Քրիստափոր Կնյազի Թափալցյանը ծնվել է 1910 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Արևմտյան Հայաստանի Բուլանըխի գավառի Կոփ գյուղում։ Հայ արձակագիր է, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

1930 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական տեխնիկումը, 1939-ին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, 1950-ին՝ Մոսկվայի Մ. Գորկու անվան գրական ինստիտուտի բարձրագույն դասընթացները։ 1930-ին եղել է Ապարանի Բազարջուղ գյուղի յոթնամյա դպրոցի տնօրեն, 1931-1932 թվականներին՝ Ապարանի ժողկրթության տեսուչ։ 1940-1941 թվականներին աշխատել է «Սովետական Հայաստան» օրաթերթում որպես արվեստի և գրականության բաժնի վարիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) մասնակից է, եղել է 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի «Կարմիր զինվոր» թերթի պատասխանատու քարտուղար։ 1946-1948 թվականներին եղել է «Գրական թերթ»-ի գրական-գեղարվեստական բաժնի վարիչ, 1950-1955 թվականներին՝ Հայպետհրատի խմբագիր։

Թափալցյանի գրական ժառանգությունը ներառում է բազմաթիվ վեպեր, այդ թվում՝ «Վիկտորիա» (1937), «Կյանքի արշալույսը» (1939), «Հայրենիք» (1942), «Պատերազմ» քառահատոր վեպ (1946-1965), «Ոսկե հովիտ» (1955), «Ազնիվ հովիվներ» (1958), «Պատանի կոմբայնավարը» (1958), «Հայրենաշեն» (1963-1973)։ Նրա ստեղծագործություններից մի քանիսը թարգմանվել են ռուսերեն՝ «Պատերազմ» վեպի առաջին և երկրորդ հատորները (1956), «Ոսկե հովիտ» (1959), «Հայրենաշեն»-ի առաջին գիրքը (1966)։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։ Թափալցյանի ստեղծագործությունները արտացոլում են հայ ժողովրդի կյանքը, պատերազմի դժվարություններն ու հայրենասիրությունը։ Երևանում տեղադրված է նրա հուշատախտակը։

### Русский

Романы о войне и жизни

Кристафор Князович Тапалцян родился 20 сентября 1910 года в селе Коп, Буланыхский уезд, Западная Армения. Армянский прозаик, член Союза писателей СССР с 1939 года. В 1930 году окончил педагогический техникум в Ленинакане, в 1939 году — филологический факультет Ереванского государственного университета, в 1950 году — высшие литературные курсы при Литературном институте имени М. Горького в Москве. В 1930 году был директором семилетней школы в селе Базарджуг Апаранского района, в 1931–1932 годах — инспектором народного образования Апаранского района. В 1940–1941 годах работал заведующим отделом искусства и литературы газеты «Советская Армения». Участник Великой Отечественной войны (1941–1945), был ответственным секретарём газеты «Красный воин» 89-й армянской стрелковой дивизии. В 1946–1948 годах заведовал литературно-художественным отделом «Литературной газеты», в 1950–1955 годах работал редактором в Госиздате Армении.

Литературное наследие Тапалцяна включает множество романов, среди которых «Виктория» (1937), «Рассвет жизни» (1939), «Родина» (1942), четырёхтомный роман «Война» (1946–1965), «Золотая долина» (1955), «Честные пастухи» (1958), «Юный комбайнёр» (1958), «Строитель Родины» (1963–1973). Некоторые его произведения переведены на русский язык: первые два тома романа «Война» (1956), «Золотая долина» (1959), первая книга «Строитель Родины» (1966). Награждён орденом Красного Знамени. Член КПСС с 1942 года. Произведения Тапалцяна отражают жизнь армянского народа, трудности войны и патриотизм. В Ереване установлена мемориальная доска в его честь.

### English

Novels of War and Life

Khristapor Knyazovich Tapaltsyan was born on September 20, 1910, in the village of Kop, Bulanık District, Western Armenia. An Armenian prose writer, he was a member of the USSR Writers’ Union since 1939. He graduated from the Pedagogical College in Leninakan in 1930, the Philology Faculty of Yerevan State University in 1939, and the Higher Literary Courses at the Gorky Literary Institute in Moscow in 1950. In 1930, he served as the director of a seven-year school in Bazarjugh, Aparan District, and in 1931–1932, as an inspector of public education in Aparan. From 1940 to 1941, he was the head of the arts and literature section of the *Soviet Armenia* newspaper. A participant in the Great Patriotic War (1941–1945), he served as the responsible secretary of the *Red Soldier* newspaper for the 89th Armenian Rifle Division. From 1946 to 1948, he headed the literary-artistic section of *Literary Newspaper*, and from 1950 to 1955, he worked as an editor at Armenia’s State Publishing House.

Tapaltsyan’s literary legacy includes numerous novels, such as *Victoria* (1937), *The Dawn of Life* (1939), *Homeland* (1942), the four-volume novel *War* (1946–1965), *Golden Valley* (1955), *Honest Shepherds* (1958), *The Young Combine Operator* (1958), and *Builder of the Homeland* (1963–1973). Several of his works were translated into Russian: the first two volumes of *War* (1956), *Golden Valley* (1959), and the first book of *Builder of the Homeland* (1966). He was awarded the Order of the Red Banner. A member of the Communist Party since 1942, his works reflect the life of the Armenian people, the hardships of war, and patriotism. A memorial plaque in his honor is installed in Yerevan.

Գրիգորի Միխայիլի Պոժենյանը ծնվել  է 1922 թվականի սեպտեմբերի 20 -ին Խարկովում , Ռուսաստան։ Խորհրդային և ռուս ռազմաճակատային բանաստեղծ, գրող, Մոսկվայի գրողների միության անդամ, Ռուսաստանի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր, մի քանի կինոսցենարների հեղինակ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից էր։

Հայրը՝ Միխայիլ Պոժենյանը, ծագումով հայ էր, Խարկովի տրակտորային գործարանի հիմնադիրներից։ Մայրը՝ Ելիզավետա Քերները, հրեա, բժշկական գիտությունների թեկնածու, աշխատել է որպես թերապևտ և պրոֆեսոր։ Պոժենյանը ծառայել է Սևծովյան նավատորմում, մասնակցել Օդեսայի և Սևաստոպոլի պաշտպանությանը, եղել է հետախույզ։ Նա մասնակցել է Բելյաևկայի ջրամատակարարման կայանի հետգրավմանը, վիրավորվել, բայց ողջ մնացել։ Պատերազմն ավարտել է լեյտենանտի կոչումով։ Նրա սխրանքները ներշնչել են «Ծարավ» ֆիլմի սցենարը։

Պոժենյանը բանաստեղծություններ է գրել պատերազմի ժամանակ, աշխատել «Боевая вахта» և «Красный Черноморец» թերթերում։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Քամի ծովից» (1955), բանաստեղծությունների ժողովածու էր։ Գրել է «Ծարավ» (1959), «Երբեք» (1962), «Ցտեսություն» (1966), «Գնացք դեպի հեռավոր օգոստոս» (1971) ֆիլմերի սցենարները։ Նրա բանաստեղծությունների հիման վրա ստեղծվել են ավելի քան 60 երգ, որոնք կատարել են Իոսիֆ Կոբզոնը, Մուսլիմ Մագոմաևը, Յուրի Անտոնովը և այլք։ 1972-ին գրել է «Ջին Գրինը անձեռնմխելի է» վեպը։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի I և II աստիճանի, Կարմիր աստղի, Պատվո նշան շքանշաններով, ինչպես նաև «Օդեսայի պաշտպանության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալներով։

### Русский

Отважный голос войны и литературы

Григорий Михайлович Поженян родился  29 сентября 1922  года в Харькове , Россия. Советский и российский фронтовой поэт, писатель, член Союза писателей Москвы, дважды лауреат Государственной премии России, автор нескольких киносценариев. Участник Великой Отечественной войны.

