1959 թվականի նոյեմբերի 7-ին Լոռու մարզի Արևածագ գյուղում ծնվեց Արաքս Աշոտի Աբրահամյանը՝ հայ նկարչուհի և բանաստեղծուհի, ով իր կարճ, բայց վառ կյանքով դարձավ հայկական արվեստի խորհրդանիշ: Այս տաղանդավոր ստեղծագործողը, ով մահացավ 1993 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Երևանում, թողեց ժառանգություն, որը հուզում է սրտերը իր խորությամբ և գույներով:

Արաքսը ծնվեց Աշոտ և Անահիտ Աբրահամյանների ընտանիքում և 1983 թվականին ավարտեց Երևանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի նկարչա-գծագրական ֆակուլտետը: Նրա արվեստը ծաղկեց դժվարին ժամանակներում՝ 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո: Աղետի հաջորդ օրը նա մեկնեց Գյումրի՝ մասնակցելու փրկարարական աշխատանքներին, և այդ փորձառությունը ծնեց «Տարեգրություն 88» շարքը՝ գործեր, որոնք պատմում են ցավի և վերածննդի մասին:

Նրա ստեղծագործական ճանապարհը լցված էր ցուցահանդեսներով: 1991 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Հայաստանի ժուռնալիստի տանը բացվեց նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը՝ անկախ Հայաստանում առաջինը: Հոկտեմբերի 26-ին՝ Դսեղում, նոյեմբերի 8-ին մասնակցեց «Բոլոր մուսաները Էջմիածնում» փառատոնին, իսկ նոյեմբերի 22-ին՝ Ալավերդիում: Նրա աշխատանքները ցուցադրվեցին հանրապետական փառատոներում և Հալեպի հայկական համայնքում: 2016 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Գյումրու Երիտասարդական Պալատում կայացավ երկրաշարժին նվիրված նրա ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը:

Արաքս Աբրահամյանը ոչ միայն նկարչուհի էր, այլև բանաստեղծուհի՝ իր գործերում միահյուսելով գույներն ու բառերը: Նրա արվեստը մնում է որպես հույսի լույս դժվարին ժամանակներում՝ ոգեշնչելով նոր սերունդներին:

#### Версия на русском:

Художница, чья кисть рассказала о боли и надежде

7 ноября 1959 года в селе Аревацаг Лорийской области родилась Аракс Ашотовна Абрамян — армянская художница и поэтесса, ставшая символом армянского искусства в своей короткой, но яркой жизни. Эта талантливая творец, ушедшая из жизни 25 декабря 1993 года в Ереване, оставила наследие, трогающее сердца своей глубиной и красками.

Аракс родилась в семье Ашота и Анаит Абрамян и в 1983 году окончила факультет живописи и графики Педагогического института имени Х. Абовяна в Ереване. Её искусство расцвело в трудные времена — после Спитакского землетрясения 1988 года. На следующий день после катастрофы она отправилась в Гюмри для участия в спасательных работах, и этот опыт породил серию «Хроника 88» — работы, рассказывающие о боли и возрождении.

Её творческий путь был наполнен выставками: 24 сентября 1991 года в Доме журналиста Армении открылась её первая персональная выставка — первая в независимой Армении. 26 октября — в Дсехе, 8 ноября она участвовала в фестивале «Все музы в Эчмиадзине», а 22 ноября — в Алаверди. Её работы выставлялись на республиканских фестивалях и в армянской общине Алеппо. 7 декабря 2016 года в Молодёжном дворце Гюмри состоялась выставка её произведений, посвящённых землетрясению.

Аракс Абрамян была не только художницей, но и поэтессой, сплетая в своих работах цвета и слова. Её искусство остаётся светом надежды в трудные времена, вдохновляя новые поколения.

#### English Version

The Artist Whose Brush Told Tales of Pain and Hope

On November 7, 1959, in the village of Arevatsag in Lori Province, Araks Ashoti Abrahamyan was born — an Armenian artist and poet who became a symbol of Armenian art in her short but vibrant life. This talented creator, who passed away on December 25, 1993, in Yerevan, left a legacy that touches hearts with its depth and colors.

Araks was born into the family of Ashot and Anahit Abrahamyan and graduated from the painting and graphics faculty of the Kh. Abovyan Pedagogical Institute in Yerevan in 1983. Her art flourished in challenging times — after the 1988 Spitak earthquake. The day after the disaster, she went to Gyumri to participate in rescue efforts, and that experience gave birth to the “Chronicle 88” series — works that narrate pain and rebirth.

Her creative path was filled with exhibitions: On September 24, 1991, her first solo exhibition opened at the House of Journalists in Armenia — the first in independent Armenia. October 26 in Dsegh, November 8 she participated in the “All Muses in Etchmiadzin” festival, and November 22 in Alaverdi. Her works were shown at republican festivals and in the Armenian community of Aleppo. On December 7, 2016, an exhibition of her earthquake-dedicated works took place at the Youth Palace in Gyumri.

Araks Abrahamyan was not only an artist but also a poet, weaving colors and words in her creations. Her art remains a beacon of hope in difficult times, inspiring new generations.

1995 թվականի նոյեմբերի 7-ին ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Ֆրեզնո քաղաքում մահացավ Վարազդատ Սամվելի Սամվելյանը՝ մեծն Վարազը, հայ քանդակագործ և նկարիչ, ով իր գործերով կյանք տվեց հայկական հերոսներին և պատմությանը: Այս անմահ մաեստրոն, ով ծնվել էր 1917 թվականի ապրիլի 24-ին Երևանում (Ռուսական կայսրություն), թողեց ժառանգություն, որը դինամիզմով և թարմ արտահայտչամիջոցներով շարունակում է ոգեշնչել սերունդներին:

Վարազի կյանքը լի էր դրամատիկ շրջադարձերով: 1938 թվականին ավարտել էր Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, իսկ 1939-ին մասնակցել Խալխին Գոլի և Հայրենական պատերազմներին: Գերվել էր, փախել ֆաշիստական համակենտրոնացման ճամբարներից և Ֆրանսիայում միացել Դիմադրության շարժմանը: Աշակերտել էր Ֆ. Լե�’accès և Ա. Լոտիին: 1946 թվականից բնակվել էր ԱՄՆ-ում (1957-ից՝ Ֆրեզնոյում), որտեղ ստեղծել էր իր լավագույն գործերը:

Նրա քանդակները՝ լցված դինամիզմով և կենդանությամբ, դարձան հայկական մշակույթի խորհրդանիշներ: «Քնարահարը» (գրանիտ, 1960), «Քենեդի» (ցեմենտ, 1964), «Սասունցի Դավիթ» (կոփածո պղինձ, 1970, Ֆրեզնոյի քաղաքապետարանի առջև), «Վարդան Մամիկոնյան» (ցեմենտ, 1972), «Վիլյամ Սարոյան» (գրանիտ, 1974; բրոնզ, 1984, Սարոյանի թանգարանի պատին): Վարազը հեղինակ էր նաև գրաֆիկական և գեղանկարչական գործերի, ինչպես «Ծովափ Նիս քաղաքում», «Ձիերը ծովափին», «Մայիսի 1-ը Փարիզում», «Պատերազմի արհավիրքը»: Մտերիմ էր Վիլյամ Սարոյանի հետ և գրել հուշագրություններ:

