Անդրանիկ Ռուբենի Հովսեփյանը (կյանքի վերջին տարիներին ստորագրել է նաև Անդրանիկ Սևադա գրական անունով) մահացել է 1968 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ արձակագիր, դրամատուրգ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից

իր ստեղծագործություններով արտացոլել է հայկական կյանքի խորքերը, սոցիալական պայքարը և մարդկային ճակատագրերը։ Ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Խնձորուտ գյուղում (այժմ՝ Վանաձորի շրջագծում), Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Լենինականի «Մանածագործ» և «Բանվոր» թերթերի խմբագրություններում։ Եղել է Հայաստանի գրողների միության Լենինականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղարը։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

Հովսեփյանի ստեղծագործությունները ընդգրկում են վեպեր, դրամաներ և պատմվածքներ՝ նվիրված հայկական գյուղի և քաղաքի կյանքին, պատերազմին, սիրո և բարոյականության թեմաներին։ Նրա նշանավոր գործերից են՝ «Մուտք» (1938, Լենինական), «Սիրտը» վեպ (1940, Երևան; ռուսերեն՝ 1952; վերահրատարակումներ՝ 1947, 1957, 1974), «Կյանքի սերը» (1946, Լենինական), «Առավոտ» վեպ (1955, Երևան), «Ղուկաս Ղուկասյան» (1955, Երևան), «Անմահության ուղին» (1962, Երևան), «Հանգիստ խղճով» (1967, Երևան), «Բուք» (1970, Երևան)։ Լենինականի թատրոնը բեմադրել է նրա «Ղուկաս Ղուկասյան», «Արտակարգ լիազոր», «Բուք» դրամաները։ Գյումրիում նրա պատվին տեղադրված է հուշատախտակ այն շենքի պատին, որտեղ ապրել է 1942-1953 թվականներին։ Անդրանիկ Հովսեփյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել հայ գրականության սերունդներին՝ ընդգծելով սոցիալական արդարության և մարդկային արժեքների թեմաները։

—

### Русский
Армянский прозаик, драматург, журналист

Андраник Рубенович Овсепян (в последние годы подписывался также литературным псевдонимом Андраник Севада) скончался 30 октября 1968 года в Ленинакане (ныне Гюмри), Армянская ССР, СССР. Армянский прозаик, драматург, журналист, член Союза писателей СССР с 1939 года, отразивший в своих произведениях глубины армянской жизни, социальную борьбу и человеческие судьбы. Родился 15 октября 1914 года в селе Хндзорут (ныне в окрестностях Ванадзора), Казакский уезд, Елизаветпольская губерния, Кавказское наместничество, Российская империя. Окончил филологический факультет Ереванского государственного университета. Работал в редакциях ленинаканских газет «Маназавор» и «Банвор». Был ответственным секретарём Ленинаканского отделения Союза писателей Армении. Член КПСС с 1939 года.

Произведения Овсепяна включают романы, пьесы и рассказы, посвящённые жизни армянской деревни и города, войне, темам любви и морали. Среди значимых работ: «Вход» (1938, Ленинакан), роман «Сердце» (1940, Ереван; на русском — 1952; переиздания — 1947, 1957, 1974), «Любовь к жизни» (1946, Ленинакан), роман «Утро» (1955, Ереван), «Гукас Гукасян» (1955, Ереван), «Путь к бессмертию» (1962, Ереван), «Со спокойной совестью» (1967, Ереван), «Буря» (1970, Ереван). Ленинаканский театр ставил его пьесы «Гукас Гукасян», «Чрезвычайный уполномоченный», «Буря». В Гюмри установлена мемориальная доска на здании, где он жил в 1942–1953 годах. Наследие Андраника Овсепяна продолжает вдохновлять поколения армянской литературы, подчёркивая темы социальной справедливости и человеческих ценностей.

—

### English
Armenian Prose Writer, Playwright, Journalist

Andranik Rubenovich Hovsepyan (in his later years also signed under the literary pseudonym Andranik Sevada) passed away on October 30, 1968, in Leninakan (now Gyumri), Armenian SSR, USSR. An Armenian prose writer, playwright, and journalist, member of the USSR Writers’ Union since 1939, who reflected the depths of Armenian life, social struggles, and human destinies in his works. Born on October 15, 1914, in the village of Khndzorut (now in the vicinity of Vanadzor), Kazak Uyezd, Elizavetpol Governorate, Caucasus Viceroyalty, Russian Empire. Graduated from the Philological Faculty of Yerevan State University. Worked in the editorial offices of Leninakan newspapers *Manazavod* and *Banvor*. Served as the responsible secretary of the Leninakan branch of the Writers’ Union of Armenia. Member of the CPSU since 1939.

Hovsepyan’s works encompass novels, plays, and stories dedicated to Armenian rural and urban life, war, and themes of love and morality. Notable works include *Entrance* (1938, Leninakan), the novel *Heart* (1940, Yerevan; Russian edition 1952; reprints 1947, 1957, 1974), *Love of Life* (1946, Leninakan), the novel *Morning* (1955, Yerevan), *Gukas Gukasyan* (1955, Yerevan), *Path to Immortality* (1962, Yerevan), *With a Clear Conscience* (1967, Yerevan), *Storm* (1970, Yerevan). The Leninakan Theater staged his plays *Gukas Gukasyan*, *Extraordinary Plenipotentiary*, and *Storm*. A memorial plaque in his honor is installed in Gyumri on the building where he lived from 1942 to 1953. Andranik Hovsepyan’s legacy continues to inspire generations of Armenian literature, emphasizing themes of social justice and human values.

—

Արտաշես Մնացականի Բաբայանը ծնվել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Սարուխան գյուղում, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ դրամատուրգ, թատերագետ, թարգմանիչ էր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից:

1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում: 1951 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը: 1953-1966 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրությունում որպես խաղացանկային բաժնի պետ, գլխավոր խմբագիր, վարչության պետի տեղակալ: 1966-1974 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավարը: 1974 թվականին եղել է Հայկական թատերական ընկերության նախագահի առաջին տեղակալ: Անդրկովկասի հայկական պետական թատրոններն ու թատերական ինքնագործ խմբերը բեմադրել են նրա «Հայրը» (1951), «Հարազատներ» (1957), «Մոր սիրտը չի խաբի», «Նրա որդին», «Նրանք նորից հանդիպեցին», «Տոսկանա, Տոսկանա…», «Քեռիների քեփը կիսատ մնաց» (Ղափան, 1979), «Հեռու և մոտիկ գիշեր» (Արտաշատ, 1979), «Խոզուկի և արջուկի արկածները» (տիկնիկային թատրոն, 1979), «Լեգենդ սիրո և պատերազմի մասին» (Ստեփանակերտ, 1984) պիեսները: Նրա «Հարազատները» դրաման բեմադրել են նաև Բուլղարիայի հայկական թատերախմբերը: Ա. Բաբայանը պիեսի է վերածել Րաֆֆու «Ոսկե աքաղաղը», որը բեմադրվել է Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), Ղափանում (այժմ՝ Կապան) և Կամոյում (այժմ՝ Գավառ): Թարգմանել է մի շարք պիեսներ: Մահացել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Երևանում:

Русский

Мастер Армянской Драматургии и Театра

Арташес Мнацаканович Бабаян родился 25 октября 1923 года в селе Сарухан, Ново-Баязетский уезд, Армянская ССР, ЗСФСР, СССР. Армянский драматург, театровед, переводчик, заслуженный деятель искусств АрмССР (1975), член Союза писателей СССР с 1964 года, член КПСС с 1945 года. В 1941–1945 годах служил в Советской армии. В 1951 году окончил театроведческий факультет Ереванского театрального института. В 1953–1966 годах работал в Министерстве культуры АрмССР начальником отдела репертуара, главным редактором, заместителем начальника управления. В 1966–1974 годах был директором и художественным руководителем Ереванского музыкального комедийного театра имени Акопа Пароняна. В 1974 году — первым заместителем председателя Армянского театрального общества. Закавказские армянские государственные театры и самодеятельные театральные коллективы ставили его пьесы «Отец» (1951), «Родные» (1957), «Сердце матери не обманешь», «Его сын», «Они снова встретились», «Тоскана, Тоскана…», «Дядюшкин кеп остался недоделанным» (Капан, 1979), «Далёкая и близкая ночь» (Арташат, 1979), «Приключения Поросёнка и Медвежонка» (кукольный театр, 1979), «Легенда о любви и войне» (Степанакерт, 1984). Его драму «Родные» ставили также армянские театральные группы Болгарии. А. Бабаян переработал в пьесу «Золотой петушок» Раффи, которая была поставлена в Кировакане (ныне Ванадзор), Капане и Камо (ныне Гавар). Перевёл ряд пьес. Умер 29 декабря 2009 года в Ереване.

English

Master of Armenian Playwriting and Theater

Artashes Mnatsakanovich Babayan was born on October 25, 1923, in the village of Sarukhan, Novo-Bayazet uezd, Armenian SSR, TSFSR, USSR. He was an Armenian playwright, theater scholar, and translator, Honored Artist of the ArmSSR (1975), member of the USSR Writers’ Union since 1964, and member of the CPSU since 1945. From 1941 to 1945, he served in the Soviet Army. In 1951, he graduated from the theater studies faculty of the Yerevan Theater Institute. From 1953 to 1966, he worked at the Ministry of Culture of the ArmSSR as head of the repertoire department, chief editor, and deputy head of the department. From 1966 to 1974, he was the director and artistic director of the Hakob Paronyan Musical Comedy Theater in Yerevan. In 1974, he served as the first deputy chairman of the Armenian Theater Society. Transcaucasian Armenian state theaters and amateur theater groups staged his plays “Father” (1951), “Relatives” (1957), “A Mother’s Heart Doesn’t Lie,” “His Son,” “They Met Again,” “Tuscany, Tuscany…,” “The Uncles’ Cap Remained Unfinished” (Kapan, 1979), “Far and Near Night” (Artashat, 1979), “The Adventures of Piglet and Bear Cub” (puppet theater, 1979), and “Legend of Love and War” (Stepanakert, 1984). His drama “Relatives” was also staged by Armenian theater groups in Bulgaria. A. Babayan adapted Raffi’s “The Golden Rooster” into a play, which was performed in Kirovakan (now Vanadzor), Kapan, and Kamo (now Gavar). He translated several plays. He passed away on December 29, 2009, in Yerevan.Attractive Headline

Կամսար Մելքոնի Ավետիսյանը մահացել է 1976 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ: Ծնվել է 1905 թվականի մայիսի 2-ին Հին Բայազետում (այժմ՝ Դողու), Սեբաստիայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն (այժմ՝ Արևմտյան Հայաստան): Հայ աշխարհագրագետ, մանկավարժ և գրող էր:

1915 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, որտեղ ստացել է սկզբնական կրթությունը: 1932-1937 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի աշխարհագրության ֆակուլտետում: Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխարհագրություն է դասավանդել Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, որտեղ նպաստել է աշխարհագրական կրթության զարգացմանը: Գրել է բազմաթիվ գրքեր, որոնք հիմնականում նվիրված են աշխարհագրությանը, ճանապարհորդություններին և հայրենագիտությանը, այդ թվում՝ «Անվանի աշխարհագրագետ ճանապարհորդներ» (1951), «Ինչ է պատմում քարտեզը» (1953), «Ասիայի երկրներով» (1954), «Ժողովրդական Չինաստան» (1955), «Տոթակեզ աշխարհամաս» (1956), «Արևմտյան կիսագնդի երկրները» (1959), «Արևելքի մարգարիտը» (1964), «Հրաշալիքների աշխարհում» (1969), «Աշխարհագրական անունների բացատրական բառարան» (1969), «Իմաստուն խոսքերի աշխարհում» (1973), «Պատանի աշխարհագրագետ» (1976) և «Հայրենագիտական էտյուդներ» (1979): Նրա աշխատանքները մնում են կարևոր աղբյուր հայկական աշխարհագրության և կրթության մեջ:Հայերեն գրավիչ վերնագրերի տարբերակներ  «Կամսար Ավետիսյան՝ Արևելքի Մարգարիտը և Աշխարհագրության Վարպետը» 
«Կամսար Ավետիսյանի Ուղին՝ Քարտեզներից դեպի Գրքերի Պատմություններ» 
«Հայ Մանկավարժի և Գրողի Պատմությունը՝ Կամսար Ավետիսյան»

Русский

Жемчужина Востока и Мастер Географии»

Камсар Мелконович Аветисян умер 24 октября 1976 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Родился 2 мая 1905 года в Старом Баязете (ныне Догубаязит), Себاستیйский вилайет, Османская империя (ныне Западная Армения). Армянский географ, педагог и писатель. В 1915 году поступил в Нерсесовское училище в Тифлисе, где получил начальное образование. В 1932–1937 годах учился на факультете географии Ереванского государственного университета. После окончания университета преподавал географию в Ереванском педагогическом институте имени Хачатура Абовяна, внося вклад в развитие географического образования. Написал множество книг, посвящённых географии, путешествиям и краеведению, включая «Знаменитые географы-путешественники» (1951), «Что рассказывает карта» (1953), «По странам Азии» (1954), «Народный Китай» (1955), «Тот самый континент» (1956), «Страны Западного полушария» (1959), «Жемчужина Востока» (1964), «В мире чудес» (1969), «Пояснительный словарь географических названий» (1969), «В мире мудрых слов» (1973), «Юный географ» (1976) и «Краеведческие этюды» (1979). Его работы остаются важным источником в армянской географии и образовании.Варианты привлекательных заголовков на русском  «Камсар Аветисян: Жемчужина Востока и Мастер Географии» 
«Путь Камсара Аветисяна: От Карт к Историям Книг» 
«История Армянского Педагога и Писателя: Камсар Аветисян»

