language writer and psychologist who reflected in his works issues of psychology, memory development, speed reading, and language learning, becoming a prominent figure in contemporary applied psychology in Russia and Germany, especially under the literary pseudonym “Georg Enrikh.” Graduated from HPTU, where he mastered psychology basics, and with his books helped thousands improve memory, learn languages, and overcome stress. Authored over 15 books such as *Blind Typing* (2007), *Super Memory* (2008), *Speed Reading* (2008), *Print Fast* (2007), *Super Memory* (2008), *Fast Typing* (2007), *Memory* (2005), and others, published in Russia and Germany, becoming bestsellers in psychology and self-education. Gerasim Avsharyan remained the psychological bridge from Russia to Germany — with his books, methods, and boundless dedication, inspiring generations with the secrets of memory, languages, and self-development.

—

Լևոն Մութաֆյանը մահացել է 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևանի «Աստորիա» հյուրանոցում՝ կյանքի 61-րդ տարում, թողնելով հետևում հայ թատրոնի անսպառ էներգիան՝ որպես Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2007), Հայաստանի գրողների միության անդամ, Հայկական հանրագիտարանի արվեստի խորհրդի անդամ, «Արտավազդ» ոսկե մեդալակիր (2015) և «Գրական վաստակի համար» մեդալակիր։

Ծնվել է 1954 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Նիժնի Տագիլում, ՌՍՖՍՀ։ Ավարտել է Կիրովականի դրամատիկական ստուդիան և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։ 

Աշխատել է Վանաձորի, Գյումրիի, Արտաշատի թատրոններում, Հայաստանի հեռուստատեսությունում, դասավանդել Վանաձորի, Գյումրիի, Երևանի բուհերում, նույնիսկ Ստամբուլի, Բեյրութի և Հալեպի համալսարաններում։ Գրել է «Ուրախ ճամփորդություն», «Աղավնին», «Օրորցային երկուսի համար» պիեսները, թարգմանել Չեխովի, Գարսիա Լորկայի, Բուլգակովի, Գորկու, Մյուսեի, Պուշկինայի գործերը։ Հեղինակել է 25 գիրք՝ նվիրված Հրաչյա Ղափլանյանին, Արմեն Խանդիկյանին, Պիտեր Բրուկին, Արման Վարդանյանին, Ռոզա Մխիթարյանին։ Եղել է «Շիրակ» հանդեսի խմբագրի տեղակալ, Գյումրիի դպրոցների տնօրեն, «Թատրոն Իքս» փառատոնի խորհրդի անդամ, Աղասի Այվազյանի անվան փառատոնի ժյուրիի նախագահ։ 

Լևոն Մութաֆյանը մնաց հայ թատրոնի անվերջանալի շարժիչը՝ Նիժնի Տագիլից մինչև Երևան, Վանաձորից մինչև Ստամբուլ՝ իր պիեսներով, թարգմանություններով, գրքերով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական բեմի կախարդանքով և խոսքի ուժով։

—

### Русский
Неугасающий свет армянского театра

Левон Мутафян скончался 11 ноября 2015 года в ереванской гостинице «Астория» на 62-м году жизни, оставив неиссякаемую энергию армянского театра как заслуженный деятель искусств Армении (2007), член Союза писателей Армении, член художественного совета Армянской энциклопедии, обладатель золотой медали «Артавазд» (2015) и медали «За литературные заслуги». Родился 7 октября 1954 года в Нижнем Тагиле, РСФСР. Окончил драматическую студию в Кировакане и режиссёрский факультет Ереванского художественно-театрального института.

Работал в театрах Ванадзора, Гюмри, Арташата, на армянском телевидении, преподавал в вузах Ванадзора, Гюмри, Еревана, а также в университетах Стамбула, Бейрута и Алеппо. Написал пьесы «Весёлое путешествие», «Голубь», «Колыбельная для двоих», перевёл Чехова, Гарсиа Лорку, Булгакова, Горького, Мюссе, Пушкину. Автор 25 книг о Храчья Капланяне, Армене Хандикяне, Питере Бруке, Армане Варданяне, Розе Мхитарян. Был зам. главного редактора журнала «Ширак», директором школ Гюмри, членом совета фестиваля «Театр Икс», председателем жюри фестиваля им. Агася Айвазяна.

Левон Мутафян остался неиссякаемым двигателем армянского театра — от Нижнего Тагила до Еревана, от Ванадзора до Стамбула — своими пьесами, переводами, книгами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения магией армянской сцены и силой слова.

—

### English
Undying Light of Armenian Theatre

Levon Mutafyan passed away on November 11, 2015, in Yerevan’s Astoria Hotel at the age of 61, leaving behind the inexhaustible energy of Armenian theatre as Honored Artist of Armenia (2007), member of the Writers’ Union of Armenia, member of the Armenian Encyclopedia’s arts council, recipient of the golden “Artavazd” medal (2015) and “For Literary Merit” medal. Born on October 7, 1954, in Nizhny Tagil, RSFSR. Graduated from the Kirovakan drama studio and the directing faculty of Yerevan State Institute of Theatre and Cinema.

Worked in Vanadzor, Gyumri, and Artashat theatres, Armenian television, taught at universities in Vanadzor, Gyumri, Yerevan, and even Istanbul, Beirut, and Aleppo. Wrote plays *Merry Journey*, *The Dove*, *Lullaby for Two*, translated Chekhov, García Lorca, Bulgakov, Gorky, Musset, Pushkina. Author of 25 books dedicated to Hrachya Ghaplanyan, Armen Khandikyan, Peter Brook, Arman Vardanyan, Roza Mkhitaryan. Served as deputy editor of *Shirak* journal, school director in Gyumri, member of “Theatre X” festival council, chairman of the Aghasi Ayvazyan Theatre Festival jury.

Levon Mutafyan remained the relentless engine of Armenian theatre — from Nizhny Tagil to Yerevan, from Vanadzor to Istanbul — with his plays, translations, books, and boundless devotion, inspiring generations with the magic of the Armenian stage and the power of the word.

—

1821 թվականի նոյեմբերի 11-ին մահացավ Ֆյոդոր Դոստոևսկին – անդրադարձել է  Թուրքիայի քաղաքականության մասին՝

Քրիստոնյաների դաժան խտրականության, նրանց դեմ վայրագությունների, եվրոպական տերությունների ոչ միանշանակ դիրքորոշման մասին, ուղղակիորեն կապված է հայերի նկատմամբ թուրքական հալածանքների և հայկական հողերում օսմանյան իշխանությունների մեթոդների հետ։  Նաեւ թուրքերի կողմից ճնշվածների կողմից Ռուսաստանի նկատմամբ անվստահության մասին։
«Բայց, ավաղ, գրեթե ողջ մտավորականությունը, թեև Ռուսաստանին օգնության է կանչում, բայց վախենում է դրանից, թերևս այնքան, որքան թուրքերը.