Նրա գործերը ցուցադրվել են Ֆրանսիայում, Կոլումբիայում, Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում, Մեքսիկայում և սեփական Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Ֆրեզնո): 2010 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկ քաղաքում «Հայաստան» Համահայկական Հիմնադրամը կառուցել էր Վարազ Սամվելյանի անվան մշակույթի կենտրոն: Վարազը ոչ միայն քանդակագործ էր, այլև կյանքի մարտիկ՝ իր արվեստով հավերժացրած հայկական ոգին:

#### Версия на русском:

Скульптор, увековечивший армянских героев

7 ноября 1995 года в Фресно (Калифорния, США) ушёл в вечность Вараздат Самвелович Самвелян — великий Вараз, армянский скульптор и художник, чьи работы оживили армянских героев и историю. Этот бессмертный маэстро, родившийся 24 апреля 1917 года в Ереване (Российская империя), оставил наследие, полное динамизма и свежих выразительных средств, вдохновляющее поколения.

Жизнь Варазa была полна драматических поворотов: в 1938 году он окончил ЕГАТ, в 1939-м участвовал в боях на Халхин-Голе и Великой Отечественной войне. Попал в плен, бежал из фашистских концлагерей, во Франции присоединился к Движению Сопротивления. Учился у Ф. Леже и А. Лота. С 1946 года жил в США (с 1957-го — во Фресно), где создал свои лучшие произведения.

Его скульптуры, наполненные динамизмом и живостью, стали символами армянской культуры: «Лирник» (гранит, 1960), «Кеннеди» (цемент, 1964), «Сасунский Давид» (кованая медь, 1970, перед мэрией Фресно), «Вардан Мамиконян» (цемент, 1972), «Уильям Сароян» (гранит, 1974; бронза, 1984, на стене музея Сарояна). Вараз — автор графических и живописных работ, таких как «Берег моря в Ницце», «Лошади на берегу», «1 мая в Париже», «Ужасы войны». Был близок с Уильямом Сарояном и написал мемуары.

Его работы выставлялись во Франции, Колумбии, Японии, США, Мексике и в собственном Музее современного искусства (Фресно). 1 сентября 2010 года в Артике (Ширакская область, Армения) Фонд «Армения» построил культурный центр имени Варазa Самвеляна. Вараз был не просто скульптором, а бойцом жизни, увековечившим армянский дух в своём искусстве.

#### English Version:

The Sculptor Who Immortalized Armenian Heroes)
On November 7, 1995, in Fresno (California, USA), Varazdat Samvelovich Samvelyan — the great Varaz, Armenian sculptor and artist — entered eternity, his works immortalizing Armenian heroes and history. This immortal maestro, born on April 24, 1917, in Yerevan (Russian Empire), left a legacy full of dynamism and fresh expressive means, inspiring generations.

Varaz’s life was filled with dramatic turns: in 1938, he graduated from YeGAT; in 1939, he participated in the Khalkhin Gol battles and the Great Patriotic War. Captured, he escaped fascist concentration camps and joined the Resistance Movement in France. He studied under F. Léger and A. Lhote. From 1946, he lived in the USA (from 1957 — in Fresno), creating his finest works.

His sculptures, characterized by dynamism and vitality, became symbols of Armenian culture: “The Lyre Player” (granite, 1960), “Kennedy” (cement, 1964), “Sasuntsi David” (forged copper, 1970, in front of Fresno City Hall), “Vardan Mamikonyan” (cement, 1972), “William Saroyan” (granite, 1974; bronze, 1984, on the wall of Saroyan’s museum). Varaz authored graphic and painting works like “Seashore in Nice,” “Horses on the Beach,” “May 1 in Paris,” “Horrors of War.” He was close to William Saroyan and wrote memoirs.

His works were exhibited in France, Colombia, Japan, the USA, Mexico, and his own Museum of Modern Art (Fresno). On September 1, 2010, in Artik (Shirak Province, Armenia), the “Armenia” Pan-Armenian Fund built a cultural center named after Varaz Samvelyan. Varaz was not just a sculptor but a warrior of life, eternalizing the Armenian spirit in his art.

Զավեն Պետրոսի Արշակունին մահացել է 2012 թվականի նոյեմբերի 2-ին Սանկտ Պետերբուրգում, Ռուսաստան՝ կյանքի 81-րդ տարում։ Հայկական ծագմամբ խորհրդային և ռուս նկարիչ, գրաֆիկ, բեմանկարիչ, Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամ (մինչև 1992 թվականը՝ ՌԽՖՍՀ նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպության), ով իր ստեղծագործություններով արտացոլել է Լենինգրադի շրջափակման հիշողությունները, մարդկային ճակատագրերը և քաղաքային կյանքը՝ դառնալով Լենինգրադի նկարչական դպրոցի վառ ներկայացուցիչ։

Ծնվել է 1932 թվականի մայիսի 13-ին Լենինգրադում։ Վերապրել է շրջափակումը՝ կորցնելով ծնողներին։ 1946-1953 թվականներին սովորել է Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիային կից միջնակարգ գեղարվեստական դպրոցում։ 1954 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտ, ավարտել 1961 թվականին Ի․ Սերեբրյանիի արվեստանոցում՝ գեղանկարչության նկարչի որակավորմամբ։ Դիպլոմային աշխատանքը՝ «Բժշկի դիմանկար»։ Մասնակցել է ցուցահանդեսների 1961 թվականից՝ ցուցադրելով աշխատանքները Լենինգրադի կերպարվեստի առաջատար վարպետների հետ։ Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ՝ 1962 թվականից։ Նկարել է դիմանկարներ, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, ժանրային և հորինված կոմպոզիցիաներ։ Ձևավորել է 9 ներկայացում Սանկտ Պետերբուրգի թատրոններում։ Նկարազարդել է պետերբուրգցի բանաստեղծների 6 գիրք։ Մասնակցել է ավելի քան 200 ցուցահանդեսների, այդ թվում 23 անհատական։ Հեղինակած նկարներ՝ «Ուղիներ», «Դեպո», «Ձմռանը գետի վրա» (բոլորը 1964), «Ճենապակու փորագրում» (1967), «Նկարչուհի Լ. Ազիզյանի դիմանկարը», «Տ. Ուրավսկայայի դիմանկարը» (երկուսն էլ 1975), «Ձմեռային օր նոր թաղամասում» (1977), «Զրույց» (1978), «Արվեստանոցում» (1980), «Տոն» (1988), «Զատիկ», «Астры» (երկուսն էլ 1997) և այլն։ «Տասնմեկ» նկարիչների խմբի ցուցահանդեսների մասնակից, Նկարիչների միության Լենինգրադի բաժնի ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը։ 1972 և 1976 թվականներին մասնակցել է ընդհանուր ցուցահանդեսների Օխտում՝ Վալերի Վատենինի, Յարոսլավ Կրեստովսկու, Գերման Եգոշինի, Վիտալի Տյուլենևի, Բորիս Շամանովի, Վիկտոր Տետերինի, Վալենտինա Ռահինայի, Եվգենի Անտիպովայի, Լեոնիդ Տկաչենկոյի, Կոնստանտին Սիմունի հետ։ Թաղվել է Սմոլենսկի ուղղափառ գերեզմանատանը 2012 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Ստեղծագործությունները գտնվում են ավելի քան 40 թանգարաններում, այդ թվում՝ Ռուսական պետական թանգարան, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Էրարտա ժամանակակից արվեստի թանգարան, Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան, Սանկտ Պետերբուրգի պատմության պետական թանգարան, Սանկտ Պետերբուրգի թատերական ու երաժշտական արվեստների թանգարան, Ա․ Բախրուշինի անվան պետական կենտրոնական թատերական թանգարան, Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի թանգարան, Նովոսիբիրսկի գեղարվեստի պետական թանգարան, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Վրաստանի գեղարվեստի պետական թանգարան, Պետեր Լյուդվիգի ժամանակակից արվեստի թանգարան (Քյոլն), Ստեդելիյք Մուզեում (Ամստերդամ), Դրեզդենի արվեստի պետական հավաքածու, Լայպցիգի կերպարվեստի թանգարան, Կիրիզիայի Գ․ Այթիևի անվան կերպարվեստի ազգային թանգարան, ինչպես նաև Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Ֆինլանդիայի, Պորտուգալիայի, Դանիայի, Չինաստանի, Հարավային Կորեայի և այլ երկրների մասնավոր հավաքածուներում։ Զավեն Արշակունու ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նկարիչներին՝ ընդգծելով շրջափակման հիշողության և գեղարվեստական արտահայտչության թեմաները։