English
The Pearl of the East and Master of Geography

lKamsar Mekonovich Avetisyan passed away on October 24, 1976, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. He was born on May 2, 1905, in Old Bayazet (now Doğubayazıt), Sebastia Vilayet, Ottoman Empire (present-day Western Armenia). He was an Armenian geographer, educator, and writer. In 1915, he enrolled at the Nersisyan School in Tiflis, where he received his initial education. From 1932 to 1937, he studied at the Faculty of Geography of Yerevan State University. After graduation, he taught geography at the Khachatur Abovyan Pedagogical Institute in Yerevan, contributing to the advancement of geographical education. He authored numerous books focused on geography, travels, and local history, including “Famous Geographer Travelers” (1951), “What the Map Tells” (1953), “Through the Countries of Asia” (1954), “People’s China” (1955), “That Very Continent” (1956), “Countries of the Western Hemisphere” (1959), “The Pearl of the East” (1964), “In the World of Wonders” (1969), “Explanatory Dictionary of Geographical Names” (1969), “In the World of Wise Words” (1973), “Young Geographer” (1976), and “Local History Etudes” (1979). His works continue to serve as vital resources in Armenian geography and education.Attractive Headline Options in English  “Kamsar Avetisyan: The Pearl of the East and Master of Geography” 
“Kamsar Avetisyan’s Path: From Maps to Book Stories” 
“The Story of an Armenian Educator and Writer: Kamsar Avetisyan”

Սեդրակ Ավետի Մանդինյանը ծնվել է 1844 թվականի հոկտեմբերի 22-ին  Թիֆլիսում, Ռուսական կայսրություն: Նա հայ մանկավարժ, դերասան, հասարակական և գրական-թատերական գործիչ էր:

Կրթություն է ստացել Թիֆլիսում, Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում (1857-1863), Պետերբուրգի համալսարանում (1869), ինչպես նաև Գերմանիայի Գռթայի ուսուցչական սեմինարիայում, Հայդելբերգի, Լայպցիգի և Վիեննայի համալսարաններում: Խորացել է մանկավարժության և հոգեբանության մեջ: 1864-1868 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսի հայկական թատրոնում, շրջագայել է Շուշիում, Ալեքսանդրապոլում և Երևանում: 1879-1880 թվականներին եղել է Թիֆլիսի հայոց դերասանական խմբի դերասան և ռեժիսոր: Աշխատել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, Շուշիի թեմական դպրոցներում և Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում: Գրել է մոտ 200 հոդված, կազմել դասագրքեր, ձեռնարկներ, կատարել թարգմանություններ: Մահացել է 1915 թվականի նոյեմբերի 28-ին Թիֆլիսում:Հայերեն գրավիչ վերնագրերի տարբերակներ  «Սեդրակ Մանդինյան՝ Հայ Թատրոնի և Մանկավարժության Վառ Աստղ» 
«Հայ Գրականության և Թատրոնի Պիոներ՝ Սեդրակ Մանդինյանի Ուղին» 
«Սեդրակ Մանդինյան. Կրթություն և Արվեստ Հայ Ժողովրդի Համար»

Русский

Яркая звезда армянского театра и педагогики

Седрак Аветович Мандинян родился 22 октября 1844 года (по некоторым источникам — 10 или 22 сентября) в Тифлисе, Российская империя. Он был армянским педагогом, актёром, общественным и литературно-театральным деятелем. Образование получил в Тифлисе, в Лазаревском институте в Москве (1857–1863), Петербургском университете (1869), а также в педагогической семинарии в Грёте (Германия) и университетах Гейдельберга, Лейпцига и Вены. Углубленно изучал педагогику и психологию. В 1864–1868 годах работал в армянском театре Тифлиса, гастролировал в Шуши, Александрополе и Ереване. В 1879–1880 годах был актёром и режиссёром постоянной армянской театральной труппы в Тифлисе. Работал инспектором в Нерсисянской школе Тифлиса, преподавал в школах Шуши и в Геворгянской семинарии в Эчмиадзине. Написал около 200 статей по образованию и воспитанию, составил учебники и пособия, занимался переводами. Умер 28 ноября 1915 года в Тифлисе.Варианты привлекательных заголовков на русском  «Седрак Мандинян: Яркая звезда армянского театра и педагогики» 
«Жизненный путь Седрака Мандиняна: От театра к просвещению» 
«Седрак Мандинян: Служение армянскому искусству и образованию»

English

A Shining Star of Armenian Theater and Education

Sedrak Avetovich Mandinyan was born on October 22, 1844 (or September 10/22, according to some sources) in Tiflis, Russian Empire. He was an Armenian educator, actor, and public and literary-theatrical figure. He received his education in Tiflis, at the Lazarev Institute in Moscow (1857–1863), St. Petersburg University (1869), and at the pedagogical seminary in Gröte (Germany), as well as the universities of Heidelberg, Leipzig, and Vienna. He specialized in pedagogy and psychology. From 1864 to 1868, he worked in the Armenian theater in Tiflis, touring in Shushi, Alexandropol, and Yerevan. In 1879–1880, he was an actor and director of the permanent Armenian theatrical troupe in Tiflis. He served as an inspector at the Nersisyan School in Tiflis, taught in Shushi’s diocesan schools, and lectured at the Gevorgyan Seminary in Etchmiadzin. He authored around 200 articles on education and upbringing, compiled textbooks and manuals, and engaged in translations. He passed away on November 28, 1915, in Tiflis.Attractive Headline Options in English  “Sedrak Mandinyan: A Shining Star of Armenian Theater and Education” 
“The Legacy of Sedrak Mandinyan: Blending Art and Enlightenment” 
“Sedrak Mandinyan: Pioneering Armenian Culture and Pedagogy”

Բաղիշ Արշակի Հովսեփյանը ծնվել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ներքին Ալուչալու (այժմ՝ Արծվանիստ) գյուղում, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ։ Հայ արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1957 թվականից), ԽՄԿԿ անդամ (1942 թվականից)։ Մահացել է 2004 թվականի փետրվարի 10-ին Երևանում, Հայաստան։