11 ноября  1821 года – родился Федор Достоевский – В  «Дневнике писателя» за 1876 и 1877 гг. многократно обращался к Восточному вопросу, который являл собою совокупность противоречий между рядом европейских держав и Турцией.
Практически всё, что писал Достоевский о политике Турции  — о жестокой дискриминации христиан, о зверствах над ними, о двусмысленной позиции европейских держав, имеет прямое отношение к турецким гонениям на армян и методам османских властей на армянских землях. Так же о недоверии к России угнетаемых турками .
«Но, увы, чуть ли не вся интеллигенция хоть и зовет Россию на помощь, но боится ее, может быть, столько же, сколько и турок: «Хоть и освободит нас Россия от турок, но поглотит нас как и «больной человек»* и не даст развиться нашим национальностям” – вот их неподвижная идея, отравляющая все их надежды!»

On 11/11, 1881 – Fyodor Dostoevsky was born – In the “Diary of a Writer” for 1876 and 1877, he repeatedly addressed the Eastern Question, which was a set of contradictions between a number of European powers and Turkey. Almost everything that Dostoevsky wrote about Turkish policy – about the cruel discrimination against Christians, about the atrocities against them, about the ambiguous position of the European powers, is directly related to the Turkish persecution of Armenians and the methods of the Ottoman authorities in Armenian lands. Also about the mistrust of Russia oppressed by the Turks.  “But, alas, almost the entire intelligentsia, although calling on Russia for help, fears it, perhaps as much as the Turks: “Even though Russia will liberate us from the Turks, it will swallow us up like a ‘sick man’* and will not allow our nationalities to develop” – this is their fixed idea, poisoning all their hopes!”

Էդուարդ Նիկոլայի Զոհրաբյանը ծնվել է 1937 թվականի նոյեմբերի 10-ին Գորիսի շրջանի Բարձրավան (նախկինում՝ Երիցաթումբ) գյուղում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Զանգեզուրի լեռների որդին, Սյունիքի մշակույթի անխոնջ պահապանը, արձակագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ, հրապարակախոս, ով ավելի քան կես դար նվիրել է հայրենի հողի, մարդկանց և պատմության անմահացմանը՝ դառնալով Գորիսի և ամբողջ Սյունիքի կենդանի հանրագիտարան։

1966 թվականին ավարտել է Գորիսի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը (էքստեռն), ապա՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետը և Մոսկվայի հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ժուռնալիստիկայի բաժինը։ Աշխատել է շրջանային և հանրապետական մամուլում, ռադիոյում, հեռուստատեսությունում, Արմենպրեսում։ Խմբագրել է «Նորաթերթ», «Սյունիք», «Մշակ» թերթերը, «Տաթև» ամսագիրը։ 1966 թվականից՝ ԽՍՀՄ ժուռնալիստների, 1989 թվականից՝ ԽՍՀՄ և Հայաստանի գրողների միությունների անդամ։ Դասավանդել է Գորիսի բուհերում, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի Գորիսի մասնաճյուղում, եղել Հայաստանի գրողների միության Սյունիքի բաժանմունքի նախագահը։

Գրել է 20-ից ավելի գիրք՝ «Որոտանի որդիները» (1974), «Բողբոջները չբացվեցին» (1978), «Խորաձորի մարդիկ» (1984), «Յոլյաններ» (1988), «Օրբելյաններ» (2000), «Խնձորեսկ» (2003), «Հին ջրաղացի նովելը» (2003), «Գորիսի հանրագիտարան» (2008, 452 էջ) և այլն։ Թարգմանել է Եվգենի Շվարցի, Արկադի Ավերչենկոյի, Անդալուզիայի միջնադարյան բանաստեղծների ստեղծագործությունները։ Ըստ նրա սցենարների նկարահանվել են փաստագրական ֆիլմեր։ Պարգևներ՝ Ռուսաստանի Դաշնության «Փառքի Ոսկե Աստղ» շքանշան, ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1957), Գորիսի պատվավոր քաղաքացի (2007), ՀԳՄ «Գրական վաստակի համար» մեդալ։

Մահացել է 2009 թվականի հուլիսի 4-ին՝ 71 տարեկանում, Ստամբուլում բուժումից վերադառնալիս։ Էդուարդ Զոհրաբյանը մնաց Սյունիքի հավերժական ձայնը՝ իր գրքերով, խոսքով և անսպառ սիրով հայրենի լեռների, գյուղերի և մարդկանց հանդեպ։

—

### Русский
Прозаик Зангезура Автор «Орбелянов» и «Хндзореска»

Эдуард Николаевич Зограбян родился 10 ноября 1937 года в селе Барцраван (бывш. Ерицатумб) Горисского района, Армянская ССР, СССР. Сын зангезурских гор, неутомимый хранитель культуры Сюника, прозаик, поэт, переводчик, публицист, более полувека посвятивший увековечению родной земли, людей и истории, став живой энциклопедией Гориса и всего Сюника. В 1966 году окончил горисскую среднюю школу №2 (экстерном), затем факультет культуры Ереванского педагогического института им. Х. Абовяна и отделение журналистики Академии общественных наук в Москве. Работал в районной и республиканской прессе, на радио и телевидении, в агентстве Арменпресс. Редактировал газеты «Норатэрт», «Сюник», «Мшак», журнал «Татев». С 1966 года — член Союза журналистов СССР, с 1989 — Союза писателей СССР и Армении. Преподавал в вузах Гориса, в горисском филиале Ереванского института театра и кино, возглавлял Сюникское отделение Союза писателей Армении.

Автор более 20 книг: «Сыновья Воротана» (1974), «Бутоны не раскрылись» (1978), «Люди Хорадзора» (1984), «Йоляны» (1988), «Орбеляны» (2000), «Хндзореск» (2003), «Новелла старой мельницы» (2003), «Энциклопедия Гориса» (2008, 452 стр.) и др. Переводил Евгения Шварца, Аркадия Аверченко, средневековых андалузских поэтов. По его сценариям сняты документальные фильмы. Награды: орден «Золотая звезда Славы» РФ, мастер спорта СССР (1957), почётный гражданин Гориса (2007), медаль СП Армении «За литературные заслуги».

Скончался 4 июля 2009 года в возрасте 71 года по пути из Стамбула, где проходил лечение. Эдуард Зограбян остался вечным голосом Сюника — своими книгами, словом и безграничной любовью к родным горам, сёлам и людям.

—

### English
Prose Writer of Zangezur Author of The Orbelians and Khndzoresk

Eduard Nikolayevich Zohrabyan was born on November 10, 1937, in the village of Bartzravan (formerly Yeritsatumb), Goris District, Armenian SSR, USSR. A son of the Zangezur mountains, tireless guardian of Syunik culture, prose writer, poet, translator, and publicist who devoted over half a century to immortalizing his native land, its people, and history, becoming the living encyclopedia of Goris and all of Syunik. In 1966, he graduated from Goris Secondary School No. 2 (externally), then the Faculty of Culture at Yerevan’s Khachatur Abovyan Pedagogical Institute and the journalism department of Moscow’s Academy of Social Sciences. He worked in regional and republican press, radio, television, and Armenpress agency. Edited newspapers *Norater*, *Syunik*, *Mshak*, and the magazine *Tatev*. Member of the USSR Journalists’ Union since 1966, and USSR/Armenian Writers’ Unions since 1989. Taught at Goris universities and the Goris branch of Yerevan State Institute of Theatre and Cinema; chaired the Syunik branch of the Armenian Writers’ Union.