Отец, Михаил Поженян, армянин по происхождению, был одним из основателей Харьковского тракторного завода. Мать, Елизавета Кернер, еврейка, кандидат медицинских наук, работала терапевтом и профессором. Поженян служил в Черноморском флоте, участвовал в обороне Одессы и Севастополя, был разведчиком. Участвовал в операции по возвращению водоснабжающей станции в Беляевке, получил ранение, но выжил. Войну окончил в звании лейтенанта. Его подвиги легли в основу сценария фильма «Жажда».

Поженян начал писать стихи во время войны, работал в газетах «Боевая вахта» и «Красный Черноморец». Первая книга — сборник стихов «Ветер с моря» (1955). Написал сценарии к фильмам «Жажда» (1959), «Никогда» (1962), «Прощай» (1966), «Поезд в далекий август» (1971). На его стихи создано более 60 песен, исполненных Иосифом Кобзоном, Муслимом Магомаевым, Юрием Антоновым и другими. В 1972 году написал роман «Джин Грин — неприкасаемый». Награждён орденами Отечественной войны I и II степени, Красной Звезды, Почётного знака, а также медалями «За оборону Одессы», «За оборону Севастополя» и «За оборону Кавказа».

### English

Courageous Voice of War and Literature

Grigory Mikhailovich Pozhenyan was born on September 20 , 1922 , in Khatkov , Russia. A Soviet and Russian frontline poet, writer, member of the Moscow Writers’ Union, two-time laureate of the Russian State Prize, and author of several screenplays. He was a participant in the Great Patriotic War.

His father, Mikhail Pozhenyan, of Armenian descent, was a founder of the Kharkiv Tractor Plant. His mother, Elizaveta Kerner, a Jew, was a candidate of medical sciences and worked as a therapist and professor. Pozhenyan served in the Black Sea Fleet, took part in the defense of Odesa and Sevastopol, and worked as a scout. He participated in the recapture of the Belyaevka water supply station, was wounded, but survived. He ended the war as a lieutenant. His exploits inspired the screenplay for the film “Thirst.”

Pozhenyan began writing poetry during the war, contributing to the newspapers *Boevaya Vakhta* and *Krasny Chernomorets*. His first book, the poetry collection *Wind from the Sea*, was published in 1955. He wrote screenplays for films including *Thirst* (1959), *Never* (1962), *Farewell* (1966), and *Train to Distant August* (1971). Over 60 songs based on his poems were performed by artists like Iosif Kobzon, Muslim Magomayev, and Yuri Antonov. In 1972, he co-authored the novel *Jin Green — Untouchable*. He was awarded the Orders of the Patriotic War I and II degrees, the Red Star, the Badge of Honor, and medals for the Defense of Odesa, Sevastopol, and the Caucasus.

Սամվել Մհերի Խալաթյանը մահացել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Նա հայ գրող, դրամատուրգ, արձակագիր, բանաստեղծ, երգիծաբան էր, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2010), Վանաձորի պատվավոր քաղաքացի (2020), Հայաստանի Գրողների, Թատերական գործիչների, Ժուռնալիստների, Նկարիչների միությունների և Ժուռնալիստների միջազգային ֆեդերացիայի (IFJ) անդամ։

Ծնվել է 1950 թվականի հունվարի 9-ին Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), Հայկական ԽՍՀ։ 1967 թվականին ավարտել է Մ. Մաշտոցի անվան միջնակարգ դպրոցը, 1978 թվականին՝ Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։

Դեռ դպրոցական տարիներից աշխատել է շինարարությունում, 1967 թվականից՝ որպես բանվոր, Վանաձորի պետական թատրոնում՝ սկսնակ դերասան, «Կառուցող» թերթում՝ գրական աշխատող։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1972 թվականից աշխատել է «Գուգարք» և «Կայծ» թերթերում՝ որպես գրական աշխատող և բաժնի վարիչ։ 1982 թվականից եղել է ՀԿԿ Կիրովականի քաղկոմի մամուլի և մշակույթի գծով հրահանգիչ։ 1988 թվականին ակտիվորեն մասնակցել է Ղարաբաղյան շարժմանը, «Ղարաբաղ» կոմիտեի ստեղծմանը, ինչի համար հեռացվել է ԽՄԿԿ-ից։ 1990 թվականին ընտրվել է Վանաձորի քաղխորհրդի պատգամավոր և նշանակվել «Վերածնունդ» թերթի գլխավոր խմբագիր։ 1996 թվականին դարձել է «Լոռու մարզ» թերթի գլխավոր խմբագիր։ Հիմնադրել և խմբագրել է «Եղինջ», «Խաթաբալա», «Արփի» և «Նշտար» թերթերը։ 1999 թվականին նշանակվել է Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի տնօրեն։ 2003-2007 թվականներին աշխատել է Երևանի Հայաստանի ազգային պատկերասրահում՝ որպես փոխտնօրեն և գիտական քարտուղար։ 2007 թվականից եղել է Լոռու մարզպետի օգնական, 2011 թվականից՝ մարզպետարանի տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժնի պետ, իսկ 2016-2019 թվականներին՝ կրոնական և հասարակական կազմակերպությունների հետ աշխատանքի պատասխանատու։ 1985 թվականից եղել է Վանաձորի պետական թատրոնի գեղարվեստական խորհրդի անդամ, 2016 թվականից՝ գրական մասի վարիչ։

Սամվել Խալաթյանի ստեղծագործական ժառանգությունը բազմաժանր է՝ ընդգրկելով 52 ժողովածու, այդ թվում՝ բանաստեղծություններ, վիպակներ, մենագրություններ, պիեսներ և երգիծանքներ։ Նրա գործերը թարգմանվել են ռուսերեն, ռումիներեն, պարսկերեն, լեհերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն և այլ լեզուներով։ Նրա 30 պիեսները բեմադրվել են 79 անգամ Հայաստանի և արտերկրի (Հալեպ, Կիպրոս, Լոս Անջելես, Ստամբուլ, Քյոլն, Ստեփանակերտ, Թբիլիսի) թատրոններում։ Նրա «Վերջին ծաղրածուն» տրագիկոմեդիան 2004 թվականին SIBIU միջազգային թատերական փառատոնում ճանաչվել է տարվա լավագույն պիեսներից մեկը։ Խալաթյանը հեղինակել է նաև «Հարևաններ» ֆոլկ-օպերայի լիբրետոն, «Թումանյանական աշխարհ» պարային ներկայացման տեքստը, կարճամետրաժ ֆիլմերի սցենարներ և բազմաթիվ երգերի խոսքեր։ Նրա «Կեսօրյա ստվերներ» վիպակի հիման վրա նկարահանվել է «Անցյալի ստվերներ» սերիալը (2013)։ Նա պարգևատրվել է բազմաթիվ մրցանակներով, այդ թվում՝ ՀՀ Երախտագիտության մեդալով (2016), «Արտավազդ» մրցանակով (2013), Վանաձորի պատվավոր քաղաքացու կոչմամբ (2020) և այլն։ Սամվել Խալաթյանի ստեղծագործությունները մեծ ներդրում են ունեցել հայ գրականության, թատերարվեստի և մշակույթի զարգացման գործում։