Դպրոցն ավարտելուց հետո 1938-1940 թվականներին ուսուցչություն է արել հայրենի գյուղում, 1940-1943 թվականներին ծառայել խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ Վերադառնալուց հետո աշխատել է Մարտունու շրջանային թերթում։ 1950 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը։ 1950 թվականից պատասխանատու աշխատանքներ է կատարել Հայաստանի Գրողների միությունում, «Գրական թերթի» և «Սովետական գրականություն» ամսագրի խմբագրություններում, վարել է ՀԳՄ Սևանի ավազանի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղարի պաշտոնը։ Հովսեփյանի հոգեբանական-ռեալիստական գործերում արտացոլվել են ծննդավայրը, պատերազմն ու հետպատերազմյան տարիները՝ «Սևան» (1958, պատմվածքներ), «Սերմնացանները չվերադարձան» (1962, վեպ), «Դու հասկացա՞ր ինձ» (1971, վեպ)։ Հեղինակ է «Ընտիր երկեր» (1975, 1987-1988, 2 հատորով), «Զանգակ ձիուկը» (1968) և այլոց։ Բաղիշ Հովսեփյանը խորհրդային հայ գրականության կարևոր դեմք է, նրա ստեղծագործությունները խորությամբ արտահայտում են Սևանի ավազանի մարդկանց կյանքը, պատերազմի ցավը և հույսը՝ ոգեշնչելով սերունդներին հայրենասիրությամբ ու մարդկային ջերմությամբ։

—

### Русский
Проза Севанского бассейна

Багиш Аршакович Овсепян родился 18 октября 1922 года в селе Нерин-Алучалу (ныне Арцванист), Нор-Баязетский уезд, Армянская ССР, АГФСР. Армянский прозаик, член Союза писателей СССР (с 1957 года), член КПСС (с 1942 года). Умер 10 февраля 2004 года в Ереване, Армения. После окончания школы в 1938–1940 годах преподавал в родной деревне, в 1940–1943 годах служил в Советской армии, участвовал в Великой Отечественной войне. По возвращении работал в районной газете Мартуни. В 1950 году окончил филологический факультет ЕГУ. С 1950 года занимал ответственные посты в Союзе писателей Армении, редакциях «Литературной газеты» и журнала «Советская литература», был ответственным секретарём отделения Севанского бассейна СП Армении. В психологически-реалистических произведениях Овсепяна отразились родные места, война и послевоенные годы: «Севан» (1958, рассказы), «Сеятели не вернулись» (1962, роман), «Ты меня понял?» (1971, роман). Автор «Избранных сочинений» (1975, 1987–1988, 2 тома), «Звонкий воздушный змей» (1968) и др. Багиш Овсепян — значимая фигура советской армянской литературы, его творчество глубоко передаёт жизнь людей Севанского бассейна, боль войны и надежду, вдохновляя поколения патриотизмом и человеческим теплом.

—

### English
Prose of Sevan Basin

Bagish Arshakovich Hovsepyan was born on October 18, 1922, in Nerkin Aluchalu (now Artsvanist) village, Nor Bayazet district, Armenian SSR, AGFSR. An Armenian prose writer, member of the USSR Union of Writers (since 1957), CPSU member (since 1942). Passed away on February 10, 2004, in Yerevan, Armenia. After school, he taught in his native village (1938–1940), served in the Soviet Army (1940–1943), and participated in the Great Patriotic War. Upon return, worked at the Martuni district newspaper. Graduated from Yerevan State University’s Philology Faculty in 1950. From 1950, held responsible positions at the Union of Writers of Armenia, in the editorial offices of “Literary Newspaper” and “Soviet Literature” magazine, and served as responsible secretary of the Sevan Basin branch of the Union. His psychological-realistic works reflect his birthplace, the war, and postwar years: “Sevan” (1958, short stories), “The Sowers Did Not Return” (1962, novel), “Did You Understand Me?” (1971, novel). Author of “Selected Works” (1975, 1987–1988, 2 volumes), “Bell Kite” (1968), and more. Bagish Hovsepyan is a key figure in Soviet Armenian literature; his works deeply convey the lives of Sevan Basin people, the pain of war, and hope, inspiring generations with patriotism and human warmth.

—

Վազգեն Միքայելի Ամիրբեկյանը մահացել է 1984 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ արձակագիր, լրագրող, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1958 թվականից)։

Ծնվել է 1915 թվականի մարտի 24-ին Ղարաքիլիսա (այժմ՝ Վանաձոր) քաղաքում, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։ Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է 1931 թվականից՝ որպես յոթնամյա դպրոցի ուսուցիչ, ապա Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան քիմիական կոմբինատի «Քիմիայի ճակատում» թերթի պատասխանատու քարտուղար։ 1934-1940 թվականներին եղել է «Ավանգարդ» թերթի բաժնի վարիչ, 1940-1944 թվականներին՝ ՀԼԿԵՄ Կիրովականի շրջկոմի քարտուղար, 1944-1949 թվականներին՝ «Սովետական Հայաստան» օրաթերթի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ, 1949-1950 թվականներին՝ Լենինականի «Բանվոր» թերթի խմբագիր։ 1953 թվականին ավարտել է ՍՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր կուսակցական բարձրագույն դպրոցը, 1954-1960 թվականներին եղել է ՀԿԿ կենտկոմի մամուլի սեկտորի վարիչ։ 1960-1974 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտում՝ որպես հայ պարբերական մամուլի պատմության բաժնի ավագ գիտաշխատող, 1965 թվականին պաշտպանել է «Սովետական տեղական մամուլը» դիսերտացիան։ 1974-1976 թվականներին շարունակել է աշխատանքը ինստիտուտում։ Հեղինակ է վիպակների «Վաչե Չինարյան» (1958, 1963), «Կոմերիտականները» (1959), վեպի «Մենավոր ծառը» (1974), գիտական աշխատությունների «Սովետահայ տեղական մամուլը (1921-1925)» (1964), «Հայաստանի մամուլը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին» (1971), պատմվածքների «Անքուն գիշերներ» (1949) և այլոց։ Վազգեն Ամիրբեկյանը խորհրդային հայ գրականության ու լրագրության կարևոր դեմք է, նրա ստեղծագործություններն ու գիտական ժառանգությունը արտացոլում են հայկական մամուլի պատմությունը, արդյունաբերական զարգացումը և մարդկային կյանքի խորքերը՝ ոգեշնչելով սերունդներին հայրենասիրությամբ ու մասնագիտական նվիրվածությամբ։

—

### Русский
Армянский прозаик, редактор, историк армянской  прессы

Вазген Михайлович Амирбекян скончался 18 октября 1984 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский прозаик, журналист, кандидат филологических наук, член Союза писателей СССР (с 1958 года). Родился 24 марта 1915 года в городе Карахлис (ныне Ванадзор), Эриванская губерния, Кавказское наместничество, Российская империя. Трудовую деятельность начал в 1931 году — учителем семилетней школы, затем ответственным секретарём многотиражки «На фронте химии» на химическом комбинате им. Александра Мясникова. В 1934–1940 годах — заведующий отделом газеты «Авангард», в 1940–1944 годах — секретарь Кироваканского райкома ВЛКСМ, в 1944–1949 годах — заведующий отделом промышленности и транспорта газеты «Советская Армения», в 1949–1950 годах — редактор городской газеты «Банвор» Ленинакана. В 1953 году окончил партийную высшую школу при ЦК КПСС, в 1954–1960 годах — заведующий сектором печати ЦК КП Армении. В 1960–1974 годах работал в Институте истории АН Армянской ССР старшим научным сотрудником отдела истории армянской периодической печати, в 1965 году защитил диссертацию «Советская местная пресса». В 1974–1976 годах продолжал работу в институте. Автор повестей «Ваче Чинарян» (1958, 1963), «Комеритцы» (1959), романа «Одинокое дерево» (1974), научных трудов «Армянская местная пресса (1921–1925)» (1964), «Пресса Армении в годы Великой Отечественной войны» (1971), сборника рассказов «Бессонные ночи» (1949) и др. Вазген Амирбекян — значимая фигура советской армянской литературы и журналистики, его творчество и научное наследие отражают историю армянской прессы, промышленное развитие и глубины человеческой жизни, вдохновляя поколения патриотизмом и профессиональной преданностью.