Author of over 20 books: *Sons of Vorotan* (1974), *The Buds Did Not Bloom* (1978), *People of Khoradzor* (1984), *The Yolyans* (1988), *The Orbelians* (2000), *Khndzoresk* (2003), *The Old Mill Novella* (2003), *Goris Encyclopedia* (2008, 452 pp.), and others. Translated Yevgeny Shvarts, Arkady Averchenko, medieval Andalusian poets. Documentary films were made based on his scripts. Awards: Russia’s “Golden Star of Glory” Order, USSR Master of Sports (1957), Honorary Citizen of Goris (2007), Armenian Writers’ Union Medal “For Literary Merit.”

Died on July 4, 2009, at age 71, en route from Istanbul where he was receiving treatment. Eduard Zohrabyan remains the eternal voice of Syunik — through his books, words, and boundless love for his native mountains, villages, and people.

—

Գեորգի Կոնստանտինի Խոլոպովը ծնվել է 1914 թվականի նոյեմբերի 9-ին  հին  Շամախիում, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն։ Հայազգի ռուս գրող, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, մահացել է 1990 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Մոսկվայում, ԽՍՀՄ։

Իր գրական կարիերան սկսել է 1934 թվականին՝ հրատարակելով առաջին պատմվածքները։ 1940 թվականին լույս է տեսել նրա «Սուսաննայի փախուստը» պատմվածքների ժողովածուն և «Արջի որջ» վեպը, որոնք նրան ճանաչում են բերել ռուս գրականության մեջ։ Ետպատերազմյան շրջանում նրա ստեղծագործությունները խորապես արտացոլել են պատերազմի ազդեցությունը, մարդկային ճակատագրերը և սոցիալական փոփոխությունները։ Նրա նշանավոր աշխատանքներից են «Կրակներ ծովախորշում» (1947), «Ահեղ տարի» (1955), «Գրենադա» (1961, հայերեն՝ 1973), «Դոկեր» (1965, հայերեն՝ 1973) վեպերը, ինչպես նաև «Չհնարված պատմվածքներ պատերազմի մասին» (1968) ժողովածուն։ 1957 թվականից Խոլոպովը եղել է «Զվեզդա» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը, իսկ 1973 թվականից՝ Լենինգրադի գրողների կազմակերպության վարչության առաջին քարտուղարը։ Նրա ստեղծագործությունները, թարգմանված նաև հայերեն, արժեքավոր կամուրջ են հայ և ռուս գրականությունների միջև։ Գեորգի Խոլոպովը, լինելով հայկական սփյուռքի ներկայացուցիչ, իր գրական ժառանգությամբ ընդգծել է հայ ժողովրդի մշակութային ներդրումը ռուս գրականության մեջ, ոգեշնչելով սերունդներին իր խորիմաստ ստեղծագործություններով։

—

### Русский
Армяно-русский писатель

Георгий Константинович Хлопов родился 9 ноября  1914 года в Шемахе, Бакинская губерния, Российская империя. Армяно-русский писатель, участник Второй мировой войны, скончался 31 декабря 1990 года в Москве, СССР. Литературную карьеру начал в 1934 году с публикации первых рассказов. В 1940 году вышли его сборник рассказов «Побег Сусанны» и роман «Медвежья берлога», которые принесли ему признание в русской литературе. В послевоенный период его произведения глубоко отражали влияние войны, человеческие судьбы и социальные изменения. Среди значимых работ — романы «Огни в бухте» (1947), «Грозный год» (1955), «Гренада» (1961, на армянском — 1973), «Докер» (1965, на армянском — 1973), а также сборник «Непридуманные рассказы о войне» (1968). С 1957 года Хлопов был главным редактором журнала «Звезда», а с 1973 года — первым секретарём правления Ленинградской писательской организации. Его произведения, переведённые на армянский, стали ценным мостом между армянской и русской литературой. Георгий Хлопов, как представитель армянской диаспоры, своим литературным наследием подчеркнул вклад армянского народа в русскую литературу, вдохновляя поколения своими глубокими произведениями.

—

### English
Armenian-Russian Writer

Georgy Konstantinovich Kholopov was born on October November 9 1914, in Shamakhi, Baku Governorate, Russian Empire. An Armenian-Russian writer and World War II participant, he passed away on December 31, 1990, in Moscow, USSR. He began his literary career in 1934 with the publication of his first short stories. In 1940, he released the short story collection *The Escape of Susanna* and the novel *Bear’s Den*, which earned him recognition in Russian literature. In the post-war period, his works profoundly reflected the impact of war, human destinies, and social changes. Notable works include the novels *Fires in the Bay* (1947), *The Terrible Year* (1955), *Granada* (1961, Armenian edition 1973), *Docker* (1965, Armenian edition 1973), and the collection *Uninvented War Stories* (1968). From 1957, Kholopov served as the editor-in-chief of *Zvezda* magazine, and from 1973, he was the first secretary of the Leningrad Writers’ Organization. His works, translated into Armenian, became a valuable bridge between Armenian and Russian literature. As a representative of the Armenian diaspora, Georgy Kholopov highlighted the Armenian people’s cultural contribution to Russian literature, inspiring generations with his profound works.

—

Վահան Աղաբեկի Միրաքյանը ծնվել է 1866 թվականի նոյեմբերի 6-ին Շուլավեր գյուղում (հետագայում՝ Շահումյան քաղաքատիպ ավան, Մառնեուլի շրջան, Վրացական ԽՍՀ), Թիֆլիսի գավառ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։ Հայ բանաստեղծ, դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից

«Լալվարի որսը» պոեմի հեղինակ, որը դարձել է հայ գրականության դասական՝ թարգմանվելով ռուսերեն (1942), պարսկերեն, հիմք դառնալով պիեսի, օպերայի և կինոնկարի։ Մահացել է 1942 թվականի մարտի 21-ին Թբիլիսիում՝ կյանքի 75-րդ տարում, թաղվել Երևանում։ 1873 թվականին սովորել է Սանահինի Սուրբ Աստվածածին վանքի դպրոցում, 1880-1886 թվականներին՝ արհեստավորաց դպրոցում, 1888 թվականին ավարտել է Գորիի ուսուցչական սեմինարիան։ 1889 թվականից ուսուցչություն է արել Շուլավերում, Ջալալօղլիում, Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, Նուխիում, Նոր Նախիջևանում, Թիֆլիսում։ 1924 թվականին փոխադրվել է Երևան, աշխատել Ձերժինսկու անվան դպրոցում որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Առաջին բանաստեղծությունը՝ «Երեք վարդ», լույս է տեսել 1887 թվականին «Աղբյուր» ամսագրում (Թիֆլիս), «Լալվարի որսը» պոեմը առաջին անգամ տպագրվել է 1901 թվականին «Մուրճ» ամսագրում։ Գրել է նաև «Մանուշի հարսանիքը», «Նոր գյուղի շեմքին» (արժանացել գյուղատնտեսական գեղարվեստական գրականության մրցանակին), «Խոզարածի կինը» պիեսները, «Սև կաթը» պատմվածքը։ Հրատարակված գրքեր՝ «Առանց լարերի» (բանաստեղծություններ, 1897, Միր Կոնո ստորագրությամբ), «Լալվարի որսը» (1901, 1929, 1935, 1936, 1948, 1953, 1967), «Նոր գյուղի շեմքին» (1927), «Մանուշի հարսանիքը» (1927), «Խոզարածի կինը» (1928), «Սև կաթը» (1938), «Երկեր» (1980, հայ դասականների գրադարանում)։ Վահան Միրաքյանը հայ գրականության վարպետ էր, ով իր պոեմներով և պիեսներով արտահայտել է գյուղական կյանքի խորությունը, սիրո և բնության գեղեցկությունը՝ ոգեշնչելով սերունդներին հայկական գրականության դասականներով և մանկավարժական նվիրվածությամբ։

—

### Русский
Автор поэмы «Охота на Лалвар»: Армянский поэт, драматург

Ваган Агабекович Миракян родился 6 ноября 1866 года в селе Шулавери (позже посёлок городского типа Шаумян, Марнеульский район, Грузинская ССР), Тифлисский уезд, Кавказское наместничество, Российская империя. Армянский поэт, драматург, член Союза писателей СССР с 1934 года, автор поэмы «Охота на Лалвар», ставшей классикой армянской литературы, переведённой на русский (1942) и персидский языки, послужившей основой для пьесы, оперы и художественного фильма. Скончался 21 марта 1942 года в Тбилиси на 75-м году жизни, похоронен в Ереване. В 1873 году учился в школе монастыря Святой Богородицы в Санаине, в 1880–1886 годах — в ремесленном училище, в 1888 году окончил Горийскую учительскую семинарию. С 1889 года преподавал в Шулавери, Джалалоглы, Геваргиевской семинарии в Эчмиадзине, Нухе, Новом Нахичеване, Тифлисе. В 1924 году переехал в Ереван, работал учителем армянского языка и литературы в школе имени Дзержинского. Первое стихотворение «Три розы» опубликовано в 1887 году в журнале «Агбюур» (Тифлис), поэма «Охота на Лалвар» впервые напечатана в 1901 году в журнале «Мурч». Написал также пьесы «Свадьба Мануш», «На пороге новой деревни» (удостоена премии за сельскохозяйственную художественную литературу), «Жена свиновода», рассказ «Чёрное молоко». Опубликованные книги: «Без струн» (стихи, 1897, под псевдонимом Мир Коно), «Охота на Лалвар» (1901, 1929, 1935, 1936, 1948, 1953, 1967), «На пороге новой деревни» (1927), «Свадьба Мануш» (1927), «Жена свиновода» (1928), «Чёрное молоко» (1938), «Произведения» (1980, в библиотеке армянских классиков). Ваган Миракян — мастер армянской литературы, выразивший в поэмах и пьесах глубину сельской жизни, красоту любви и природы, вдохновляя поколения армянскими классическими произведениями и педагогической преданностью.

—

### English
Author of The Hunt for Lalvar: Armenian Poet, Playwright

Vahan Aghabekovich Mirakyan was born on November 6, 1866, in the village of Shulaver (later urban-type settlement Shaumyan, Marneuli District, Georgian SSR), Tiflis Governorate, Caucasian Viceroyalty, Russian Empire. Armenian poet, playwright, member of the USSR Writers’ Union since 1934, author of the poem *The Hunt for Lalvar*, which became a classic of Armenian literature, translated into Russian (1942) and Persian, serving as the basis for a play, opera, and feature film. Died on March 21, 1942, in Tbilisi at the age of 75, buried in Yerevan. In 1873, studied at the school of the Holy Mother of God Monastery in Sanahin; from 1880 to 1886 — at a crafts school; in 1888 graduated from Gori Teachers’ Seminary. From 1889 taught in Shulaver, Jalal-oghlu, Gevorgian Seminary in Etchmiadzin, Nukha, New Nakhichevan, Tiflis. In 1924 moved to Yerevan, worked as a teacher of Armenian language and literature at Dzerzhinsky School. His first poem, “Three Roses,” was published in 1887 in *Aghbyur* magazine (Tiflis); the poem *The Hunt for Lalvar* first appeared in 1901 in *Murch* magazine. Also wrote plays *Manush’s Wedding*, *On the Threshold of the New Village* (awarded a prize for agricultural artistic literature), *The Swineherd’s Wife*, and the story *Black Milk*. Published books: *Without Strings* (poems, 1897, under the pseudonym Mir Kono), *The Hunt for Lalvar* (1901, 1929, 1935, 1936, 1948, 1953, 1967), *On the Threshold of the New Village* (1927), *Manush’s Wedding* (1927), *The Swineherd’s Wife* (1928), *Black Milk* (1938), *Works* (1980, in the library of Armenian classics). Vahan Mirakyan was a master of Armenian literature, expressing the depth of rural life, the beauty of love and nature in his poems and plays, inspiring generations with Armenian classics and pedagogical dedication.

—

Գրիգոր Արամի Տեր-Գրիգորյանը մահացել է 1981 թվականի նոյեմբերի 5-ին Երևանում՝ կյանքի 65-րդ տարում, թողնելով հետևում հայ դրամատուրգիայի և երգիծանքի հարուստ ժառանգություն՝ որպես ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1962), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1940 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից, «Ոզնի» երգիծական հանդեսի խմբագիր 1955-1981 թվականներին և բազմաթիվ բեմադրված պիեսների հեղինակ։