—

### Русский
Художник армянского происхождения, Выживший в блокаде и мастер ленинградской школы

Завен Петрович Аршакуни скончался 2 ноября 2012 года в Санкт-Петербурге, Россия, на 81-м году жизни. Советский и российский художник армянского происхождения, график, сценограф, член Союза художников Санкт-Петербурга (до 1992 года — Ленинградской организации Союза художников РСФСР), отразивший в работах воспоминания о блокаде Ленинграда, человеческие судьбы и городскую жизнь, став ярким представителем ленинградской школы живописи. Родился 13 мая 1932 года в Ленинграде. Пережив блокаду, потерял родителей. В 1946–1953 годах учился в Средней художественной школе при Академии художеств России. В 1954 году поступил в Ленинградский институт живописи, скульптуры и архитектуры имени И. Е. Репина, окончил в 1961 году в мастерской И. Серебряного с квалификацией художника-живописца. Дипломная работа — «Портрет врача». Участвовал в выставках с 1961 года, выставляя работы вместе с ведущими мастерами ленинградского изобразительного искусства. Член Ленинградского Союза художников с 1962 года. Писал портреты, пейзажи, натюрморты, жанровые и сюжетные композиции. Оформил 9 спектаклей в театрах Санкт-Петербурга. Иллюстрировал 6 книг петербургских поэтов. Участвовал в более чем 200 выставках, включая 23 персональные. Автор картин: «Дороги», «Депо», «Зимой на реке» (все 1964), «Гравюра на фарфоре» (1967), «Портрет художницы Л. Азизян», «Портрет Т. Уравской» (оба 1975), «Зимний день в новом микрорайоне» (1977), «Разговор» (1978), «В мастерской» (1980), «Праздник» (1988), «Пасха», «Астры» (оба 1997) и др. Участник выставок группы «Одиннадцать», один из ярчайших представителей Ленинградского отделения Союза художников. В 1972 и 1976 годах участвовал в общих выставках в Охте с Валерием Ватениным, Ярославом Крестовским, Германом Егошиным, Виталием Тюленевым, Борисом Шамановым, Виктором Тетериным, Валентиной Рахиной, Евгенией Антиповой, Леонидом Ткаченко, Константином Симуном. Похоронен на Смоленском православном кладбище 6 ноября 2012 года. Произведения находятся в более чем 40 музеях, включая Государственный Русский музей, Третьяковскую галерею, Музей современного искусства Эрарта, Музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина, Государственный музей истории Санкт-Петербурга, Музей театрального и музыкального искусства Санкт-Петербурга, Государственный центральный театральный музей имени А. А. Бахрушина, Музей Академии художеств России, Новосибирский государственный художественный музей, Национальную картинную галерею Армении, Государственный музей искусств Грузии, Музей современного искусства Петера Людвига (Кёльн), Стеделейк музей (Амстердам), Государственные художественные собрания Дрездена, Музей изобразительных искусств Лейпцига, Национальный музей изобразительных искусств имени Г. Айтиева (Киргизия), а также в частных коллекциях России, США, Франции, Германии, Италии, Финляндии, Португалии, Дании, Китая, Южной Кореи и других стран. Наследие Завена Аршакуни продолжает вдохновлять художников, подчёркивая темы памяти о блокаде и художественного выражения.

—

### Eng

Blockade Survivor and Armenian Master of Leningrad School

Zaven Petrovich Arshakuni passed away on November 2, 2012, in Saint Petersburg, Russia, at the age of 80. Soviet and Russian artist of Armenian origin, graphic artist, set designer, member of the Saint Petersburg Union of Artists (until 1992 — Leningrad organization of the RSFSR Union of Artists), who reflected memories of the Leningrad Blockade, human destinies, and urban life in his works, becoming a vivid representative of the Leningrad school of painting. Born on May 13, 1932, in Leningrad. Survived the blockade, losing his parents. From 1946 to 1953, studied at the Secondary Art School affiliated with the Russian Academy of Arts. In 1954, entered the I. E. Repin Leningrad Institute of Painting, Sculpture, and Architecture, graduating in 1961 from I. Serebryany’s workshop with a qualification in painting. Diploma work: *Portrait of a Doctor*. Participated in exhibitions since 1961, displaying works alongside leading masters of Leningrad fine art. Member of the Leningrad Union of Artists since 1962. Painted portraits, landscapes, still lifes, genre and compositional scenes. Designed 9 productions in Saint Petersburg theaters. Illustrated 6 books by Petersburg poets. Participated in over 200 exhibitions, including 23 solo. Author of paintings: *Paths*, *Depot*, *Winter on the River* (all 1964), *Engraving on Porcelain* (1967), *Portrait of Artist L. Azizyan*, *Portrait of T. Uravskaya* (both 1975), *Winter Day in a New District* (1977), *Conversation* (1978), *In the Studio* (1980), *Holiday* (1988), *Easter*, *Asters* (both 1997), and others. Participant in exhibitions of the “Eleven” artists group, one of the brightest representatives of the Leningrad branch of the Union of Artists. In 1972 and 1976, participated in joint exhibitions in Okhta with Valery Vatenin, Yaroslav Krestovsky, German Egoshin, Vitaly Tyulenev, Boris Shamanov, Victor Teterin, Valentina Rakhina, Evgenia Antipova, Leonid Tkachenko, Konstantin Simun. Buried at the Smolensk Orthodox Cemetery on November 6, 2012. Works are in over 40 museums, including the State Russian Museum, Tretyakov Gallery, Erarta Museum of Contemporary Art, Pushkin Museum of Fine Arts, State Museum of the History of Saint Petersburg, Saint Petersburg Museum of Theatrical and Musical Arts, A. A. Bakhrushin State Central Theatre Museum, Museum of the Russian Academy of Arts, Novosibirsk State Art Museum, National Gallery of Armenia, State Museum of Arts of Georgia, Peter Ludwig Museum of Contemporary Art (Cologne), Stedelijk Museum (Amsterdam), Dresden State Art Collections, Leipzig Museum of Fine Arts, G. Aytiev National Museum of Fine Arts (Kyrgyzstan), as well as private collections in Russia, USA, France, Germany, Italy, Finland, Portugal, Denmark, China, South Korea, and other countries. Zaven Arshakuni’s legacy continues to inspire artists, emphasizing themes of blockade memory and artistic expression.