—

### English
Armenian Prose Writer, Editor Historian of Armenian Press

Vazgen Mikhailovich Amirbekyan passed away on October 18, 1984, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian prose writer, journalist, candidate of philological sciences, member of the USSR Union of Writers (since 1958). Born on March 24, 1915, in Karaklis (now Vanadzor), Erivan province, Caucasus Viceroyalty, Russian Empire. Began his career in 1931 as a seven-year school teacher, then as responsible secretary of the “Na Fronte Khimii” factory newspaper at the Alexander Myasnikyan Chemical Combine. From 1934–1940, head of department at “Avangard” newspaper; 1940–1944, secretary of Kirovakan District Committee of VLKSM; 1944–1949, head of industry and transport department at “Sovetskaya Armeniya” newspaper; 1949–1950, editor of “Banvor” city newspaper in Leninakan. Graduated from the Party Higher School under the CPSU Central Committee in 1953; 1954–1960, head of press sector at the Central Committee of the Communist Party of Armenia. From 1960–1974, senior researcher at the Department of Armenian Periodical Press History, Institute of History, Academy of Sciences of the Armenian SSR; defended dissertation “Soviet Local Press” in 1965. Continued work at the institute until 1976. Author of novellas “Vache Chinaryan” (1958, 1963), “Komeritsy” (1959), novel “The Lone Tree” (1974), scholarly works “Armenian Local Press (1921–1925)” (1964), “Armenian Press During the Great Patriotic War” (1971), short story collection “Sleepless Nights” (1949), and more. Vazgen Amirbekyan was a key figure in Soviet Armenian literature and journalism; his works and scholarly legacy reflect the history of Armenian press, industrial development, and human depths, inspiring generations with patriotism and professional dedication.

—

#

1863  թվականի հոկտեմբերի 13-ին Արտանուջում ծնվել է պատմաբան, բանասեր, գրող, հասարակական գործիչ Առաքել Զատիկի Սարուխանյանը։

1911-1917 թթ մի շարք արտասահմանյան նավթարդյունաբերական ընկերությունների վստահված անձը Ռուսաստանում։
Իր պաշտոնի բերումով այցելելով բազմաթիվ երկրներ՝ նա ուսումնասիրել է հայկական բնակավայրերի պատմությունն ու մշակույթը։   Նրա «Սև ծովի ռուսական շրջանը» (1895 թ.), «Կովկասյան լեռների միջով» (1896 թ.) տեղեկատու գրքերը պարունակում են արժեքավոր տեղագրական, ազգագրական, պատմագրական տեղեկություններ Սևծովյան տարածաշրջանի և Կովկասի հայ համայնքների մասին։   Բելգիայում և Հոլանդիայում արխիվների հիման վրա գրել է «Հոլանդիան և հայերը դարերի միջով» (1926 թ.), «Բելգիան և հայերը» (1937 թ.) գրացուցակները, որոնք հարուստ տեղեկություններ են պարունակում բելգիացիների և հոլանդացիների հետ հայերի սերտ կապերի մասին՝ սկսած միջնադարից։
Սարուխանը տեղեկություններ է տալիս Կովկասում հայկական կապիտալի ծագման և ընդարձակման, Բաքվի նավթարդյունաբերության զարգացման մասին՝ իր «Ալեքսանդր Մանթաշյանց, մեծ վաճառական և մարդասեր» (1931) հուշերում։
«Հայկական հարցը և Թուրքիայի ազգային սահմանադրությունը» (1912) գրքում Սարուխանը ներկայացրել է Օսմանյան կայսրության տնտեսական և քաղաքական պատկերը, եվրոպական պետությունների դիվանագիտությունը Հայկական հարցի շուրջ, հայ գործիչների դերը Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման գործում…
Նա նաև գրել է գեղարվեստական ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ հայտնի ռեալիստական վեպը՝ հյուսված ինքնակենսագրական դրվագներից՝ «Առեղծվածային աղջիկը և նրա գաղտնիքը» (1924):

13 октября 1863 года в Артанудже  родился историк, филолог, писатель и общественный деятель Аракел Затикович Саруханян.
В 1894-1911 годах он был уполномоченным управляющим нефтяной промышленно- торговой компании Александра Манташьяна в Батуме, Баку, Тифлисе, Петербурге, а в 1911-1917 годах – доверенным лицом. ряда зарубежных нефтепромышленных компаний.
Бывая в силу своей должности во многих странах, он изучал историю и культуру армянских поселений. Его справочники «Русский край Черного моря» (1895 г.), «Среди Кавказских гор» (1896 г.) содержат ценные топографические, этнографические, историографические сведения об армянских общинах Причерноморья и Кавказа,. В Бельгии и Голландии написал на основе архивов справочники «Голландия и армяне в веках» (1926), «Бельгия и армяне» (1937) – содержат богатые сведения о тесных связях армян с бельгийцами и голландцами, начиная со средних веков.
Сарухан дает информацию о зарождении и экспансии армянского капитала на Кавказе, развитии нефтяной промышленности Баку- в мемуарах «Александр Манташеанц, великий купец и меценат» (1931).
В книге «Армянский вопрос и национальная конституция Турции» (1912 г.) Сарухан представил экономическую и политическую картину Османской империи, дипломатию европейских государств по армянскому вопросу, роль армянских деятелей в формировании Турецкой республики…
Он также писал художественные произведения, среди которых известен реалистический роман, сотканный из автобиографических эпизодов, «Таинственная девушка и ее тайна» (1924).