Ծնվել է 1916 թվականի հունվարի 15-ին Երևանում, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։ Ավարտել է Երևանի Կրուպսկայայի անվան ցուցադրական դպրոցը, 1931-1932 թվականներին ուսուցչություն արել Հոկտեմբերյանի շրջանում, 1932-1934 թվականներին՝ Երևանի Աղասի Խանջյանի անվան դպրոցում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը, 1940-1941 թվականներին աշխատել որպես կառուցող ինժեներ Ռիբինսկում և Երևանի գործարաններում, 1941-1946 թվականներին՝ ռազմա-օդային ուժերի հատուկ դպրոցում։ 1947 թվականին էքստեռն ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը, նույն թվականին աշխատել ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։ 1947-1948 թվականներին՝ հրահանգիչ և պրոպագանդայի ու ագիտացիայի բաժնի վարիչ ՀԿԿ Երևանի Օրջոնիկիձեի շրջանում, 1948-1951 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմում պրոպագանդայի ու ագիտացիայի, ապա արվեստի ու գրականության սեկտորի վարիչ։ 1951-1955 թվականներին՝ Հայաստանի գրողների միության վարչության քարտուղար և «Գրական թերթի» խմբագիր, 1955-1981 թվականներին՝ «Ոզնի» երգիծական հանդեսի խմբագիր։ Եղել է սովետա-լեհական բարեկամության հայկական բաժանմունքի նախագահ, 1969 թվականից՝ խաղաղության պաշտպանության հանրապետական կոմիտեի նախագահ։ Բեմադրվել են նրա պիեսները՝ «Այս աստղերը մերն են» (հեղինակակից Լևոն Կարագյոզյան, Սունդուկյանի թատրոն, 1949), «Սոֆիկի սխալը» (Երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, 1956), «Վերջին մեխակները» (Սունդուկյանի թատրոն, 1958), «Մեռնող ֆլորա» (Սունդուկյանի թատրոն, 1962), «Ամեն ինչ կամ ոչինչ» (Ստանիսլավսկու ռուսական թատրոն, 1961), «Իմ սիրելի Ժորժ…» (Երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, 1963), «Թռչնակը վանդակում» (Երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, 1964), «Ախ, ներվեր, ներվեր» (Մռավյանի թատրոն, 1969), «Գարնան անձրև» (Սունդուկյանի թատրոն, 1969), «Հաջի Փայլակ» (Սունդուկյանի թատրոն, 1973), «Առանց այլանդակի» (Մռավյանի թատրոն, 1974), «Զգուշացեք, նա դեռ կա» (Երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, 1979)։ Ռուսերեն առանձին գրքով լույս է տեսել «Սոֆիկի սխալը» պիեսների ժողովածուն (Մոսկվա, 1966)։ Հրատարակված գրքեր՝ «Այս աստղերը մերն են» (1949), «Պիեսների ժողովածու» (1959), «Գարնան անձրև» (1962), «Տասը տարի» (1969), «Իմ խեղճ Պորտոս» (1977)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, «Պատվո նշան» շքանշանով (2 անգամ)։ Նրա անունով է կոչվում Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի և ՀՀ գլխավոր դատախազության շենքերի միջև գտնվող փողոցը (Զաքիյան և Վազգեն Սարգսյան փողոցները միացնող)։ Գրիգոր Տեր-Գրիգորյանը հայ երգիծանքի և դրամատուրգիայի վարպետ էր, ով իր պիեսներով և խմբագրական աշխատանքով նպաստել է հայ թատրոնի և գրականության զարգացմանը՝ ոգեշնչելով սերունդներին հումորով և սոցիալական խորությամբ։

—

### Русский
Редактор «Возни» и автор пьес

Григор Тер-Григорян скончался 5 ноября 1981 года в Ереване на 65-м году жизни, оставив богатое наследие армянской драматургии и сатиры как заслуженный деятель искусств АрмССР (1962), член Союза писателей СССР с 1940 года, член КПСС с 1945 года, редактор сатирического журнала «Возни» в 1955–1981 годах и автор множества поставленных пьес. Родился 15 января 1916 года в Ереване, Кавказское наместничество, Российская империя. Окончил показательную школу имени Крупской в Ереване, в 1931–1932 годах преподавал в Октябрьянском районе, в 1932–1934 годах — в школе имени Агаси Ханджяна в Ереване. В 1939 году окончил строительный факультет Ереванского политехнического института, в 1940–1941 годах работал инженером-строителем в Рыбинске и на заводах Еревана, в 1941–1946 годах — в специальной школе военно-воздушных сил. В 1947 году экстерном окончил исторический факультет Ереванского армянского педагогического института имени Хачатура Абовяна, в том же году работал научным сотрудником в Институте истории АН АрмССР. В 1947–1948 годах — инструктор и заведующий отделом пропаганды и агитации в Орджоникидзевском районе Еревана ЦК КП(б) Армении, в 1948–1951 годах — заведующий сектором пропаганды и агитации, затем искусства и литературы в ЦК КП Армении. В 1951–1955 годах — секретарь правления Союза писателей Армении и редактор «Литературной газеты», в 1955–1981 годах — редактор сатирического журнала «Возни». Был председателем армянского отделения советско-польской дружбы, с 1969 года — председателем республиканского комитета защиты мира. Поставлены его пьесы: «Эти звёзды наши» (соавтор Левон Карагёзян, театр имени Сундукяна, 1949), «Ошибка Софики» (Театр музыкальной комедии, 1956), «Последние гвоздики» (театр имени Сундукяна, 1958), «Умирающая флора» (театр имени Сундукяна, 1962), «Всё или ничего» (Русский театр имени Станиславского, 1961), «Мой дорогой Жорж…» (Театр музыкальной комедии, 1963), «Птичка в клетке» (Театр музыкальной комедии, 1964), «Ах, нервы, нервы» (театр имени Мравяна, 1969), «Весенний дождь» (театр имени Сундукяна, 1969), «Хаджи Пайлак» (сатирическая публицистика, театр имени Сундукяна, 1973), «Без уродца» (театр имени Мравяна, 1974), «Осторожно, он ещё есть» (Театр музыкальной комедии, 1979). На русском отдельной книгой вышел сборник пьес «Ошибка Софики» (Москва, 1966). Опубликованные книги: «Эти звёзды наши» (1949), «Сборник пьес» (1959), «Весенний дождь» (1962), «Десять лет» (1969), «Мой бедный Портос» (1977). Награждён орденом Трудового Красного Знамени, орденом «Знак Почёта» (дважды). Его именем названа улица в Ереване между театром музыкальной комедии имени Акопа Пароняна и зданием Генпрокуратуры РА (соединяющая улицы Закияна и Вазгена Саргсяна). Григор Тер-Григорян — мастер армянской сатиры и драматургии, способствовавший развитию армянского театра и литературы своими пьесами и редакторской работой, вдохновляя поколения юмором и социальной глубиной.