—

Ալեքսանդր Հովակիմի Գրիգորյանը
մահացել է 2008 թվականի հոկտեմբերի 31-ին, Երևանում, շարունակում է ապրել հայ արվեստի պայծառ կտավներում: Ծնված 1927 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), նա դարձավ հայ կերպարվեստի վառ դեմքերից մեկը: ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1970)

նրա ստեղծագործությունները զարդարում են Տրետյակովյան պատկերասրահը, Հայաստանի ազգային պատկերասրահը և աշխարհի տասնյակ թանգարաններ՝ Մոսկվայից մինչև Փարիզ ու Տորոնտո:

Նրա ուղին սկսվեց պատերազմի տարիներին՝ Սերգեյ Մերկուրովի անվան դպրոցում, շարունակվեց Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի ուսումնարանում (Մարիամ Ասլամազյանի դասարան), ապա՝ Լենինգրադի Ռեպինի ինստիտուտում: 1953 թվականից նա արդեն ցուցահանդեսների մշտական մասնակից էր՝ հանրապետականից մինչև միջազգային: 1959-ին դարձավ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, 1973-ին՝ նախագահության:

Գրիգորյանի կտավները լցված են հայկական բնության հյութեղ գույներով, մարդկային ջերմությամբ ու կենսուրախ ուժով: Նա նկարազարդել է Հովհաննես Թումանյանի «Սուտլիկ որսկանը» և Ավետիք Իսահակյանի «Լեգենդներ և հեքիաթներ» գրքերը՝ արժանանալով բրոնզե մեդալների: Նրա մոնումենտալ որմնանկարները՝ «Պուշկինը Հայաստանում», «Դավիթ Բեկ», «Զորավար Անդրանիկ»՝ դարձան հայ մշակույթի խորհրդանիշներ:

Անհատական ցուցահանդեսներով նա հանդես եկավ Մոսկվայում, Լոնդոնում, Փարիզում, Տորոնտոյում: 1998-ին լույս տեսավ նրա բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ բացահայտելով հոգու մեկ այլ կողմ: 

Գրիգոր Խանջյանը գրել է. «Նա ծնվել է նկարիչ, և դա հաստատված է նրա եռանդուն ու բեղմնավոր գործունեությամբ: Նա ունի հյութեղ և պայծառ ներկապնակ, կենսուրախ ու պայծառ ուժ…»:

Ալեքսանդր Գրիգորյանը հավերժացավ ոչ միայն կտավներում, այլև հայ արվեստի պատմության մեջ՝ որպես գույնի, լույսի և հայրենասիրության վարպետ:

—

### Русский

Солнце армянского искусства

Александр Овакимович Григорян
умер 31 октября 2008 года, в Ереване,  продолжает жить в ярких полотнах армянского искусства. Родившийся 8 октября 1927 года в Ленинакане (ныне Гюмри), он стал одним из самых солнечных художников Армении. Заслуженный художник АрмССР (1970), его работы украшают Третьяковскую галерею, Национальную картинную галерею Армении и десятки музеев мира — от Москвы до Парижа и Торонто.

Его путь начался в военные годы — в школе имени Сергея Меркурова, продолжился в Ереванском художественном училище имени Паноса Терлемезяна (класс Мариам Асламазян), затем — в Ленинградском институте имени Репина. С 1953 года он постоянный участник выставок — от республиканских до международных. В 1959-м стал членом Союза художников Армении, в 1973-м — членом правления.

Картины Григоряна полны сочных красок армянской природы, человеческого тепла и жизнерадостной силы. Он иллюстрировал «Лживого охотника» Ованеса Туманяна и «Легенды и сказки» Аветика Исаакяна — за что получил бронзовые медали. Его монументальные фрески — «Пушкин в Армении», «Давид Бек», «Полководец Андраник» — стали символами армянской культуры.

Персональные выставки прошли в Москве, Лондоне, Париже, Торонто. В 1998 году вышел сборник его стихов — открыв ещё одну грань души. 

Григор Ханджян писал: «То, что Александр Григорян родился художником, подтверждено десятилетиями его неутомимой и плодотворной деятельности. У него сочная и яркая палитра, жизнерадостная и светлая сила…»

Александр Григорян навсегда остался в полотнах и в истории армянского искусства — как мастер цвета, света и любви к Родине.

—

### English

The Sun of Armenian Art

Alexander Hovakimi Grigoryan died October 31, 2008, Yerevan, Armenia
Today, many years after his passing, Alexander Hovakimi Grigoryan lives on in the vibrant canvases of Armenian art. Born on October 8, 1927, in Leninakan (now Gyumri), he became one of Armenia’s most radiant painters. Honored Artist of the ArmSSR (1970), his works adorn the Tretyakov Gallery, the National Gallery of Armenia, and dozens of museums worldwide — from Moscow to Paris and Toronto.

His journey began during the war years at the Sergei Merkurov Art School, continued at the Panos Terlemezian Art College in Yerevan (under Mariam Aslamazyan), and later at the Repin Institute in Leningrad. From 1953, he was a regular participant in exhibitions — from republican to international. In 1959, he joined the Union of Artists of Armenia; in 1973, its board.

Grigoryan’s paintings overflow with the juicy colors of Armenian nature, human warmth, and joyful vitality. He illustrated Hovhannes Tumanyan’s *The Lying Hunter* and Avetik Isahakyan’s *Legends and Tales* — earning bronze medals. His monumental murals — *Pushkin in Armenia*, *David Bek*, *General Andranik* — became icons of Armenian culture.

Solo exhibitions were held in Moscow, London, Paris, and Toronto. In 1998, his poetry collection was published — revealing another facet of his soul.

Grigor Khanjyan wrote: “That Alexander Grigoryan was born a painter is confirmed by decades of his tireless and fruitful work. He has a juicy and bright palette, a joyful and luminous power…”

Alexander Grigoryan remains immortal — not only in his canvases but in the history of Armenian art — as a master of color, light, and love for his homeland.