On October 13, 1863, historian, philologist, writer, and public figure Arakel Zatik Sarukhanyan was born in Artanuj.
In 1894-1911, he was the authorized manager of the oil industrial and trading company of Alexander Mantashyan in Batum, Baku, Tiflis, St. Petersburg, and in 1911-1917, he was a trusted person. of a number of foreign oil companies.
Visiting many countries due to his position, he studied the history and culture of Armenian settlements. His reference books “The Russian Region of the Black Sea” (1895), “Among the Caucasus Mountains” (1896) contain valuable topographic, ethnographic and historiographic information about the Armenian communities of the Black Sea region and the Caucasus.  In Belgium and Holland, based on archives, he wrote reference books “Holland and the Armenians in the Centuries” (1926), “Belgium and the Armenians” (1937) – contain rich information about the close ties of Armenians with the Belgians and the Dutch, starting from the Middle Ages.
Sarukhan provides information about the emergence and expansion of Armenian capital in the Caucasus, the development of the oil industry of Baku – in the memoirs “Alexander Mantashants, the Great Merchant and Patron” (1931).
In the book “The Armenian Question and the National Constitution of Turkey” (1912), Sarukhan presented an economic and political picture of the Ottoman Empire, the diplomacy of European states on the Armenian question, the role of Armenian figures in the formation of the Turkish Republic …
He also wrote fiction, among which is known a realistic novel, woven from autobiographical episodes, “The Mysterious Girl and Her Secret” (1924).

Հովհաննես Սարգսի Ավագյանը ծնվել է 1882 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Բինկյան գյուղում, Ակնա գավառակ, Սիվասի մարզ, Օսմանյան կայսրություն։ Ամերիկահայ գրականագետ, գրող և լրագրող, նա հանդես է եկել Վաղարշ Վաղարշյան, Հրայր, Ասպարունի և Գրասեր ծածկանուններով։

Ավագյանը կրթություն է ստացել Մարզվանի «Անատոլիա» քոլեջում, որտեղ 1907 թվականին ստացել է «պսակավոր արվեստի» տիտղոս։ 1907-1909 թվականներին եղել է Մարզվանի Ավետարանական քոլեջի տնօրեն-ուսուցիչ, իսկ 1909-1915 թվականներին՝ Վանի Ամերիկյան վարժարանի ուսուցիչ։ 1911-1912 թվականներին խմբագրել է «Վան-Տոսպ» թերթը, 1917-1919 թվականներին եղել է Բոստոնի «Ազգ» օրաթերթի օգնական խմբագիր, 1919-1944 թվականներին՝ Նյու Յորքի «Հայաստանի կոչնակ»-ի օգնական խմբագիր, իսկ 1944-1958 թվականներին՝ նրա խմբագրապետ։ Նա զբաղվել է հայ նոր և սփյուռքահայ գրականության ուսումնասիրությամբ, հեղինակել է «Գրական դեմքեր» (1925) աշխատությունը։ Գրել է վիպակներ, պատմվածքներ և կատարել թարգմանություններ, որոնցից առանձնանում է Ալեքսեյ Տոլստոյի «Ցար Ֆեոդոր Իվանովիչ» դրամայի թարգմանությունը («Հայաստանի կոչնակ», 1928)։ Հովհաննես Ավագյանի աշխատանքները կարևոր դեր են խաղացել ամերիկահայ մշակույթի և գրականության զարգացման գործում, նպաստելով հայկական սփյուռքի ինքնության պահպանմանը։ Մահացել է 1959 թվականի հունիսի 10-ին Նյու Յորքում։ Նրա գրքերը, ինչպիսիք են «Գոհարներ հայ գրականություն» (1916) և «Նշանավոր օփերաներ» (1927), մնում են արժեքավոր ներդրում հայ գրականագիտության մեջ։

### Русский
Автор «Жемчужин армянской литературы

Ованес Саркисович Авагян родился 12 октября 1882 года в селе Бинкян, округ Акн, вилайет Сивас, Османская империя. Американо-армянский литературовед, писатель и журналист, выступал под псевдонимами Вагарш Вагаршян, Храир, Аспаруни и Грасер. Получил образование в колледже «Анатолия» в Марзване, где в 1907 году был удостоен звания «коронованного искусством». В 1907–1909 годах был директором-учителем Евангелического колледжа в Марзване, в 1909–1915 годах — учителем Американской школы в Ване. В 1911–1912 годах редактировал газету «Ван-Тосп», в 1917–1919 годах был помощником редактора газеты «Азг» в Бостоне, в 1919–1944 годах — помощником редактора журнала «Айастани Кочнак» в Нью-Йорке, а с 1944 по 1958 год — его главным редактором. Авагян занимался изучением современной армянской и диаспорной литературы, автор труда «Литературные лица» (1925). Писал повести, рассказы и переводил, в частности, драму Алексея Толстого «Царь Фёдор Иоаннович» («Айастани Кочнак», 1928). Работы Ованеса Авагяна сыграли важную роль в развитии американо-армянской культуры и литературы, способствуя сохранению армянской идентичности в диаспоре. Умер 10 июня 1959 года в Нью-Йорке. Его книги, такие как «Жемчужины армянской литературы» (1916) и «Знаменитые оперы» (1927), остаются ценным вкладом в армянское литературоведение.

### English
Author of Pearls of Armenian Literature

Hovhannes Sargsi Avagyan was born on October 12, 1882, in Binkyan village, Akn district, Sivas Province, Ottoman Empire. An Armenian-American literary scholar, writer, and journalist, he used pseudonyms such as Vagharsh Vagharshyan, Hrair, Asparuni, and Graser. He graduated from the “Anatolia” College in Marzvan, earning a “crowned with art” degree in 1907. From 1907 to 1909, he served as director-teacher at Marzvan’s Evangelical College, and from 1909 to 1915, as a teacher at the American School in Van. He edited the “Van-Tosp” newspaper in 1911–1912, was assistant editor of the “Azg” newspaper in Boston from 1917 to 1919, assistant editor of “Hayastani Kochknak” in New York from 1919 to 1944, and its chief editor from 1944 to 1958. Avagyan studied modern Armenian and diaspora literature, authoring *Literary Figures* (1925). He wrote novellas, short stories, and translated works, notably Alexei Tolstoy’s drama *Tsar Fyodor Ioannovich* (*Hayastani Kochknak*, 1928). Hovhannes Avagyan’s work played a significant role in advancing Armenian-American culture and literature, contributing to the preservation of Armenian identity in the diaspora. He passed away on June 10, 1959, in New York. His books, such as *Pearls of Armenian Literature* (1916) and *Famous Operas* (1927), remain valuable contributions to Armenian literary scholarship.