—

### English
Editor of Vozni and Play Author

Grigor Ter-Grigoryan passed away on November 5, 1981, in Yerevan at the age of 65, leaving a rich legacy in Armenian dramaturgy and satire as Honored Art Worker of the Armenian SSR (1962), member of the USSR Writers’ Union since 1940, member of the CPSU since 1945, editor of the satirical magazine *Vozni* from 1955 to 1981, and author of numerous staged plays. Born on January 15, 1916, in Yerevan, Caucasian Viceroyalty, Russian Empire. Graduated from Krupskaya Demonstration School in Yerevan, taught in Oktemberyan district in 1931–1932, at Agasi Khanjyan School in Yerevan in 1932–1934. In 1939, graduated from the construction faculty of Yerevan Polytechnic Institute, worked as a construction engineer in Rybinsk and Yerevan factories in 1940–1941, in a special school of the air force in 1941–1946. In 1947, extramurally graduated from the history faculty of Khachatur Abovyan Armenian Pedagogical Institute in Yerevan, worked as a researcher at the Institute of History of the Armenian SSR Academy of Sciences. In 1947–1948 — instructor and head of propaganda and agitation department in Orjonikidze district of Yerevan CP(b)A, in 1948–1951 — head of propaganda and agitation sector, then art and literature sector at the CP Armenia Central Committee. In 1951–1955 — secretary of the board of the Writers’ Union of Armenia and editor of *Literary Newspaper*, in 1955–1981 — editor of *Vozni*. Chairman of the Armenian section of Soviet-Polish friendship, since 1969 — chairman of the republican committee for the defense of peace. Staged plays: *These Stars Are Ours* (co-author Levon Karagyozyan, Sundukyan Theater, 1949), *Sofik’s Mistake* (Musical Comedy Theater, 1956), *Last Carnations* (Sundukyan Theater, 1958), *Dying Flora* (Sundukyan Theater, 1962), *All or Nothing* (Stanislavsky Russian Theater, 1961), *My Dear George…* (Musical Comedy Theater, 1963), *Birdie in a Cage* (Musical Comedy Theater, 1964), *Ah, Nerves, Nerves* (Mravyan Theater, 1969), *Spring Rain* (Sundukyan Theater, 1969), *Haji Paylak* (satirical journalism, Sundukyan Theater, 1973), *Without the Freak* (Mravyan Theater, 1974), *Beware, He Still Exists* (Musical Comedy Theater, 1979). Published in Russian as a separate book: collection of plays *Sofik’s Mistake* (Moscow, 1966). Published books: *These Stars Are Ours* (1949), *Collection of Plays* (1959), *Spring Rain* (1962), *Ten Years* (1969), *My Poor Porthos* (1977). Awarded the Order of the Red Banner of Labor, Order of the Badge of Honor (twice). A street in Yerevan is named after him, connecting Zakiyan and Vazgen Sargsyan streets between the Hakob Paronyan State Musical Comedy Theater and the RA Prosecutor General’s Office building. Grigor Ter-Grigoryan was a master of Armenian satire and dramaturgy, contributing to the development of Armenian theater and literature through his plays and editorial work, inspiring generations with humor and social depth.

—

Նինո Չավչավաձեն (վրացերեն՝ ნინო ჭავჭავაძე, ռուսերեն՝ Нина Александровна Грибоедова) ծնվել է 1812 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Վրաստանում, ռուսական կայսրության կազմում, որպես հայտնի վրացի արքայազն և բանաստեղծ Ալեքսանդր Չավչավաձեի դուստր, ով 1828 թվականին ամուսնացել է ռուս դիպլոմատ, բանաստեղծ, դրամատուրգ Ալեքսանդր Սերգեյևիչ ԳրիբոյԵդովի հետ, դառնալով ռուս-վրացական գրականության և դիվանագիտության խորհրդանիշ, որի կյանքը կապված է հայկական պատմության հետ՝ Չավչավաձե ընտանիքի հայկական արմատների և ԳրիբոյԵդովի հայկական կապերի միջոցով։

Մահացել է 1857 թվականի հունիսի 28-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Տիֆլիս)՝ 44 տարեկանում, դեպի կնոջ իր ցանկությամբ թաղվելով ամուսնու կողքին Մթաթմինդա լեռան վրա, որտեղ նրա գերեզմանը մինչ օրս ծաղիկներ են դրվում՝ վրացիների հարգանքի խորհրդանիշ։

Նինո Չավչավաձեն ծնվել է Վրաստանի Չավչավաձե արքայական ընտանիքում, որը հայ-վրացական կապեր ուներ, քանի որ Չավչավաձե ընտանիքի արմատները հասնում էին հայկական սփյուռքին, և Ալեքսանդր Չավչավաձեն բարեկամացել էր հայ գրողներին, ինչպես ԳրիբոյԵդովը, ով հայկական հարցերով զբաղվել էր դիվանագիտության ժամանակ։ Նինոն սովորել է Պրասկովյա Ախվերդովայի դպրոցում, որտեղ հանդիպել է ԳրիբոյԵդովին, ով 1828 թվականի օգոստոսի 22-ին ամուսնացել է նրա հետ Սիոնի տաճարում, և հարսանեկան տոնակատարությունը տեղի է ունեցել Չավչավաձե ընտանիքի Ցինանդալի կալվածքում, որտեղ «սիրո ճանապարհ»-ը խորհրդանշում էր երջանիկ կյանքը (լեգենդով՝ սիրահարվածները կարող են անցնել այն աչքերը փակ՝ երջանիկ ապագան երազելով)։ Այդ ամուսնությունը կարճ է եղել. 1829 թվականի փետրվարի 11-ին Թեհրանում ԳրիբոյԵդովը սպանվել է որպես ռուս դիվանագետ, և Նինոն, հղիանալով, կորցրել է ամուսնուն, ինչը նրան դարձրել է ռուս-վրացական գրականության տխուր սիմվոլ՝ հայկական կապով, քանի որ ԳրիբոյԵդովը աջակցել է հայերի հարցերին և Չավչավաձե ընտանիքը ունեցել հայկական արմատներ։ Նինոն կյանքի վերջին տարիներին հիվանդացել է, սակայն իր կյանքը նվիրել է ամուսնու հիշատակին, և նրա գերեզմանը Մթաթմինդայում ծաղիկները խորհրդանշում են վրացիների հարգանքը, իսկ հայկական կապը՝ Չավչավաձե ընտանիքի հայկական ժառանգության և ԳրիբոյԵդովի դերակցությունը հայկական հարցերին, ինչպես Թուրքմենչայի պայմանագրով հայերի հնարավորությունը տեղափոխվել Ռուսաստան։ Նինո Չավչավաձեն ռուս-վրացական գրականության խորհրդանիշ է, ով իր կյանքով կապել է հայկական պատմությունը Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև՝ ոգեշնչելով սերունդներին սիրո, կորուստի և հիշատակի թեմաներով։

—

### Русский
Грузинская княжна, жена писателя А. С. Грибоедова, литературный образ с армянскими связями 

Нина Чавчавадзе (груз. ნინო ჭავჭავაძე, рус. Нина Александровна Грибоедова) родилась 4 октября 1812 года в Грузии, в составе Российской империи, как дочь известного грузинского князя и поэта Александра Чавчавадзе, и вышла замуж за русского дипломата, поэта и драматурга Александра Сергеевича Грибоедова в 1828 году, став символом русско-грузинской литературы и дипломатии, чья жизнь связана с армянской историей через грузинско-армянские корни семьи Чавчавадзе и роль Грибоедова в армянских вопросах. Умерла 28 июня 1857 года в Тифлисе (ныне Тбилиси) в возрасте 44 лет, похоронена рядом с мужем на горе Мтацминда по её желанию, где до сих пор на её могиле кладут цветы как знак уважения грузин, а армянская связь — через армянские корни семьи Чавчавадзе и вклад Грибоедова в армянские дела, такие как возможность переселения армян в Россию по Туркманчайскому договору.