—

Պետո Ալեքսանի Պողոսյանը ծնվել է 1983 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ նկարիչ, ջրաներկի վարպետ, հայ և միջազգային արվեստի նշանակալի դեմք, ով իր յուրօրինակ ստեղծագործություններով ներկայացրել է հայկական մշակույթը համաշխարհային բեմում։

Նրա կրթական ճանապարհը սկսվել է Գյումրու Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցում, որտեղ նա յուրացրել է գեղանկարչության հիմունքները։ 1998-2000 թվականներին Գյումրու գեղարվեստի ակադեմիայում հաճախել է գրաֆիկայի և քանդակի դասընթացների։ 2000-2005 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի կերպարվեստի բաժնում, որտեղ կատարելագործել է իր հմտությունները։

Պետո Պողոսյանի ստեղծագործությունները առանձնանում են ջրաներկով աշխատելու յուրահատուկ մոտեցմամբ՝ առանց այլ նյութերի խառնուրդի, հիմնականում քաղաքանկարի ժանրում։ Նրա աշխատանքները արտացոլում են հայկական քաղաքների՝ հատկապես Գյումրու և Երևանի ճարտարապետական գեղեցկությունը, մշակութային նրբությունները և մարդկային կյանքի առօրյան։ Նրա կտավները հաճախ ներկայացնում են քաղաքային բնապատկերներ՝ լցված նոստալգիայով և ջերմությամբ։ Նրա աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի, Լիբանանի, Իրանի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Անգլիայի, Բելգիայի, Շվեյցարիայի, ԱՄՆ-ի, Արգենտինայի մասնավոր հավաքածուներում, ինչպես նաև Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում և Հայաստանում Չինաստանի դեսպանատանը։

Պողոսյանը մասնակցել է բազմաթիվ անհատական և խմբային ցուցահանդեսների Հայաստանում և արտերկրում։ Նրա նշանավոր ցուցահանդեսներից են՝ Շանհայի ջրաներկի միջազգային բիենալե (2012), Տոկիոյի հայ-ճապոնական արվեստի ցուցահանդես (2012), «Արտակարգ ջրաներկ» մրցանակ (2013, Bold Brush Painting Competition), Լոս Անջելեսի «Սինթեզ» միջազգային մրցույթ՝ 3-րդ մրցանակ (2013), Շենժենի ջրաներկի միջազգային բիենալե (2013-2014), Թաիլանդի ջրաներկի միջազգային էքսպո (2014), «Քաղաք` երկու մոտեցում» (2011, Երևան, «Բյուրոկրատ» գրախանութ), «Քաղաքը» անհատական ցուցահանդես (2014, Երևանի պատմության թանգարան)։ Նրա արվեստը ճանաչում է ձեռք բերել միջազգային մակարդակով՝ ընդգծելով հայկական ջրաներկի յուրահատկությունը։ Պետո Պողոսյանի ստեղծագործությունները ոգեշնչում են արվեստասերներին՝ ներկայացնելով հայկական քաղաքների հոգին և մշակութային ժառանգությունը համաշխարհային արվեստի բեմում։

—

### Русский
Армянский художник

Пето Алексанович Погосян родился 28 октября 1983 года в Ленинакане (ныне Гюмри), Армянская ССР, СССР. Армянский художник, мастер акварели, значимая фигура в армянском и международном искусстве, чьи работы представили армянскую культуру на мировой сцене. Его творческий путь начался в Гюмрийской художественной школе имени Меркурова, где он освоил основы живописи. В 1998–2000 годах посещал курсы графики и скульптуры в Гюмрийской академии художеств. В 2000–2005 годах обучался на факультете изобразительного искусства Ереванской академии художеств, совершенствуя своё мастерство.

Творчество Пето Погосяна выделяется уникальным подходом к акварели без примеси других материалов, преимущественно в жанре городского пейзажа. Его работы отражают архитектурную красоту армянских городов, особенно Гюмри и Еревана, культурные нюансы и повседневную жизнь людей. Его полотна часто изображают городские пейзажи, наполненные ностальгией и теплом. Работы Погосяна находятся в частных коллекциях Армении, Ливана, Ирана, Франции, Германии, Англии, Бельгии, Швейцарии, США, Аргентины, а также в Американском университете Армении и посольстве Китая в Армении.

Погосян участвовал в многочисленных персональных и групповых выставках в Армении и за рубежом. Среди значимых выставок: Шанхайская международная акварельная биеннале (2012), армяно-японская выставка искусства в Токио (2012), премия «Выдающаяся акварель» (2013, Bold Brush Painting Competition), международный конкурс «Синтез» в Лос-Анджелесе, 3-е место (2013), Шэньчжэньская международная акварельная биеннале (2013–2014), Международная акварельная экспозиция в Таиланде (2014), «Город: два подхода» (2011, Ереван, книжный магазин «Бюрократ»), персональная выставка «Город» (2014, Музей истории Еревана). Его искусство получило международное признание, подчёркивая уникальность армянской акварели. Творчество Пето Погосяна вдохновляет любителей искусства, представляя душу армянских городов и культурное наследие на мировой арене.

—

### English

Armenian Art

Peto Alexanovich Poghosyan was born on October 28, 1983, in Leninakan (now Gyumri), Armenian SSR, USSR. An Armenian artist and master of watercolor, he is a significant figure in Armenian and international art, whose works have showcased Armenian culture on the global stage. His artistic journey began at the Merkurov Art School in Gyumri, where he mastered the fundamentals of painting. From 1998 to 2000, he attended graphics and sculpture courses at the Gyumri Academy of Fine Arts. From 2000 to 2005, he studied at the Fine Arts Department of the Yerevan Academy of Fine Arts, honing his skills.

Peto Poghosyan’s work is distinguished by a unique approach to watercolor, using no other materials, primarily in the genre of urban landscapes. His paintings capture the architectural beauty of Armenian cities, especially Gyumri and Yerevan, cultural nuances, and everyday human life. His canvases often depict cityscapes filled with nostalgia and warmth. Poghosyan’s works are held in private collections in Armenia, Lebanon, Iran, France, Germany, England, Belgium, Switzerland, the USA, and Argentina, as well as in the American University of Armenia and the Chinese Embassy in Armenia.

Poghosyan has participated in numerous solo and group exhibitions in Armenia and abroad. Notable exhibitions include the Shanghai International Watercolor Biennale (2012), the Armenian-Japanese Art Exhibition in Tokyo (2012), the “Outstanding Watercolor” award (2013, Bold Brush Painting Competition), the “Synthesis” international competition in Los Angeles, 3rd place (2013), the Shenzhen International Watercolor Biennale (2013–2014), the Thailand International Watercolor Expo (2014), “City: Two Approaches” (2011, Yerevan, Bureaucrat Bookstore), and the solo exhibition “The City” (2014, Yerevan History Museum). His art has gained international recognition, highlighting the uniqueness of Armenian watercolor. Peto Poghosyan’s work inspires art lovers, presenting the soul of Armenian cities and their cultural heritage on the global stage.