Վազգեն Գրիգորի Տալյանը ծնվել է 1907 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ Հայ խորհրդային բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1946), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

1915 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Թիֆլիս, որտեղ Վազգենը ստացել է միջնակարգ կրթություն։ 1931 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է որպես մանկավարժ և խմբագիր՝ 1931-1932 թվականներին Ստեփանավանի Գյուլագարակ գյուղի դպրոցում, 1932-1933 թվականներին՝ Թիֆլիսի հայկական դպրոցներում։ 1936 թվականին տեղափոխվել է Երևան, աշխատել որպես ուսուցիչ, «Խորհրդային դպրոց» թերթի բաժնի վարիչ և «Հոկտեմբերիկ» (հետագայում՝ «Պիոներ») ամսագրի պատասխանատու քարտուղար։ Պատերազմից հետո շարունակել է աշխատանքը «Հոկտեմբերիկ»-ում, ապա՝ «Հայաստան» հրատարակչությունում (1956-1970) և Խնկո Ապոր անվան մանկական գրադարանում (1973-ից)։

Տալյանի գրական գործունեությունը ներառում է մանկական բանաստեղծություններ, առակներ, պատմվածքներ և պոեմներ։ Նրա ժողովածուներից առանձնանում են՝ «Սոնիկի թռիչքը» (1939), «Ուրախ օր» (1955), «Կարկաչում են առվակները» (1957), «Մտերիմներ» (1959), «Հրաշալի պարտեզ» (1964), «Անհանգիստ հոգիներ» (1969), «Աստղիկներ» (1974)։ Նրա ստեղծագործությունները, որոնք թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն և այլ լեզուներով, աչքի են ընկնում խորհրդային հայրենասիրությամբ և պատկերավորությամբ։ Որպես թարգմանիչ՝ նա խմբագրել է գուսան Շերամի «Երգեր»-ը (1969) և թարգմանել Ա. Կոնան Դոյլի «Շերլոկ Հոլմսի արկածները» (1958), Ա. Վոլկովի «Զմրուխտ քաղաքի կախարդը» (1962), Ջ. Լոնդոնի, Ի. Սթոունի և այլոց գործեր։ Վազգեն Տալյանը մահացել է 1995 թվականի հունվարի 22-ին Երևանում։ Նրա գրական և թարգմանչական աշխատանքները նշանակալի ներդրում են հայ մանկական գրականության և մշակույթի մեջ։

### Русский
Армянский поэт и переводчик

Вазген Григорьевич Талян родился 12 октября 1907 года в Александрополе (ныне Гюмри), Ереванская губерния, Кавказское наместничество, Российская империя. Советский армянский поэт, переводчик, член Союза писателей СССР (1946), участник Великой Отечественной войны, сын гусана Шерама. В 1915 году его семья переехала в Тифлис, где он получил среднее образование. В 1931 году окончил историко-филологический факультет Ереванского университета. Работал педагогом и редактором: в 1931–1932 годах — в школе села Гюлагарак Степанаванского района, в 1932–1933 годах преподавал армянский язык и обществоведение в армянских школах Тифлиса. В 1936 году переехал в Ереван, работал учителем, заведующим отделом газеты «Советская школа» и ответственным секретарём журнала «Октябрик» (позже «Пионер»). После войны продолжил работу в «Октябрике», затем в издательстве «Айастан» (1956–1970) и в детской библиотеке им. Хнко Аpora (с 1973).

Литературная деятельность Таляна включает детские стихи, басни, рассказы и поэмы. Среди его сборников выделяются: «Полёт Сони» (1939), «Весёлый день» (1955), «Журчат ручьи» (1957), «Близкие» (1959), «Волшебный сад» (1964), «Беспокойные души» (1969), «Звёздочки» (1974). Его произведения, переведённые на русский, украинский и другие языки, проникнуты советским патриотизмом и образностью. Как переводчик, он редактировал «Песни» гусана Шерама (1969) и переводил произведения А. Конан Дойла («Приключения Шерлока Холмса», 1958), А. Волкова («Волшебник Изумрудного города», 1962), Дж. Лондона, И. Стоуна и других. Вазген Талян скончался 22 января 1995 года в Ереване. Его литературный и переводческий труд внёс значительный вклад в армянскую детскую литературу и культуру.

### English
Armenian Poet and Translator

Vazgen Grigori Talyan was born on October 12, 1907, in Alexandropol (now Gyumri), Yerevan Governorate, Caucasus Viceroyalty, Russian Empire. A Soviet Armenian poet, translator, member of the USSR Writers’ Union (1946), World War II veteran, and son of gusan Sheram. In 1915, his family moved to Tiflis, where he received secondary education. In 1931, he graduated from the history and philology faculty of Yerevan University. He worked as a teacher and editor: in 1931–1932 at a school in Gyulagarak, Stepanavan district; in 1932–1933, teaching Armenian language and social studies in Tiflis Armenian schools. In 1936, he moved to Yerevan, working as a teacher, department head for *Soviet School* newspaper, and managing editor of *Oktyabrik* (later *Pioner*) magazine. After the war, he continued at *Oktyabrik*, then at “Hayastan” publishing house (1956–1970) and the Khnko Apor Children’s Library (from 1973).

Talyan’s literary work includes children’s poems, fables, stories, and poems. Notable collections include *Sonik’s Flight* (1939), *Happy Day* (1955), *The Brooks Murmur* (1957), *Close Ones* (1959), *Wonderful Garden* (1964), *Restless Souls* (1969), and *Little Stars* (1974). His works, translated into Russian, Ukrainian, and other languages, are imbued with Soviet patriotism and vivid imagery. As a translator, he edited gusan Sheram’s *Songs* (1969) and translated A. Conan Doyle’s *Adventures of Sherlock Holmes* (1958), A. Volkov’s *The Wizard of the Emerald City* (1962), and works by Jack London, Irving Stone, and others. Vazgen Talyan passed away on January 22, 1995, in Yerevan. His literary and translation work significantly contributed to Armenian children’s literature and culture.

Լևոն Մութաֆյանը ծնվել է 1954 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Նիժնի Տագիլում, Սվերդլովսկի մարզ, ՌՍՖՍՀ։ Հայ թատերագետ, թատերագիր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2007), Հայաստանի գրողների միության անդամ։ Ավարտել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության Կիրովականի բաժանմունքին կից դրամատիկական ստուդիան և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։

Աշխատել է Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում՝ որպես գլխավոր բեմադրիչի օգնական, Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում՝ որպես գլխավոր բեմադրիչի օգնական և գրական մասի վարիչ, Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոնում՝ որպես տնօրենի տեղակալ և գրական մասի վարիչ, ինչպես նաև Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեի դրամատիկական հաղորդումների խմբագրությունում՝ որպես ավագ խմբագիր։ Զբաղեցրել է ղեկավար պաշտոններ Գյումրիի «Բալատոն» վարժարանում, եղել է Գյումրիի քաղաքապետի խորհրդական, «Շիրակ» գրական-գեղարվեստական հանդեսի և «Օրինաց երկիր» ու «Ավանգարդ» թերթերի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, Շիրակի մարզպետարանի մշակույթի բաժնի գլխավոր մասնագետ, Գյումրիի թիվ 1 վարժարանի տնօրեն, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի Գյումրիի մասնաճյուղի տնօրեն։ 1984 թվականից դասախոսել է Հայաստանի բուհերում՝ Վանաձորի և Գյումրիի պետական մանկավարժական ինստիտուտներում, Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, ինչպես նաև «Բաց», Հյուսիսային և «Պրոգրես» համալսարաններում։ Դասախոսություններ է կարդացել նաև Ստամբուլի, Բեյրութի և Հալեպի համալսարաններում։