Нина Чавчавадзе родилась в грузинской княжеской семье Чавчавадзе, которая имела армянско-грузинские связи, так как корни Чавчавадзе уходят в армянскую диаспору, и Александр Чавчавадзе дружил с армянскими писателями, как Грибоедов, который занимался армянскими вопросами в дипломатии. Нина училась в школе Прасковьи Ахвердовой, где встретила мужа, и вышла за него 22 августа 1828 года в соборе Сиони, с свадебным пиром в имении Цинандали, где «дорога любви» символизировала счастливую жизнь (легенда: влюблённые могут пройти по ней с закрытыми глазами, мечтая о счастье). Брак был коротким: в феврале 1829 года Грибоедов был убит в Тегеране как русский дипломат, и Нина, беременная, потеряла мужа, став трагическим символом русско-грузинской литературы с армянским оттенком, так как Грибоедов поддерживал армян и Чавчавадзе семья имела армянские корни. В последние годы жизни Нина болела, но посвятила себя памяти мужа, и её могила на Мтацминде с цветами символизирует грузинское уважение, а армянский кap — через армянское наследие Чавчавадзе и роль Грибоедова в армянских делах, как переселение армян по Туркманчайскому договору. Нина Чавчавадзе — символ русско-грузинской литературы, чья жизнь связала армянскую историю с Россией и Грузией, вдохновляя поколения темами любви, потери и памяти.

—

### English
Georgian Princess, Wife of Writer A. S. Griboedov, Literary Figure with Armenian Ties

Nina Chavchavadze (Georg. ნინო ჭავჭავაძე, Rus. Nina Alexandrovna Griboedova) was born on October 4, 1812, in Georgia, Russian Empire, as the daughter of the famous Georgian prince and poet Alexander Chavchavadze, and married Russian diplomat, poet, and playwright Alexander Sergeyevich Griboedov in 1828, becoming a symbol of Russian-Georgian literature and diplomacy, whose life is linked to Armenian history through the Chavchavadze family’s Armenian roots and Griboedov’s role in Armenian affairs. Died on June 28, 1857, in Tiflis (now Tbilisi) at age 44, buried next to her husband on Mtatsminda Mountain as per her wish, where flowers are still placed on her grave as a sign of Georgian respect, and the Armenian connection — through the Chavchavadze family’s Armenian heritage and Griboedov’s contribution to Armenian issues, such as the possibility of Armenian resettlement to Russia under the Treaty of Turkmenchay.

Nina Chavchavadze was born in the Georgian princely family of Chavchavadze, which had Armenian-Georgian ties, as the Chavchavadze roots trace back to the Armenian diaspora, and Alexander Chavchavadze befriended Armenian writers like Griboedov, who dealt with Armenian matters in diplomacy. Nina studied at Praskovya Akhverdova’s school, where she met her husband, and married him on August 22, 1828, in Sioni Cathedral, with the wedding feast at the Chavchavadze estate in Tsinandali, where the “love path” symbolized happiness (legend: lovers can pass it with closed eyes, dreaming of bliss). The marriage was short: in February 1829, Griboedov was killed in Tehran as a Russian diplomat, and Nina, pregnant, lost her husband, becoming a tragic symbol of Russian-Georgian literature with Armenian undertones, as Griboedov supported Armenians and the Chavchavadze family had Armenian roots. In her later years, Nina fell ill but devoted herself to her husband’s memory, and her grave on Mtatsminda with flowers symbolizes Georgian respect, while the Armenian link — through the Armenian legacy of the Chavchavadze family and Griboedov’s role in Armenian affairs, like Armenian resettlement under the Treaty of Turkmenchay. Nina Chavchavadze is a symbol of Russian-Georgian literature, her life linking Armenian history with Russia and Georgia, inspiring generations with themes of love, loss, and memory.

—
ნინო ჭავჭავაძე: რუსულ-ქართული ლიტერატურის ტრაგიკული სიმბოლო
ნინო ჭავჭავაძე (ქართ. ნინო ჭავჭავაძე, რუს. Нина Александровна Грибоедова) დაიბადა 1812 წლის 4 ოქტომბერს საქართველოში, რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში, ცნობილი ქართველი პრინცისა და პოეტის ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალიშვილად, და 1828 წელს გათხოვდა რუს დიპლომატზე, პოეტსა და დრამატურგზე ალექსანდრე სერგეევიჩ გრიბოედოვზე, გახდა რუსულ-ქართული ლიტერატურისა და დიპლომატიის სიმბოლო, რომლის ცხოვრება დაკავშირებულია სომხურ ისტორიასთან ჭავჭავაძეების ოჯახის სომხური ფესვებითა და გრიბოედოვის როლით სომხურ საკითხებში. გარდაიცვალა 1857 წლის 28 ივნისს თბილისში 44 წლის ასაკში, დაკრძალულია ქმრის გვერდით მთაწმინდის მთაზე მისი სურვილით, სადაც დღემდე აყენებენ ყვავილებს ქართველების პატივისცემის ნიშნად, ხოლო სომხური კავშირი — ჭავჭავაძეების ოჯახის სომხური მემკვიდრეობითა და გრიბოედოვის წვლილით სომხურ საქმეებში, როგორიცაა სომეხთა გადასახლების შესაძლებლობა რუსეთში თურქმენჩაის ხელშეკრულებით.
ნინო ჭავჭავაძე დაიბადა ქართველ პრინცთა ოჯახში, რომელსაც სომხურ-ქართული კავშირები ჰქონდა, რადგან ჭავჭავაძეების ფესვები სომხურ დიასპორაში იყო, და ალექსანდრე ჭავჭავაძე მეგობრობდა სომეხ მწერლებთან, როგორიც იყო გრიბოედოვი, რომელიც დიპლომატიაში სომხურ საკითხებს ეხებოდა. ნინო სწავლობდა პრასკოვია ახვერდოვას სკოლაში, სადაც შეხვდა ქმარს, და გათხოვდა 1828 წლის 22 აგვისტოს სიონის ტაძარში, საქორწილო ქეიფი კი ჭავჭავაძეების ცინანდლის მამულში გაიმართა, სადაც „სიყვარულის გზა“ ბედნიერ ცხოვრებას სიმბოლურად წარმოადგენდა (ლეგენდით: შეყვარებულები შეუძლიათ გაიარონ თვალებდახუჭული და ბედნიერი მომავალი იოცნებონ). ქორწინება მოკლე იყო: 1829 წლის თებერვალში გრიბოედოვი მოკლეს თეირანში როგორც რუსი დიპლომატი, და ნინო, ფეხმძიმედ, დაკარგა ქმარი, გახდა რუსულ-ქართული ლიტერატურის ტრაგიკული სიმბოლო სომხური ელფერით, რადგან გრიბოედოვი მხარს უჭერდა სომეხებს და ჭავჭავაძეების ოჯახს სომხური ფესვები ჰქონდა. ბოლო წლებში ნინო ავადმყოფობდა, მაგრამ ცხოვრება ქმრის ხსოვნას მიუძღვნა, და მისი საფლავი მთაწმინდაზე ყვავილებით ქართველების პატივისცემას სიმბოლურად წარმოადგენს, ხოლო სომხური კავშირი — ჭავჭავაძეების სომხური მემკვიდრეობითა და გრიბოედოვის როლით სომხურ საქმეებში, როგორიცაა სომეხთა გადასახლება თურქმენჩაის ხელშეკრულებით. ნინო ჭავჭავაძე რუსულ-ქართული ლიტერატურის სიმბოლოა, რომლის ცხოვრებამ სომხური ისტორია რუსეთთან და საქართველოსთან დააკავშირა, თაობებს სიყვარულის, დანაკარგისა და ხსოვნის თემებით შთააგონებს.