### Русский

Добрый рыцарь сатиры

Самвел Мгерович Халатян скончался 14 сентября 2024 года. Он был армянским писателем, драматургом, прозаиком, поэтом, сатириком, заслуженным деятелем культуры Армении (2010), почётным гражданином Ванадзора (2020), членом Союза писателей, театральных деятелей, журналистов и художников Армении, а также Международной федерации журналистов (IFJ). Родился 9 января 1950 года в Кировакане (ныне Ванадзор), Армянская ССР. В 1967 году окончил среднюю школу имени М. Маштоца, а в 1978 году — филологический факультет Ванадзорского педагогического института.

С школьных лет работал на стройке, с 1967 года — рабочим на производстве, начинающим актёром в Ванадзорском государственном театре, литературным сотрудником газеты «Каруцог». В 1970–1972 годах служил в Советской армии. С 1972 года работал в газетах «Гугарк» и «Кайц» литературным сотрудником и заведующим отделом. С 1982 года был инструктором по вопросам печати и культуры в Кироваканском горкоме КПСС. В 1988 году активно участвовал в Карабахском движении, создании и деятельности местного комитета «Карабах», за что был исключён из КПСС. В 1990 году избран депутатом городского совета Ванадзора и назначен главным редактором газеты «Верацнунд». В 1996 году стал главным редактором областной газеты «Лори марз». Основал и редактировал сатирические журналы «Егиндж» и «Хатабала», общественно-политическую газету «Арпи» и медицинскую газету «Нштар». В 1999 году назначен директором Ванадзорского государственного драматического театра имени О. Абеляна. В 2003–2007 годах работал в Ереване заместителем директора и научным секретарём Национальной галереи Армении. С 2007 года был помощником губернатора Лорийской области, с 2011 года — начальником отдела информации и связей с общественностью Лорийской областной администрации, а с 2016 по 2019 год — ответственным за работу с религиозными и общественными организациями. С 1985 года был членом художественного совета Ванадзорского театра, а с 2016 года — заведующим литературной частью.

Творческое наследие Самвела Халатяна многожанрово: он опубликовал 52 сборника, включая стихи, повести, монографии, пьесы и сатиру. Его произведения переведены на русский, румынский, персидский, польский, французский, английский и другие языки. 30 его пьес были поставлены 79 раз в театрах Армении и за рубежом (Алеппо, Кипр, Лос-Анджелес, Стамбул, Кёльн, Степанакерт, Тбилиси). Трагикомедия «Последний шут» в 2004 году на международном театральном фестивале SIBIU была признана одной из лучших пьес года. Халатян написал либретто для фолк-оперы «Соседи» Степана Ростуна (1983), текст для танцевального спектакля «Туманяновский мир» ансамбля «Оровел» (2019), сценарии для короткометражных фильмов и тексты песен. По мотивам его повести «Полуденные тени» снят сериал «Тени прошлого» (2013). Он был удостоен множества наград, включая медаль Благодарности РА (2016), премию «Артавазд» (2013), звание почётного гражданина Ванадзора (2020) и другие. Творчество Самвела Халатяна внесло значительный вклад в развитие армянской литературы, театрального искусства и культуры.

### English

The Good Knight of Satire

Samvel Mherovich Khalatyan passed away on September 14, 2024. He was an Armenian writer, playwright, prose writer, poet, and satirist, Honored Cultural Figure of Armenia (2010), Honorary Citizen of Vanadzor (2020), and a member of the Writers’, Theater Workers’, Journalists’, and Artists’ Unions of Armenia, as well as the International Federation of Journalists (IFJ). Born on January 9, 1950, in Kirovakan (now Vanadzor), Armenian SSR, he graduated from M. Mashtots Secondary School in 1967 and the philological faculty of Vanadzor Pedagogical Institute in 1978.

From his school years, he worked in construction, and from 1967 as a factory worker, a beginner actor at the Vanadzor State Theater, and a literary staff member at the *Karutsog* newspaper. From 1970 to 1972, he served in the Soviet Army. From 1972, he worked at the *Gugark* and *Kayts* newspapers as a literary staff member and department head. From 1982, he was an instructor for press and culture at the Kirovakan City Committee of the Communist Party. In 1988, he actively participated in the Karabakh movement and the creation of the local “Karabakh” committee, for which he was expelled from the Communist Party. In 1990, he was elected a deputy of the Vanadzor City Council and appointed editor-in-chief of the *Veratsnund* newspaper. In 1996, he became editor-in-chief of the *Lori Marz* regional newspaper. He founded and edited the satirical magazines *Yeginj* and *Khatabala*, the socio-political newspaper *Arpi*, and the healthcare newspaper *Nshtar*. In 1999, he was appointed director of the Vanadzor Hovhannes Abelyan State Dramatic Theater. From 2003 to 2007, he worked in Yerevan as deputy director and scientific secretary of the National Gallery of Armenia. From 2007, he was an assistant to the Lori region governor, from 2011, head of the information and public relations department of the Lori Regional Administration, and from 2016 to 2019, responsible for work with religious and public organizations. Since 1985, he was a member of the artistic council of the Vanadzor State Theater, and from 2016, head of its literary department.

Samvel Khalatyan’s creative legacy is multifaceted, encompassing 52 collections, including poetry, novels, monographs, plays, and satire. His works have been translated into Russian, Romanian, Persian, Polish, French, English, and other languages. His 30 plays have been staged 79 times in theaters in Armenia and abroad (Aleppo, Cyprus, Los Angeles, Istanbul, Cologne, Stepanakert, Tbilisi). His tragicomedy *The Last Jester* was recognized as one of the best plays of 2004 at the SIBIU International Theater Festival. Khalatyan authored the libretto for Stepan Rostom’s folk opera *Neighbors* (1983), the text for the dance performance *Tumanyan World* by the *Orovel* ensemble (2019), scripts for short films, and lyrics for numerous songs. The TV series *Shadows of the Past* (2013) was based on his novel *Midday Shadows*. He received numerous awards, including the RA Medal of Gratitude (2016), the *Artavazd* Award (2013), the title of Honorary Citizen of Vanadzor (2020), and others. Samvel Khalatyan’s work significantly contributed to the development of Armenian literature, theater, and culture.