Նրա գրական աշխատանքները նվիրված են արդի թատրոնի խնդիրներին։ Գրել է «Ուրախ ճամփորդություն», «Աղավնին», «Օրորցային երկուսի համար» պիեսները, որոնք բեմադրվել են տարբեր թատրոններում։ Թարգմանել է Անտոն Չեխովի, Գարսիա Լորկայի, Մյուսեի, Միխայիլ Բուլգակովի, Գոլդմանի, Մաքսիմ Գորկու, Պտուշկինայի, Կունիի և Պավլովսկու պիեսները հայերեն։ Հեղինակել է 25 գիրք, 20 գիտական հոդված և բազմաթիվ առաջաբաններ։ Եղել է Հայկական հանրագիտարանի արվեստի գիտաճյուղային խորհրդի և Թատերական քննադատների համաշխարհային ասոցիացիայի նախագահության անդամ, Հայաստանի թատերական գործիչների միության վարչության քարտուղար (2007), «Արտավազդ» մրցանակաբաշխության և Աղասի Այվազյանի անվան թատերական փառատոնի ժյուրիի անդամ։ Պարգևատրվել է «Գրական վաստակի համար» մեդալով, ընտրվել է Բնության մասին միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։ 2013-2014 թվականներին եղել է «Թատրոն Իքս» փառատոնի մասնագիտական խորհրդի անդամ։ 2015 թվականին արժանացել է ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակաբաշխության ոսկե մեդալին։ Լևոն Մութաֆյանի ներդրումը հայ թատերագիտության և մշակույթի մեջ անգնահատելի է, նրա աշխատանքները շարունակում են ոգեշնչել թատերական արվեստի սիրահարներին։ Մահացել է 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևանի «Աստորիա» հյուրանոցում։

### Русский
Символ армянской культуры

Левон Мутафян родился 7 октября 1954 года в Нижнем Тагиле, Свердловская область, РСФСР. Армянский театровед, драматург, заслуженный деятель искусств Армении (2007), член Союза писателей Армении. Окончил драматическую студию при Кироваканском отделении Союза театральных деятелей Армении и режиссёрский факультет Ереванского художественно-театрального института.

Работал помощником главного режиссёра в Ванадзорском государственном драматическом театре им. Ованеса Абеляна, помощником главного режиссёра и заведующим литературной частью в Гюмрийском государственном драматическом театре им. Вардана Аджемяна, заместителем директора и заведующим литературной частью в Арташатском государственном театре им. Амо Харазяна, старшим редактором отдела драматических передач Государственного комитета Армении по телевидению и радиовещанию. Занимал руководящие должности: заместитель директора гимназии «Балатон» в Гюмри, советник мэра Гюмри, заместитель главного редактора литературно-художественного журнала «Ширак» и газет «Оринац Еркир» и «Авангард», главный специалист отдела культуры Ширакской областной администрации, директор гимназии №1 в Гюмри, директор Гюмрийского филиала Ереванского государственного института театра и кино. С 1984 года преподавал в вузах Армении: Ванадзорском и Гюмрийском государственных педагогических институтах, Ереванском художественно-театральном институте, университетах «Открытый», «Северный» и «Прогресс». Читал лекции в университетах Стамбула, Бейрута и Алеппо.

Его литературные труды посвящены проблемам современного театра. Написал пьесы «Весёлое путешествие», «Голубка», «Колыбельная для двоих», поставленные в различных театрах. Перевёл на армянский пьесы Антона Чехова, Гарсии Лорки, Мюссе, Михаила Булгакова, Голдмана, Максима Горького, Птушкиной, Куни и Павловского. Автор 25 книг, 20 научных статей и множества предисловий. Был членом совета по искусству Армянской энциклопедии, президиума Международной ассоциации театральных критиков, секретарём правления Союза театральных деятелей Армении (2007), членом жюри премии «Артавазд» и председателем жюри театрального фестиваля им. Агаси Айвазяна. Награждён медалью «За литературные заслуги», избран академиком Международной академии наук о природе. В 2013–2014 годах входил в профессиональный совет фестиваля «Театр Икс». В 2015 году получил золотую медаль премии «Артавазд». Вклад Левона Мутафяна в армянскую театроведческую науку и культуру неоценим, его работы продолжают вдохновлять любителей театрального искусства. Скончался 11 ноября 2015 года в ереванской гостинице «Астория».

### English
Symbol of Armenian Culture

Levon Mutafyan was born on October 7, 1954, in Nizhny Tagil, Sverdlovsk Oblast, RSFSR. An Armenian theater scholar, playwright, Honored Art Worker of Armenia (2007), and member of the Writers’ Union of Armenia. He graduated from the drama studio at the Kirovakan branch of the Union of Theater Workers of Armenia and the directing faculty of the Yerevan Institute of Fine Arts and Theater.

He worked as an assistant to the chief director at the Vanadzor State Dramatic Theater named after Hovhannes Abelyan, assistant to the chief director and head of the literary department at the Gyumri State Dramatic Theater named after Vardan Adjemian, deputy director and head of the literary department at the Artashat State Theater named after Amo Kharazyan, and senior editor in the drama department of the Armenian State Committee for Television and Radio Broadcasting. He held leadership roles: deputy director of the “Balaton” gymnasium in Gyumri, advisor to the Gyumri mayor, deputy chief editor of the literary-artistic journal *Shirak* and the newspapers *Orinats Yerkir* and *Avangard*, chief specialist of the culture department of Shirak Province, director of Gyumri’s No. 1 gymnasium, and director of the Gyumri branch of the Yerevan State Institute of Theater and Cinema. From 1984, he lectured at Armenian universities: Vanadzor and Gyumri State Pedagogical Institutes, Yerevan Institute of Fine Arts and Theater, and the “Open,” Northern, and “Progress” universities. He also lectured at universities in Istanbul, Beirut, and Aleppo.

His literary works focused on contemporary theater issues. He wrote the plays *Happy Journey*, *Dove*, and *Lullaby for Two*, staged in various theaters. He translated plays by Anton Chekhov, García Lorca, Musset, Mikhail Bulgakov, Goldman, Maxim Gorky, Ptushkina, Cooney, and Pavlovsky into Armenian. He authored 25 books, 20 academic articles, and numerous prefaces. He was a member of the arts council of the Armenian Encyclopedia, the presidium of the International Association of Theater Critics, secretary of the Union of Theater Workers of Armenia (2007), a jury member of the “Artavazd” awards, and chairman of the jury for the Aghasi Ayvazyan Theater Festival. He was awarded the Medal “For Literary Merits” and elected an academician of the International Academy of Natural Sciences. In 2013–2014, he was a member of the professional council of the “Theater X” festival. In 2015, he received the “Artavazd” gold medal. Levon Mutafyan’s contribution to Armenian theater scholarship and culture is invaluable, and his works continue to inspire theater enthusiasts. He passed away on November 11, 2015, at the “Astoria” hotel in Yerevan.