Վարդգես Վազգենի Օվյանը ծնվել է 1959 թվականի նոյեմբերի 4-ին Ստեփանակերտում, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ արձակագիր, հրապարակախոս, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1988 թվականից, գրող Վազգեն Օվյանի որդին, ով իր ստեղծագործություններով արտացոլել է Արցախի կյանքը, պատերազմի հետևանքները և մարդկային ճակատագրերը՝ դառնալով ղարաբաղյան գրականության նշանակալի դեմք։

Ավարտել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1988 թվականից՝ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։ Աշխատել է «Խորհրդային Ղարաբաղ» (հետագայում՝ «Արցախ», «ԼՂ Հանրապետություն») պաշտոնաթերթում՝ որպես թղթակից, բաժնի վարիչ, գլխավոր խմբագրի տեղակալ։ 1992-1993 թվականներին միաժամանակ եղել է Ասկերանի շրջանի «Խաչեն» թերթի խմբագիր։ 1994-1996 թվականներին ծառայել է ԼՂՀ պաշտպանության բանակում՝ որպես քաղբաժնի սպա, ապա՝ «Մարտիկ» թերթի պատասխանատու քարտուղար։ 1997-1998 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի պետական պոլիգրաֆ ձեռնարկությունում՝ որպես հրատարակչական կենտրոնի ղեկավար, 1999 թվականից՝ «10-րդ նահանգ» թերթում, 2004-2006 թվականներին՝ «Դեմո» հանրային թերթում՝ որպես պատասխանատու խմբագիր։ 2009 թվականից՝ «Նոր էջ» թերթի խմբագիր։ Տպագրվում է 1984 թվականից՝ հարյուրավոր պատմվածքների, նովելների, դրամատիկական ստեղծագործությունների և հոդվածների հեղինակ։ Տպագրվում է հայաստանյան և ղարաբաղյան թերթերում։ Հրատարակված գրքեր՝ «Մենախոսություն վերջին նստարանից» (պատմվածքներ, Ստեփանակերտ, 1995, 128 էջ), «Կիսատ պատմվածքներս, տղան և ուրիշներ» (պատմվածքներ, Ստեփանակերտ, 2005, 132 էջ), «Ձմեռային սերենադ» (նովելներ, պատմվածքներ, դրամատիկական ստեղծագործություններ, Ստեփանակերտ, 2005, 256 էջ), «Կարմիր ծաղկաթերթեր» (նովելներ, պատմվածքներ, դրամատիկական ստեղծագործություններ, հոդվածներ, Ստեփանակերտ, 2007, 224 էջ)։ Վարդգես Օվյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել գրողներին՝ ընդգծելով Արցախի պատմության և մարդկային փորձառության թեմաները։

—

### Русский
Летописец войны и человеческих судеб

Вардгес Вазгенович Овян родился 4 ноября 1959 года в Степанакерте, Азербайджанская ССР, СССР. Армянский прозаик, публицист, член Союза писателей СССР с 1988 года, сын писателя Вазгена Овяна, отразивший в произведениях жизнь Арцаха, последствия войны и человеческие судьбы, став значимой фигурой карабахской литературы. Окончил филологический факультет Степанакертского педагогического института. С 1988 года — член Союза писателей СССР. Работал в республиканской газете «Советский Карабах» (позже «Арцах», «НКР Республика») корреспондентом, заведующим отделом, заместителем главного редактора. В 1992–1993 годах одновременно был редактором районной газеты «Хачен» Аскеранского района. В 1994–1996 годах служил в Армии обороны НКР офицером политотдела, затем ответственным секретарём газеты «Мартик». В 1997–1998 годах работал руководителем издательского центра в Степанакертском государственном полиграфическом предприятии, с 1999 года — в газете «10-я провинция», в 2004–2006 годах — ответственным редактором общественной газеты «Демо». С 2009 года — редактор газеты «Нор эдж». Печатается с 1984 года, автор сотен рассказов, новелл, драматических произведений и статей. Публикуется в армянских и карабахских газетах. Опубликованные книги: «Монолог с последней парты» (рассказы, Степанакерт, 1995, 128 с.), «Мои недописанные рассказы, мальчик и другие» (рассказы, Степанакерт, 2005, 132 с.), «Зимняя серенада» (новеллы, рассказы, драматические произведения, Степанакерт, 2005, 256 с.), «Красные лепестки» (новеллы, рассказы, драматические произведения, статьи, Степанакерт, 2007, 224 с.). Наследие Вардгеса Овяна продолжает вдохновлять писателей, подчёркивая темы истории Арцаха и человеческого опыта.

—

### English
Chronicler of War and Human Destinies

Vardges Vazgeni Ovyan was born on November 4, 1959, in Stepanakert, Azerbaijani SSR, USSR. Armenian prose writer, publicist, member of the USSR Writers’ Union since 1988, son of writer Vazgen Ovyan, who depicted Artsakh life, war consequences, and human destinies in his works, becoming a prominent figure in Karabakh literature. Graduated from the philology faculty of Stepanakert Pedagogical Institute. Since 1988 — member of the USSR Writers’ Union. Worked at the republican newspaper *Soviet Karabakh* (later *Artsakh*, *NKR Republic*) as correspondent, department head, deputy editor-in-chief. In 1992–1993, simultaneously editor of the Askeran district newspaper *Khachen*. In 1994–1996, served in the NKR Defense Army as political department officer, then executive secretary of *Martik* newspaper. In 1997–1998, headed the publishing center at Stepanakert State Printing House, from 1999 — at *10th Province* newspaper, in 2004–2006 — executive editor of the public newspaper *Demo*. Since 2009 — editor of *Nor Ej* newspaper. Published since 1984, author of hundreds of short stories, novellas, dramatic works, and articles. Published in Armenian and Karabakh newspapers. Published books: *Monologue from the Last Desk* (short stories, Stepanakert, 1995, 128 pp.), *My Unfinished Stories, the Boy and Others* (short stories, Stepanakert, 2005, 132 pp.), *Winter Serenade* (novellas, short stories, dramatic works, Stepanakert, 2005, 256 pp.), *Red Petals* (novellas, short stories, dramatic works, articles, Stepanakert, 2007, 224 pp.). Vardges Ovyan’s legacy continues to inspire writers, highlighting themes of Artsakh history and human experience.

—