—

Նունե Յուրիի Աղբալյանը ծնվել է 1959 թվականի մարտի 28-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ նկարչուհի, հայ և միջազգային արվեստի նշանակալի դեմք, ով իր ստեղծագործություններով կամրջել է հայկական մշակույթն ու համաշխարհային արվեստը։

1982 թվականին ավարտել է Մոսկվայի տեքստիլ ինստիտուտը, որտեղ յուրացրել է տեքստիլ նկարչության և դիզայնի հմտությունները։ 1988 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, իսկ 1995 թվականից՝ Պրոֆեսիոնալ նկարիչների միջազգային միության անդամ։ 1990 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում, 2005 թվականից՝ պրոֆեսոր։

Նունե Աղբալյանի ստեղծագործությունները առանձնանում են տեքստիլ նյութերի, հատկապես մետաքսի, բամբակի, վուշի և թավիշի վրա աշխատելու նորարար մոտեցմամբ։ Նրա գործերն արտացոլում են խորը զգացմունքներ, մարդկային հարաբերություններ և մշակութային խորհրդանիշներ։ Նրա նշանավոր աշխատանքներից են՝ «Պալանգա» (1987, բամբակ), «Վախը» (1995, բամբակ), «Պսակադրություն» (1993, մետաքս), «Կինը և տղամարդը» (1998, մետաքս), «Հակադրություն» (2002, մետաքս), «Սեր» (2002, մետաքս)։ Նրա արվեստը հայտնի է գույների նուրբ համադրությամբ և խորհրդանշական կոմպոզիցիաներով, որոնք ուսումնասիրում են մարդու ներաշխարհը և հայկական մշակույթի էությունը։

Աղբալյանը մասնակցել է ավելի քան 90 ցուցահանդեսի Հայաստանում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, Շվեդիայում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվում են աշխարհի տարբեր թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում, ինչը վկայում է նրա արվեստի միջազգային ճանաչման մասին։ 2014 թվականին Հայաստանի նկարիչների միությունում կայացել է նրա անհատական ցուցահանդեսը, որը ներկայացրել է նրա ստեղծագործական ճանապարհի կարևոր փուլը։ Նունե Աղբալյանը ոչ միայն ստեղծագործող է, այլև կրթիչ, ով իր գիտելիքներով կիսվել է երիտասարդ արվեստագետների հետ՝ նպաստելով հայկական արվեստի զարգացմանը։ Նրա ժառանգությունը ոգեշնչում է սերունդներին՝ ընդգծելով հայ նկարչության յուրահատկությունն ու գլոբալ նշանակությունը։

—

### Русский
Армянская художница

Нунэ Юрьевна Агбалян родилась 28 марта 1959 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянская художница, значимая фигура армянского и международного искусства, чьи работы создали мост между армянской культурой и мировой художественной сценой. В 1982 году окончила Московский текстильный институт, где освоила мастерство текстильной живописи и дизайна. С 1988 года — член Союза художников Армении, с 1995 года — член Международного союза профессиональных художников. С 1990 года преподаёт в Ереванской академии художеств, с 2005 года — профессор.

Творчество Нунэ Агбалян отличается новаторским подходом к работе с текстильными материалами, особенно с шёлком, хлопком, льном и бархатом. Её работы отражают глубокие эмоции, человеческие отношения и культурные символы. Среди известных произведений: «Паланга» (1987, хлопок), «Страх» (1995, хлопок), «Венчание» (1993, шёлк), «Женщина и мужчина» (1998, шёлк), «Противоположность» (2002, шёлк), «Любовь» (2002, шёлк). Её искусство славится тонким сочетанием цветов и символическими композициями, исследующими внутренний мир человека и суть армянской культуры.

Агбалян участвовала в более чем 90 выставках в Армении, России, США, Германии, Австрии, Швеции, Франции и других странах. Её работы представлены в музеях и частных коллекциях по всему миру, что свидетельствует о международном признании её творчества. В 2014 году в Союзе художников Армении прошла её персональная выставка, отразившая важный этап её творческого пути. Нунэ Агбалян — не только творец, но и педагог, поделившаяся своими знаниями с молодыми художниками, способствуя развитию армянского искусства. Её наследие вдохновляет поколения, подчёркивая уникальность армянской живописи и её глобальное значение.

—

### English

Armenian Art

Nune Yurievna Aghbalyan was born on March 28, 1959, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian artist, a significant figure in Armenian and international art, whose works have bridged Armenian culture with the global art scene. In 1982, she graduated from the Moscow Textile Institute, mastering the techniques of textile painting and design. Since 1988, she has been a member of the Artists’ Union of Armenia, and since 1995, a member of the International Union of Professional Artists. Since 1990, she has taught at the Yerevan Academy of Fine Arts, becoming a professor in 2005.

Nune Aghbalyan’s work is distinguished by an innovative approach to textile materials, particularly silk, cotton, linen, and velvet. Her creations reflect deep emotions, human relationships, and cultural symbols. Notable works include *Palanga* (1987, cotton), *Fear* (1995, cotton), *Wedding* (1993, silk), *Woman and Man* (1998, silk), *Contrast* (2002, silk), and *Love* (2002, silk). Her art is renowned for its subtle color combinations and symbolic compositions, exploring the human psyche and the essence of Armenian culture.

Aghbalyan has participated in over 90 exhibitions in Armenia, Russia, the USA, Germany, Austria, Sweden, France, and beyond. Her works are displayed in museums and private collections worldwide, attesting to her international recognition. In 2014, her solo exhibition at the Artists’ Union of Armenia showcased a significant phase of her creative journey. Nune Aghbalyan is not only a creator but also an educator, sharing her knowledge with young artists and contributing to the development of Armenian art. Her legacy inspires generations, highlighting the uniqueness and global significance of Armenian painting.

—

Ռոմեո Վոլոդյայի Մելիքյանը ծնվել է 1987 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Բերդում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայտնի հայ նկարիչ, քանդակագործ և արվեստագետ է, ով ապրում և ստեղծագործում է Թավուշի շրջանում, Ադրբեջանի հետ սահմանամերձ գոտում։

Ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական ուսումնարանը։ 2015 թվականից անդամակցել է Նկարիչների միջազգային ֆեդերացիային և Ռուսաստանի Դաշնության նկարիչների միությանը, իսկ 2019 թվականից՝ Հայաստանի նկարիչների միությանը։ 2018 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել «Հակամարտություններ» խորագրով Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, որտեղ նրա աշխատանքները մշտական ցուցադրության մեջ են 2019 թվականից։ Նրա ստեղծագործությունները կենտրոնանում են հակամարտության, պատերազմի, տեխնոլոգիայի գերակայության և մարդկային կյանքի թեմաների վրա, հաճախ օգտագործելով աբստրակտ ձևեր, կոլաժներ և քանդակներ (օրինակ՝ երկաթե կոնստրուկցիաներ, ինչպես «Պատերազմ» շարքում)։ Աշխատանքները տեղադրված են մասնավոր հավաքածուներում Հայաստանում, Գերմանիայում, Նիդերլանդներում, Անգլիայում, Սերբիայում, Լիբանանում, Ռուսաստանում, Իտալիայում, Շվեյցարիայում և ԱՄՆ-ում։ Նրա արվեստը բնութագրվում է դրամատիզմով, դինամիկայով և հակամարտության թեմաներով, որոնք արտահայտում են անհանգիստ աշխարհայացքը։ Վերջին տարիներին շարունակել է ակտիվ ստեղծագործել, ներառյալ 2023 թվականի քանդակները, ինչպես W-57 (երկաթ, 53 x 42 x 42 սմ)։Հայերեն գրավիչ վերնագրերի տարբերակներ  «Ռոմեո Մելիքյան՝ Հակամարտության և Արվեստի Ձայնը Սահմանամերձ Բերդից» 
«Ռոմեո Մելիքյանի Կտավներ՝ Պատերազմի և Մարդկության Խորհրդանիշներ» 
«Սահմանամերձ Նկարիչ՝ Ռոմեո Մելիքյան. Դրամատիկ Արվեստի Ուղին»