1913 թվականի սեպտեմբերի 13 -ին Ադանայում  Թուրքիա – մահացել է  Առանձարը (իսկական անունը՝ Միսաք Քերովբեի Գույումճյան)– երգիծաբան-նովելիստ։

Գրել է ուսանողական տարիներից։ Առաջին ակնարկ-թղթակցությունը տպագրել է 1899 թվականին Կահիրեի «Արշալույս» լրագրում։ 1901 թվականից աշխատակցել Է Թիֆլիսի «Մուրճ» ամսագրին, ուր և տպագրել է իր բոլոր նորավեպերը։ 1905 թվականին Թիֆլիսում, առանձին գրքով հրատարակվել է Առանձարի «Վշտի ծիծաղ» վերնագրով պատմվածքների ժողովածուն։ Նրա գործերի մի մասը «Վշտի ծիծաղ» խորագրով Երևանում առաջին անգամ լույս Է տեսել 1961 թվականին։ 1982 թվականին «Հայ դասականների գրադարան» մատենաշարով մեկ հատորում լույս են տեսել Թլկատինցու, Լևոն Բաշալյանի և Առանձարի գործերից։ Հիշյալ գրքում Առանձարի գործերից զետեղված են «Մորուքի սանտրը», «Բուրդի վաճառականություն», «Կախաղանեն … ամուսնություն», «Երկու պատկեր», «Վշտի ծիծաղ», «Նորավեպին նորավեպը», «Հոսհոսն ու ինտելեգենտը», «Հոգուս համար», «Տասը տարի ետքը» պատմվածքները։

13 сентября 1913 года в Адане, Турция, умер Арандзар (настоящее имя: Мисак Керовбей Гуюмджян) — сатирик и прозаик. Писал со студенческих лет.  Первое очерк-переписку он опубликовал в 1899 году в каирской газете «Аршалуйс».  С 1901 года работал в тифлисском журнале «Молот», где публиковал все свои романы.  В 1905 году в Тифлисе отдельной книгой вышел сборник рассказов Арндзара под названием «Смех печали».  Некоторые из его произведений были впервые опубликованы в Ереване в 1961 году под названием «Смех печали».  В 1982 году произведения Ткатинцу, Левона Башаляна и Арндзара были опубликованы в одном томе серии «Библиотека армянской классики».  Среди произведений Арндзара в упомянутую книгу вошли: «Борода Борода», «Торговля шерстью», «Банда… женитьбы», «Два образа», «Смех горя», «Роман к роману», «Хошос и интеллигентный», «Для моей души». Рассказы «Десять лет спустя».

On September 13, 1913, in Adana, Turkey, Arandzar (real name: Misak Kerovbey Guyumjian) – satirist and novelist – died. He wrote since his student years.  He published the first essay-correspondence in 1899 in Cairo’s “Arshaluys” newspaper.  Since 1901, he worked for Tiflis “Hammer” magazine, where he published all his novels.  In 1905, in Tiflis, a collection of short stories by Arndzar entitled “Laughter of Sorrow” was published as a separate book.  Some of his works were first published in Yerevan in 1961 under the title “Laughter of Sorrow”.  In 1982, the works of Tlkatintsu, Levon Bashalyan and Arndzar were published in one volume of the “Library of Armenian Classics” series.  Among the works of Arndzar are included in the mentioned book: “Beard’s beard”, “Wool trading”, “Gang … marriage”, “Two images”, “Grief laughter”, “Novel to novel”, “Hoshos and the intelligent”, “For my soul”.  “Ten years later” stories.

Ղազար Վարդանի Այվազյանը ծնվել է 1913 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Սամարղանդում, Ռուսական կայսրություն։ Նա հայ գրականագետ էր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1965 թվականից։ Ղազարը 1929-1932 թվականներին աշխատել է «Ուզբեկիստանսկայա պրավդա», «Կարականդինսկայա կոմունա» և «Պրիբալխաշսկայա պրավդա» թերթերի խմբագրություններում որպես գրական աշխատող և բաժնի վարիչ։

1937 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1937-1941 թվականներին դասախոսել է Երևանի ռուսական ուսուցչական ինստիտուտում և համալսարանում։ 1941-1943 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում և մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1943-1947 թվականներին եղել է Երևանի ռուսական մանկավարժական ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ, 1947-1950 թվականներին՝ Հայկական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի գիտական քարտուղար։ 1950-1971 թվականներին եղել է Երևանի համալսարանի ռուս գրականության ամբիոնի դոցենտ, իսկ 1971-1978 թվականներին՝ նույն ամբիոնի վարիչ։ 1978 թվականից աշխատել է Երևանի համալսարանի հայագիտական կենտրոնում՝ ղեկավարելով ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրական կապերի ուսումնասիրության բաժինը։ 1940 թվականին նա պաշտպանել է «Պոեզիայի ծագումը» թեմայով դիսերտացիա և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ Նրա գրքերը, ինչպիսիք են «Ռուսիայում հայերի բնակության տարեթվի մասին» (1973), «Տարոնի պատմությունը և 4-7-րդ դարերի հայ գրականությունը» (1976), լույս են տեսել ռուսերեն։ Նա կազմել է դասագրքեր, «Բրյուսովյան ընթերցումներ» ժողովածուները և «Հովհաննես Թումանյանը և ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրականությունը» (1968)։ Ղազարը պարգևատրվել է Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալով 1973 թվականին և Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշանով 1985 թվականին։ Նրա աշխատանքները մեծ ներդրում են ունեցել հայ և ռուս գրականության կապերի ուսումնասիրության մեջ։

### Русский

Мост между армянской и русской литературой

Газар Варданович Айвазян родился 5 сентября 1913 года в Самарканде, Российская империя. Он был армянским литературоведом, кандидатом филологических наук, членом Союза писателей СССР с 1965 года. Газар в 1929–1932 годах работал в редакциях газет «Узбекистанская правда», «Каракандинская коммуна» и «Прибалхашская правда» в качестве литературного сотрудника и заведующего отделом. В 1937 году окончил филологический факультет Московского университета. В 1937–1941 годах преподавал в Ереванском русском учительском институте и университете. В 1941–1943 годах служил в советской армии и участвовал в Великой Отечественной войне. В 1943–1947 годах был заместителем директора Ереванского русского педагогического института, в 1947–1950 годах — научным секретарём Института литературы имени Манука Абегяна Академии наук Армянской ССР. С 1950 по 1971 год работал доцентом кафедры русской литературы Ереванского университета, а с 1971 по 1978 год был заведующим этой кафедрой. С 1978 года трудился в Центре арменоведения Ереванского университета, возглавляя отдел изучения литературных связей народов СССР. В 1940 году защитил диссертацию на тему «Происхождение поэзии» и получил степень кандидата филологических наук. Его книги, такие как «О датировке пребывания армян в России по армянским и русским источникам» (1973) и «История Тарона и армянская литература IV–VII веков» (1976), были опубликованы на русском языке. Он составил учебники, сборники «Брюсовские чтения» и «Ованес Туманян и литература народов СССР» (1968). Газар был награждён медалью имени Хачатура Абовяна в 1973 году и орденом Отечественной войны II степени в 1985 году. Его работы внесли значительный вклад в изучение связей армянской и русской литературы.

### English

A Bridge Between Armenian and Russian Literature

Ghazar Vardanovich Ayvazyan was born on September 5, 1913, in Samarkand, Russian Empire. He was an Armenian literary scholar, candidate of philological sciences, and a member of the USSR Writers’ Union from 1965. From 1929 to 1932, Ghazar worked in the editorial offices of the newspapers “Uzbekistanskaya Pravda,” “Karakandinskaya Kommuna,” and “Pribalhashskaya Pravda” as a literary employee and department head. In 1937, he graduated from the philological faculty of Moscow University. From 1937 to 1941, he taught at the Yerevan Russian Teachers’ Institute and University. During 1941–1943, he served in the Soviet army and participated in the Great Patriotic War. From 1943 to 1947, he was deputy director of the Yerevan Russian Pedagogical Institute, and from 1947 to 1950, he served as the scientific secretary of the Manuk Abeghyan Institute of Literature at the Armenian SSR Academy of Sciences. From 1950 to 1971, he was an associate professor at the Russian Literature Department of Yerevan University, and from 1971 to 1978, he headed the same department. From 1978, he worked at the Yerevan University Center for Armenian Studies, leading the department for studying literary connections among USSR peoples. In 1940, he defended his dissertation on “The Origin of Poetry,” earning a candidate’s degree in philological sciences. His books, such as “On the Dating of Armenians’ Presence in Russia According to Armenian and Russian Sources” (1973) and “The History of Taron and Armenian Literature of the 4th–7th Centuries” (1976), were published in Russian. He compiled textbooks, the “Bryusov Readings” collections, and “Hovhannes Tumanyan and the Literature of the Peoples of the USSR” (1968). Ghazar was awarded the Khachatur Abovyan Medal in 1973 and the Order of the Patriotic War, 2nd degree, in 1985. His work made a significant contribution to the study of Armenian and Russian literary connections.

Պարույր Զաքարիայի Մասիկյանը մահացել է 1989 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Կահիրեում, Եգիպտոս։ Նա հայ արձակագիր, դրամատուրգ և երաժիշտ էր։ Ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Ադանայում, Օսմանյան կայսրություն։ Պարույրը սովորել է Կոստանդնուպոլսի Պերպերյան վարժարանում, այնուհետև՝ Փարիզի և Բրյուսելի համալսարաններում։

1936 թվականին հաստատվել է Կահիրեում, որտեղ աշխատել է որպես փաստաբան։ Նա աշխատակցել է եգիպտահայ մամուլին՝ «Հուսաբեր», «Արև», «Ջահակիր» թերթերին, ինչպես նաև Բեյրութի «Սփյուռք» շաբաթաթերթին։ Մասիկյանը հեղինակել է պատմվածքների և կատակերգությունների ժողովածուներ, այդ թվում՝ «Մեր կյանքը» (1946), «Կոտրած խաչեր» (1959) և «Տեղատարափ» (1962)։ Նրա «Խաչը», «Թոռնիկս», «Միլիոնը» և «Աղջիկտես» կատակերգությունները բեմադրվել են սփյուռքի թատրոններում։ Նա նաև գրել է «Էրզրումի կլոր պարը» օպերետը, որը ներկայացվել է Կահիրեում, Նյու Յորքում և այլուր։ Պարույր Մասիկյանի ստեղծագործությունները կարևոր ներդրում են ունեցել հայ սփյուռքի գրականության և թատերական արվեստի զարգացման մեջ։

### Русский

Новое дыхание армянской драматургии

Паруйр Закарович Масикян умер 5 сентября 1989 года в Каире, Египет. Он был армянским прозаиком, драматургом и музыкантом. Родился 4 октября 1914 года в Адане, Османская империя. Паруйр учился в Перперянском училище в Константинополе, а затем в университетах Парижа и Брюсселя. В 1936 году он обосновался в Каире, где работал адвокатом. Сотрудничал с египетско-армянской прессой, включая газеты «Усбер», «Арев» и «Джахакир», а также с бейрутской еженедельной газетой «Спырк». Масикян написал сборники рассказов и комедий, в том числе «Наша жизнь» (1946), «Разбитые кресты» (1959) и «Ливень» (1962). Его комедии «Крест», «Мой внук», «Миллион» и «Смотрины» ставились на сценах диаспоры. Он также написал оперетту «Круглый танец Эрзрума», которая была поставлена в Каире, Нью-Йорке и других городах. Творчество Паруйра Масикяна внесло значительный вклад в развитие литературы и театрального искусства армянской диаспоры.

### English

A New Breath for Armenian Drama

Paruyr Zakarovich Masikyan passed away on September 5, 1989, in Cairo, Egypt. He was an Armenian prose writer, playwright, and musician. Born on October 4, 1914, in Adana, Ottoman Empire, Paruyr studied at the Perperian School in Constantinople and later at the universities of Paris and Brussels. In 1936, he settled in Cairo, where he worked as a lawyer. He contributed to Egyptian-Armenian newspapers such as “Husaber,” “Arev,” and “Jahakir,” as well as the Beirut-based weekly “Spyurk.” Masikyan authored collections of short stories and comedies, including “Our Life” (1946), “Broken Crosses” (1959), and “Downpour” (1962). His comedies “The Cross,” “My Grandson,” “The Million,” and “Matchmaking” were performed on diaspora stages. He also wrote the operetta “The Round Dance of Erzurum,” staged in Cairo, New York, and elsewhere. Paruyr Masikyan’s works made a significant contribution to the development of Armenian diaspora literature and theater.

Վիկտոր Հակոբի  Հովսեփյանը ծնվել է 1947 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանի Հեշտիա գյուղում։ Նա հայ բանաստեղծ, արձակագիր և մանկավարժ էր, ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ 1981 թվականից, ինչպես նաև Վրաստանի և Հայաստանի Գրողների միությունների անդամ 1991 թվականից։

Նա ծնվել է Հակոբ Հովսեփյանի և Մարիամ Գրաբսկայի ընտանիքում, որի մայրը լեհ կոմս Ալեքսանդր Գրաբսկու թոռնուհին էր։ Վիկտորը ավարտել է Հեշտիայի միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1973 թվականին՝ Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1973-1996 թվականներին նա դասավանդել է իր հայրենի գյուղի դպրոցում։ Հովսեփյանը հեղինակել է 16 չափածո և արձակ ժողովածու, այդ թվում՝ «Թափառող աստղեր» (1978), «Արևածաղկի գիշեր» (1979), «Լուսապսակ» (1985) և «Կորուսյալ Եդեմ, կամ որտեղից է սկսվում Արաքսը» (2013)։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են վրացերեն, ռուսերեն, գերմաներեն և ուզբեկերեն։ Նա նաև թարգմանել է վրացերենից Տերենտի Գրանելիի, գերմաներենից՝ Ռայներ Մարիա Ռիլկեի և ռուսերենից Իննոկենտի Անենսկու ստեղծագործությունները։ Նրա հիշատակին Հեշտիայում անվանակոչվել է դպրոց, Նինոծմինդայում՝ փողոց, իսկ 1997 թվականին բացվել է նրա տուն-թանգարանը։ Վիկտոր Հովսեփյանի գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել ընթերցողներին։

### Русский

Яркая звезда армянской литературы

Виктор Овсепян родился 4 сентября 1947 года в селе Хештия Нинозминдского района Грузии. Он был армянским поэтом, прозаиком и педагогом, членом Союза писателей СССР с 1981 года, а также Союза писателей Грузии и Армении с 1991 года. Родился в семье Акопа Овсепяна и Мариам Грабской, чья мать была внучкой польского графа Александра Грабского. Виктор окончил среднюю школу в Хештии, а в 1973 году — филологический факультет Ванадзорского педагогического института. С 1973 по 1996 год он преподавал в школе родного села. Овсепян написал 16 сборников стихов и прозы, включая «Блуждающие звёзды» (1978), «Ночь подсолнуха» (1979), «Световой венец» (1985) и «Потерянный Эдем, или откуда начинается Аракс» (2013). Его произведения переводились на грузинский, русский, немецкий и узбекский языки. Он также переводил на армянский произведения Теренти Гранели с грузинского, Райнера Марии Рильке с немецкого и Иннокентия Анненского с русского. В память о нём в Хештии названа школа, в Нинозминде — улица, а в 1997 году открыт его дом-музей. Литературное наследие Виктора Овсепяна продолжает вдохновлять читателей.