Русский

Холсты как Символы Войны и Человечности

Ромео Володиевич Меликян родился 23 октября 1987 года в Берде, Армянская ССР, СССР. Известный армянский художник, скульптор и артист, живёт и работает в Тавушском регионе, в зоне конфликта на границе с Азербайджаном. Окончил государственное художественное училище имени Паноса Терлемезяна в Ереване. С 2015 года является членом Международной федерации художников и Союза художников Российской Федерации, с 2019 года — Союза художников Армении. В 2018 году провёл персональную выставку «Конфликты» в Музее современного искусства Еревана, где его работы выставляются на постоянной основе с 2019 года. Его творчество фокусируется на темах конфликтов, войны, доминирования технологий и человеческой жизни, часто используя абстрактные формы, коллажи и скульптуры (например, железные конструкции в серии «Война»). Работы находятся в частных коллекциях в Армении, Германии, Нидерландах, Англии, Сербии, Ливане, России, Италии, Швейцарии и США. Его искусство характеризуется драматизмом, динамикой и темами конфликта, отражающими беспокойный мировоззренческий взгляд. В последние годы он активно творит, включая скульптуры 2023 года, такие как W-57 (железо, 53 x 42 x 42 см).Варианты привлекательных заголовков на русском  «Ромео Меликян: Голос Конфликта и Искусства из Приграничного Берда» 
«Ромео Меликян: Холсты как Символы Войны и Человечности» 
«Приграничный Художник: Путь Драматического Искусства Ромео Меликяна»

English

Canvases: Symbols of War and Humanity

Romeo Vlodiyayi Melikyan was born on October 23, 1987, in Berd, Armenian SSR, USSR. He is a renowned Armenian painter, sculptor, and artist who lives and works in the Tavush region, a conflict zone bordering Azerbaijan. He graduated from the Panos Terlemezyan State College of Fine Arts in Yerevan. Since 2015, he has been a member of the International Federation of Artists and the Union of Artists of the Russian Federation; since 2019, of the Union of Artists of Armenia. In 2018, he held a solo exhibition titled “Conflicts” at the Modern Art Museum in Yerevan, where his works have been on permanent display since 2019. His oeuvre centers on themes of conflict, war, technological dominance, and human existence, often employing abstract forms, collages, and sculptures (e.g., iron constructions in the “War” series). His pieces are held in private collections in Armenia, Germany, the Netherlands, England, Serbia, Lebanon, Russia, Italy, Switzerland, and the USA. His art is marked by drama, dynamism, and explorations of conflict, reflecting a restless worldview. In recent years, he has continued active creation, including 2023 sculptures like W-57 (iron, 53 x 42 x 42 cm).Attractive Headline Options in English  “Romeo Melikyan: The Voice of Conflict and Art from Borderline Berd” 
“Romeo Melikyan’s Canvases: Symbols of War and Humanity” 
“Borderline Artist: Romeo Melikyan’s Path in Dramatic Art”

Արտաշես Արմենակի Հունանյանը մահացել է 1994 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Գլենդեյլում, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ։ Հայ նկարիչ։ Ծնվել է 1922 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Ծաղկաբեր գյուղում, Լոռու մարզ։

1956 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1960-1982 թվականներին դասավանդել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի գեղանկարչության ֆակուլտետում։ Ստեղծագործել է գեղանկարչության, բեմանկարչության, հաստոցային և գրքի գրաֆիկայի բնագավառներում։ Աշխատանքներից են «Քաղաք» (1960-1961), «Վլադիվոստոկում» (1971), «Սախալինյան հուշեր» (1971), «Հայաստան, երկիր դրախտավայր» (1970-1988) նկարաշարերը, Դանթեի «Աստվածային կատակերգություն» (1961), Եղիշեի «Վասն Վարդանայ և Հայոց պատերազմին» (1962) նկարազարդումները, «Գեղարդ» (1963), «Խաչքար» (1968) գրաֆիկ թերթերը։ 1968 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։ Գրել է բանաստեղծություններ («Պահպանակ», 1994)։ Արտաշես Հունանյանի աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Արտաշես Հունանյանը ժամանակակից հայ նկարչության վարպետ է, նրա ստեղծագործությունները, լի դասական ու արդիական համադրումներով, արտացոլում են հայրենիքի հմայքն ու աշխարհի հեռավոր անկյունները՝ ոգեշնչելով սերունդներին գեղարվեստի թեմատիկ բազմազանությամբ ու հայկական հոգու խորությամբ։

—

### Русский
Армянский художник  с тематическим разнообразием и глубиной армянской души

Арташес Арменакович Хунанян скончался 19 октября 1994 года в Глендейле, округ Лос-Анджелес, Калифорния, США. Армянский художник. Родился 15 сентября 1922 года в селе Цахкабер, Лори, Армения. В 1956 году окончил Ереванский художественно-театральный институт. В 1960–1982 годах преподавал на факультете изобразительного искусства Ереванского государственного педагогического института им. Х. Абовяна. Работал в живописи, театральной декорации, станковой и книжной графике. Из работ: серии «Город» (1960–1961), «Во Владивостоке» (1971), «Сахалинские воспоминания» (1971), «Армения, страна рая» (1970–1988), иллюстрации к «Божественной комедии» Данте (1961), «Васн Варданан и войне армян» Егише (1962), графические листы «Гегард» (1963), «Хачкар» (1968). В 1968 году провёл персональную выставку в Ереване. Писал стихи («Хранитель», 1994). Работы Арташеса Хунаняна хранятся в Национальной галерее Армении. Арташес Хунанян — мастер современного армянского искусства, его творчество, полное сочетаний классики и современности, отражает очарование родины и дальние уголки мира, вдохновляя поколения тематическим разнообразием и глубиной армянской души.