### English

A Shining Star of Armenian Literature

Viktor Hovsepyan was born on September 4, 1947, in the village of Kheshtia, Ninotsminda District, Georgia. He was an Armenian poet, prose writer, and educator, a member of the USSR Writers’ Union from 1981 and the Writers’ Unions of Georgia and Armenia from 1991. Born to Hakob Hovsepyan and Mariam Grabskaya, whose mother was the granddaughter of Polish count Alexander Grabski, Viktor graduated from Kheshtia’s secondary school and, in 1973, from the philological faculty of Vanadzor Pedagogical Institute. From 1973 to 1996, he taught at his village school. Hovsepyan authored 16 collections of poetry and prose, including “Wandering Stars” (1978), “Sunflower Night” (1979), “Halo of Light” (1985), and “Lost Eden, or Where the Araks Begins” (2013). His works were translated into Georgian, Russian, German, and Uzbek. He also translated the works of Terenti Graneli from Georgian, Rainer Maria Rilke from German, and Innokenty Annensky from Russian. In his memory, a school in Kheshtia and a street in Ninotsminda bear his name, and a house-museum was opened in 1997. Viktor Hovsepyan’s literary legacy continues to inspire readers.

### ქართული (Грузинский)

სომხური ლიტერატურის ნათელი ვარსკვლავი

ვიქტორ ჰოვსეპიანი დაიბადა 1947 წლის 4 სექტემბერს, ნინოწმინდის რაიონის სოფელ ხეშტიაში, საქართველო. ის იყო სომეხი პოეტი, მწერალი და პედაგოგი, სსრკ მწერალთა კავშირის წევრი 1981 წლიდან, ასევე საქართველოსა და სომხეთის მწერალთა კავშირის წევრი 1991 წლიდან. დაიბადა ჰაკობ ჰოვსეპიანისა და მარიამ გრაბსკაიას ოჯახში, რომლის დედა იყო პოლონელი გრაფის, ალექსანდრე გრაბსკის შვილთაშვილი. ვიქტორმა დაამთავრა ხეშტიის საშუალო სკოლა და 1973 წელს ვანაძორის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. 1973-1996 წლებში ასწავლიდა მშობლიურ სოფელში. ჰოვსეპიანმა დაწერა 16 კრებული, მათ შორის „მოხეტიალე ვარსკვლავები“ (1978), „მზესუმზირის ღამე“ (1979), „შუქის გვირგვინი“ (1985) და „დაკარგული ედემი, ანუ საიდან იწყება არაქსი“ (2013). მისი ნაწარმოებები თარგმნილია ქართულ, რუსულ, გერმანულ და უზბეკურ ენებზე. მან ასევე თარგმნა თერენტი გრანელის ნაწარმოებები ქართულიდან, რაინერ მარია რილკეს გერმანულიდან და ინოკენტი ანენსკის რუსულიდან. მისი ხსოვნის პატივსაცემად ხეშტიაში სკოლა და ნინოწმინდაში ქუჩა მის სახელს ატარებს, ხოლო 1997 წელს გაიხსნა მისი სახლ-მუზეუმი. ვიქტორ ჰოვსეპიანის ლიტერატურული მემკვიდრეობა აგრძელებს მკითხველთა შთაგონებას.

Սերգեյ Դոնատովիչ Դովլաթովը (Դովլաթյան) ծնվել է 1941 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Ուֆայում, Բաշկիրիայի ԽՍՀ։ Հայ-հրեական ծագումով ռուս գրող, 20-րդ դարի վերջի ռուսալեզու գրականության ամենաճանաչված և ընթերցվող հեղինակներից մեկը։

Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի ավելի քան 30 լեզուներով։ Հայրը՝ Դոնատ Մեչիկը, հրեա թատերական ռեժիսոր էր, մայրը՝ Նորա Դովլաթյանը, հայ գրականության սրբագրիչ։ Ընտանիքը Ուֆա էր տարհանվել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին։ 1944 թվականից Դովլաթովն ապրել է Լենինգրադում։ 1959 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի Ժդանովի անվան համալսարանի լեզվաբանական ֆակուլտետ, սակայն 2,5 տարի անց հեռացվել է վատ առաջադիմության պատճառով։ Ծառայել է բանակում՝ Կոմիի Հանրապետությունում գտնվող ուղղիչ գաղութի պահակազորում։ Իոսիֆ Բրոդսկին նշել է, որ Դովլաթովը բանակից վերադարձել է պատմությունների փաթեթով։ Հետագայում ընդունվել է Լենինգրադի համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ, աշխատել «За кадры верфям» պարբերականում և միացել «Горожане» գրական խմբին։ Եղել է գրող Վերա Պանովայի գրական քարտուղար։ 1972–1975 թվականներին ապրել է Էստոնիայում, աշխատել «Советская Эстония» և «Моряк Эстонии» թերթերում։ Նրա «Փոխզիջում» գիրքը պատմում է Էստոնիայում լրագրողական աշխատանքի մասին։ 1978 թվականին ԽՍՀՄ իշխանությունների հետապնդումների պատճառով արտագաղթել է ԱՄՆ, բնակվել Նյու Յորքում և դարձել «Новый американец» թերթի գլխավոր խմբագիր։ Նրա արձակը մեծ ճանաչում է գտել, հրատարակվել է «The New Yorker» և «Партизан Ревью» պարբերականներում։ Տարագրության 12 տարիներին ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում հրատարակել է մեկ գիրք։ ԽՍՀՄ-ում հայտնի էր ոչ օրինական հրատարակությունների և «Ազատություն» ռադիոկայանի միջոցով։ Մահացել է 1990 թվականի օգոստոսի 24-ին սրտի նոպայից, Նյու Յորքում։ Թաղված է Քվինսի Մաունթ Հեբրոն գերեզմանատան հայկական հատվածում։ 2014 թվականին Նյու Յորքում նրա պատվին անվանակոչվել է փողոց։ Դովլաթովի ստեղծագործությունները, որոնք առանձնանում են հումորով, խորաթափանցությամբ և կենցաղային իրականության նուրբ պատկերմամբ, մնում են ռուս գրականության կարևոր մաս։

Русский

Армяно-еврейский голос русской литературы Литературный герой эмиграции и самиздата

Сергей Донатович Довлатов (Довлатян)  родился 3 сентября 1941 года в Уфе, Башкирская ССР. Русский писатель армянско-еврейского происхождения, один из самых читаемых и публикуемых русскоязычных авторов конца XX века. Его произведения переведены более чем на 30 языков. Отец, Донат Мечик, был еврейским театральным режиссёром, мать, Нора Довлатян, армянкой, работала корректором. Семья была эвакуирована в Уфу в начале Великой Отечественной войны. С 1944 года Довлатов жил в Ленинграде. В 1959 году поступил на филологический факультет Ленинградского университета им. Жданова, но через 2,5 года был отчислен за неуспеваемость. Служил в армии в исправительной колонии в Коми. Иосиф Бродский отмечал, что Довлатов вернулся из армии с пачкой рассказов. Позже поступил на факультет журналистики ЛГУ, работал в газете «За кадры верфям» и присоединился к литературной группе «Горожане». Был литературным секретарём писательницы Веры Пановой. В 1972–1975 годах жил в Эстонии, работал в газетах «Советская Эстония» и «Моряк Эстонии». В книге «Компромисс» описал свою журналистскую работу в Эстонии. В 1978 году из-за преследований властей эмигрировал в США, поселился в Нью-Йорке и стал главным редактором газеты «Новый американец». Его проза получила широкое признание, публиковалась в журналах «The New Yorker» и «Партизан Ревью». За 12 лет эмиграции издал одну книгу в США и Европе. В СССР был известен благодаря самиздату и передачам радио «Свобода». Умер 24 августа 1990 года от сердечного приступа в Нью-Йорке. Похоронен в армянской части кладбища Маунт-Хеброн в Квинсе. В 2014 году в Нью-Йорке в его честь названа улица. Произведения Довлатова, отличающиеся юмором, проницательностью и тонким изображением бытовой реальности, остаются важной частью русской литературы.

English

Armenian-Jewish Voice of  Literature, Master of Humor and Everyday Life

Sergey Donatovich Dovlatov (Dovlatyan) was born on September 3, 1941, in Ufa, Bashkir ASSR. A Russian writer of Armenian-Jewish descent, he is one of the most widely read and published Russian-language authors of the late 20th century. His works have been translated into over 30 languages. His father, Donat Mechik, was a Jewish theater director, and his mother, Nora Dovlatyan, an Armenian literary proofreader. The family was evacuated to Ufa during the early years of World War II. From 1944, Dovlatov lived in Leningrad. In 1959, he enrolled in the philology faculty of Leningrad’s Zhdanov University but was expelled after 2.5 years for poor academic performance. He served in the army as a guard in a correctional colony in the Komi Republic. Joseph Brodsky noted that Dovlatov returned from the army with a collection of stories. He later studied journalism at Leningrad University, worked for the newspaper Za Kadry Verfyam, and joined the literary group Grazhdane (Citizens). He served as literary secretary to writer Vera Panova. From 1972 to 1975, he lived in Estonia, working for the newspapers Sovetskaya Estoniya and Moryak Estonii. His book Compromise describes his journalistic work in Estonia. In 1978, due to persecution by Soviet authorities, he emigrated to the USA, settling in New York and becoming editor-in-chief of the émigré newspaper Novy Amerikanets. His prose gained widespread acclaim, appearing in The New Yorker and Partisan Review. Over 12 years in exile, he published one book in the USA and Europe. In the USSR, he was known through samizdat and Radio Liberty broadcasts. Dovlatov died of a heart attack on August 24, 1990, in New York and was buried in the Armenian section of Mount Hebron Cemetery in Queens. In 2014, a street in New York was named Sergei Dovlatov Way in his honor. His works, marked by humor, insight, and a keen depiction of everyday life, remain a significant part of Russian literature.

Վահան Պողոսի Հովհաննիսյանը ծնվել է 1894 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Նորշենում, Ախալքալաքի գավառ, Ռուսական կայսրություն։ Հայ գրող, մանկավարժ, հոգևոր գործիչ։

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1908-1913 թվականներին սովորել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունում, 1913 թվականին դարձել է միաբանության անդամ։ 1922 թվականին ավարտել է Հռոմի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ 1924-1926 թվականներին դասավանդել է Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում, հետագայում եղել է վարժարանի տնօրեն և տեսուչ։ 1929-1930 թվականներին խմբագրել է «Բազմավեպ» ամսագիրը։ 1931-1937 թվականներին դասավանդել է Փարիզի Սամուել-Մուրադյան վարժարանում, իսկ 1937-1941 թվականներին ղեկավարել է Ադիս Աբեբայի Գևորգյան հայկական վարժարանը։ Իտալիա-եթովպական պատերազմի ժամանակ գերվել է անգլիացիների կողմից և պահվել Քենիայում։ 1947 թվականին Վենետիկում հիմնադրել է «Մխիթարյան ընտանիք» ամսագիրը և խմբագրել այն։ 1948-1956 թվականներին եղել է Հալեպի Մխիթարյան վարժարանի տնօրեն։ Բազմիցս այցելել է Խորհրդային Հայաստան։ Հրատարակել է բանաստեղծական ժողովածուներ՝ «Հայրենի կրակարան», «Սրտերու երգը. Վանքի ծաղիկներ», «Մարեմական», «Հայրենի հող», «Մաշտոցական», «Հոգիներու հանգրվան», ինչպես նաև վեպեր՝ «Անիեն քար մը բեր», «Արգինայի զանգակները», «Լեռներու երգը»։ Կազմել է «Պատմություն հայոց» բազմահատոր դասագիրքը սփյուռքահայ դպրոցների համար։ Հեղինակել է «Տավրոսի առյուծը», «Դեպի Ավարայր», «Շուշան Վարդենի» դրամատիկական գործերը։ Նրա բանաստեղծությունները տպագրվել են նաև իտալերեն։ 1965 թվականին ընտրվել է Վենետիկի ակադեմիայի անդամ։ Վահան Հովհաննիսյանի ստեղծագործությունները, որոնք արծարծում են հայրենասիրության, հոգևոր արժեքների և պատմության թեմաներ, կարևոր ներդրում են հայ սփյուռքի գրականության և կրթության մեջ։ 

—

**Русский** 

Объединение мхитаристского наследия и литературного творчества

Ваан Погосович Ованнисян родился 1 сентября 1894 года в селе Норшен, Ахалкалакский уезд, Российская империя. Армянский писатель, педагог, духовный деятель. Начальное образование получил на родине. В 1908–1913 годах учился в Мхитаристском монастыре в Венеции, в 1913 году стал членом конгрегации. В 1922 году окончил философский факультет Римского университета. В 1924–1926 годах преподавал в школе Мурата-Рафаэляна, позже был её директором и инспектором. В 1929–1930 годах редактировал журнал «Базмавеп». В 1931–1937 годах преподавал в школе Самуэля-Мурадяна в Париже, а в 1937–1941 годах руководил армянской школой Геворгяна в Аддис-Абебе. Во время итало-эфиопской войны был пленён англичанами и содержался в Кении. В 1947 году основал в Венеции журнал «Мхитаристская семья» и редактировал его с перерывами. В 1948–1956 годах был директором Мхитаристской школы в Алеппо. Неоднократно посещал Советскую Армению. Издал поэтические сборники: «Родной очаг», «Песнь сердец: Цветы монастыря», «Маремакан», «Родная земля», «Маштоцакан», «Приют душ», а также романы: «Анийский камень», «Колокола Аргин», «Песнь гор». Составил многотомный учебник «История армян» для школ диаспоры. Автор драматических произведений «Лев Тавроса», «К Аварайру», «Шушан Варден». Его стихи публиковались на итальянском языке. В 1965 году избран членом Венецианской академии. Творчество Ваана Ованнисяна, затрагивающее темы патриотизма, духовных ценностей и истории, внесло значительный вклад в литературу и образование армянской диаспоры. 

—

**English** 

Uniting Mkhitarist Heritage and Literary Creation

Vahan Poghosovich Hovhannisyan was born on September 1, 1894, in Norshen, Akhalkalaki District, Russian Empire. An Armenian writer, educator, and spiritual figure. He received his primary education in his hometown. From 1908 to 1913, he studied at the Mkhitarist Congregation in Venice, becoming a member in 1913. In 1922, he graduated from the philosophy faculty of the University of Rome. From 1924 to 1926, he taught at the Murat-Raphaelian School, later serving as its director and inspector. In 1929–1930, he edited the *Bazmavep* journal. From 1931 to 1937, he taught at the Samuel-Muradian School in Paris, and from 1937 to 1941, he led the Gevorgyan Armenian School in Addis Ababa. During the Italo-Ethiopian War, he was captured by the British and held in Kenya. In 1947, he founded the *Mkhitarist Family* journal in Venice and edited it intermittently. From 1948 to 1956, he was the director of the Mkhitarist School in Aleppo. He visited Soviet Armenia multiple times. He published poetry collections including *Native Hearth*, *Song of Hearts: Monastery Flowers*, *Maremakan*, *Native Land*, *Mashtotsakan*, and *Haven of Souls*, as well as novels such as *An Ani Stone*, *Bells of Argina*, and *Song of the Mountains*. He compiled a multi-volume *History of Armenians* textbook for diaspora schools. He authored dramatic works like *The Lion of Tavros*, *To Avarayr*, and *Shushan Varden*. His poetry was also published in Italian. In 1965, he was elected a member of the Venetian Academy. Vahan Hovhannisyan’s works, exploring themes of patriotism, spiritual values, and history, made a significant contribution to Armenian diaspora literature and education. 

—

Լևոն Ադյանը ծնվել է 1940 թվականի օգոստոսի 30-ին Չլդրան գյուղում, Մարտակերտի շրջան, ԼՂԻՄ, ԽՍՀՄ։ Հայ արձակագիր, թարգմանիչ, հրապարակախոս և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ, Ռուսաստանի Դաշնության, Հայաստանի, Ամերիկայի հայ գրողների և ԼՂՀ գրողների միությունների անդամ։

Ավարտել է Առաջաձոր գյուղի միջնակարգ դպրոցը, աշխատել է Սումգայիթի խողովակագլանման գործարանում։ Սովորել է Ադրբեջանի Վ. Ի. Լենինի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում և Երևանի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի բաժնում։ 1964 թվականից 25 տարի աշխատել է Բաքվի «Գրական Ադրբեջան» հանդեսում՝ սկզբում որպես արձակի բաժնի վարիչ, 1977 թվականից՝ բաժինների վարիչ, 1979-1981 թվականներին՝ գլխավոր խմբագրի պաշտոնակատար։ Եղել է «Արմյանսկի վեստնիկ» թերթի գլխավոր խմբագիր և Պյատիգորսկի հայկական համայնքի նախագահի տեղակալ։ Հեղինակ է ավելի քան 30 արձակ գրքերի, որոնք լույս են տեսել հայերեն, ադրբեջաներեն և այլ լեզուներով, ներառյալ «Ձորով մի գետ է հոսում» (1977), «Լեռների մարդը» (1981), «Հավերժական վերադարձ» (1984)։ Թարգմանել է ադրբեջաներեն և ռուսերեն գրքեր, այդ թվում՝ Միրզա Իբրահիմովի, Ջաֆար Ջաբարլիի և Էլչինի ստեղծագործությունները։ 1990 թվականի Բաքվի հայոց եղեռնից հետո տարագրվել է Ռուսաստան՝ ապրելով Լենինգրադում, Պյատիգորսկում, Սոչիում և Սանկտ Պետերբուրգում։ Նրա ստեղծագործությունները, որոնք արծարծում են հայրենիքի, կորստի և վերադարձի թեմաներ, կարևոր տեղ են գրավում հայ գրականության մեջ։ 

—

**Русский** 

Армянский писатель: Темы изгнания и возвращения

Левон (Лаврентий) Осканович Адиян родился 30 августа 1940 года в селе Члдран, Мартакертский район, НКАО, СССР. Армянский прозаик, переводчик, публицист и общественный деятель, член Союзов писателей СССР, Российской Федерации, Армении, Америки и НКР. Окончил среднюю школу в селе Арачадзор, работал оператором кислородного цеха на Сумгаитском трубопрокатном заводе. Учился на историко-филологическом факультете Азербайджанского государственного педагогического института имени В. И. Ленина и на отделении журналистики филологического факультета Ереванского государственного университета. С ноября 1964 года около 25 лет работал в журнале «Литературный Азербайджан» в Баку: сначала заведующим отделом прозы, с 1977 года — заведующим отделами, в 1979–1981 годах — исполняющим обязанности главного редактора. Был постоянным членом редакционной коллегии журнала, членом редакционного совета Государственного комитета по печати Азербайджанской ССР, главным редактором газеты «Армянский вестник» и заместителем председателя армянской общины Пятигорска. Автор более 30 книг прозы, включая переводы, опубликованных на армянском, азербайджанском и других языках, среди которых «Река течет по ущелью» (1977), «Человек гор» (1981), «Вечное возвращение» (1984). Переводил произведения азербайджанских и русских авторов, включая Мирзу Ибрагимова, Джафара Джаббарлы и Эльчина. После погромов армян в Баку в 1990 году эмигрировал в Россию, жил в Ленинграде, Пятигорске, Сочи и Санкт-Петербурге. Его произведения, затрагивающие темы родины, утраты и возвращения, занимают важное место в армянской литературе. 

—

**English** 

Armenian Writer: Themes of Exile and Return

Levon (Lavrentiy) Voskani Adyan was born on August 30, 1940, in Chldran village, Martakert District, NKAO, USSR. An Armenian prose writer, translator, publicist, and public figure, he was a member of the Writers’ Unions of the USSR, the Russian Federation, Armenia, the Armenian Writers of America, and the NKR. He graduated from a secondary school in Arachadzor village and worked as an oxygen plant operator at the Sumgait Pipe Rolling Plant. He studied at the Faculty of History and Philology at Azerbaijan’s V. I. Lenin State Pedagogical Institute and the Journalism Department of the Yerevan State University’s Faculty of Philology. For about 25 years, starting in November 1964, he worked at the *Literary Azerbaijan* journal in Baku, initially as head of the prose department, from 1977 as head of departments, and in 1979–1981 as acting editor-in-chief. He was a permanent member of the journal’s editorial board, a member of the Azerbaijan SSR Press Committee’s editorial council, editor-in-chief of the *Armenian Herald* newspaper, and deputy chairman of the Armenian community in Pyatigorsk. He authored over 30 prose books, including translations, published in Armenian, Azerbaijani, and other languages, such as *A River Flows Through the Gorge* (1977), *The Man of the Mountains* (1981), and *Eternal Return* (1984). He translated works by Azerbaijani and Russian authors, including Mirza Ibrahimov, Jafar Jabbarly, and Elchin. Following the 1990 anti-Armenian pogroms in Baku, he emigrated to Russia, living in Leningrad, Pyatigorsk, Sochi, and St. Petersburg. His works, exploring themes of homeland, loss, and return, hold a significant place in Armenian literature. 

—