—

### English
Armenian Painter with thematic diversity and the depth of the Armenian sou

Artashes Armenakovich Hunanyan passed away on October 19, 1994, in Glendale, Los Angeles County, California, USA. Armenian painter. Born on September 15, 1922, in Tsaghkaber village, Lori Province. Graduated from Yerevan Fine Arts and Theater Institute in 1956. From 1960–1982, taught at the Faculty of Fine Arts, Yerevan Kh. Abovyan State Pedagogical Institute of Armenia. Worked in painting, stage design, easel and book graphics. Key works: series “City” (1960–1961), “In Vladivostok” (1971), “Sakhalin Memories” (1971), “Armenia, Land of Paradise” (1970–1988), illustrations for Dante’s “Divine Comedy” (1961), Yeghishe’s “Vasn Vardanay and the War of Armenians” (1962), graphic sheets “Geghard” (1963), “Khachkar” (1968). Held a solo exhibition in Yerevan in 1968. Wrote poetry (“Guardian,” 1994). Artashes Hunanyan’s works are held in the National Gallery of Armenia. Artashes Hunanyan was a master of modern Armenian art; his creations, blending classical and contemporary approaches, reflect the charm of the homeland and distant world corners, inspiring generations with thematic diversity and the depth of the Armenian soul.

—

Կառլոս Շավարշի Աբովյանը (Կալո) ծնվել է 1937 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր)։ Հայ նկարիչ։ Մահացել է 1992 թվականին։ Մասնագիտացել է ինքնակրթությամբ, ստեղծագործել հիմնականում դիմանկարի ժանրում։

Աբովյանի կտավները յուրահատուկ են խորհրդապաշտությամբ, գունային ոչ կաղապարային լուծումներով և դինամիկայով, որոնք արտահայտում են հայկական մարդու հոգու խորքերը, լույսի խաղը և բնության կապը մարդկանց հետ։ Նրա հայտնի ստեղծագործություններից են «Լոռի, մայրամուտի գույներ» (1991), «Քրոջս դիմանկարը» (1984), «Ինքնանկար բերետով» (1986), «Էլենի դիմանկարը» (1982)։ Այս աշխատանքները ցույց են տալիս նրա տաղանդը՝ խառնելով իրականությունը երազանքի հետ, գույների հրաշալի համադրություններով։ Անհատական հետմահու ցուցահանդեսներ են կազմակերպվել Երևանում և Վանաձորում 1995 թվականին, որտեղ հանդիսատեսը ծանոթացել է նրա ժառանգությանը։ Կառլոս Աբովյանը խորհրդային հայկական գեղանկարչության ինքնակրթ վարպետ է, որի ստեղծագործությունները շարունակում են ոգեշնչել Լոռու շրջանի և ամբողջ հայ արվեստի սիրահարներին՝ պահպանելով հայկական հոգու յուրահատուկ գույները։

—

### Русский
Мистический живописец

Карлос Шаваршович Абовян (Кало) родился 17 октября 1937 года в Кировакане (ныне Ванадзор), Кироваканский район, Армянская ССР, СССР. Армянский художник. Умер 5 декабря 1992 года в Кировакане, Армения. Освоил профессию самостоятельно, творил преимущественно в жанре портрета. Холсты Абовяна уникальны мистицизмом, нешаблонными цветовыми решениями и динамикой, передающими глубину армянской души, игру света и связь человека с природой. Среди известных работ: «Лори, цвета заката» (1991), «Портрет сестры» (1984), «Автопортрет с беретом» (1986), «Портрет Элены» (1982). Эти полотна показывают его талант — смешение реальности с мечтой, чудесные сочетания цветов. Посмертные персональные выставки прошли в Ереване и Ванадзоре в 1995 году, где зрители познакомились с его наследием. Карлос Абовян — самоучка советской армянской живописи, чьи работы продолжают вдохновлять ценителей искусства Лори и всего армянского народа, сохраняя уникальные краски армянской души.

—

### English
Mystical Painter

Carlos Shavarshovich Abovyan (Kalo) was born on October 17, 1937, in Kirovakan (now Vanadzor), Kirovakan District, Armenian SSR, USSR. An Armenian painter, he passed away on December 5, 1992, in Kirovakan, Armenia. Self-taught, he primarily worked in the portrait genre. Abovyan’s canvases are unique for their mysticism, non-stereotypical color solutions, and dynamism, expressing the depths of the Armenian soul, light play, and human-nature connection. Notable works include “Lori, Sunset Colors” (1991), “Portrait of My Sister” (1984), “Self-Portrait with Beret” (1986), “Portrait of Eleni” (1982). These pieces showcase his talent—blending reality with dream through marvelous color harmonies. Posthumous solo exhibitions were held in Yerevan and Vanadzor in 1995, introducing audiences to his legacy. Carlos Abovyan, a self-taught master of Soviet Armenian painting, continues to inspire art lovers in Lori and across the Armenian world, preserving the unique hues of the Armenian soul.

—

Առաքել Սեդրակի Առաքելյանը մահացել է 1991 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Երևանում, Հայաստան։ Հայ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։

Ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 17-ին Երևանում, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Սեդրակ Առաքելյանի որդին է։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1955 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1958 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ 1952 թվականից մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների, իսկ 2012 թվականին հետմահու անհատական ցուցահանդես է կազմակերպվել Երևանում՝ նվիրված նրա 85-ամյակին։ Առաքելյանի ստեղծագործությունները, որոնք արտացոլում են հայկական բնության գեղեցկությունը, լուսավորությունը և եղանակային տրամադրությունները, գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Նրա հայտնի աշխատանքներից են «Աշուն» (1960), «Գուրզուֆ. նավակներ ծովափին» (1961), «Արայի սարը» (1969), «Արագիլներ», «Ձմեռ», «Քաջարան», «Ուշ աշուն» (1979), «Սևան» (1973, 1978)։ Առաքել Առաքելյանի նկարները խորհրդանշում են հայկական լեռնային լանդշաֆտների խորությունը և եղանակային փոփոխությունների բանաստեղծությունը, նպաստելով խորհրդային հայկական գեղանկարչության զարգացմանը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել ժամանակակից սերունդներին՝ պահպանելով հայ արվեստի ազգային ինքնությունը։

—

### Русский
Армянский художник природы, Севана и горы Арай

Аракел Седракович Аракелян скончался 16 октября 1991 года в Ереване, Армения. Армянский живописец, заслуженный художник Армянской ССР. Родился 17 ноября 1927 года в Ереване, АГФСР, СССР. Сын заслуженного деятеля искусств Армянской ССР Седрака Аракеляна. В 1949 году окончил Ереванское художественное училище им. Паноса Терьлемезяна, в 1955 году — Ереванский художественно-театральный институт. С 1958 года — член Союза художников Армении. С 1952 года участвовал в многочисленных выставках, в 2012 году посмертная персональная выставка в Ереване к 85-летию художника. Работы Аракеляна, отражающие красоту армянской природы, свет и сезонные настроения, хранятся в Национальной галерее Армении. Среди известных произведений: «Осень» (1960), «Гурзуф. Лодки у берега» (1961), «Гора Арай» (1969), «Облака», «Зима», «Каджаран», «Поздняя осень» (1979), «Севан» (1973, 1978). Картины Араке ла Аракеляна символизируют глубину армянских горных пейзажей и поэзию смены времён года, способствуя развитию советской армянской живописи. Его наследие продолжает вдохновлять современные поколения, сохраняя национальную идентичность армянского искусства.

—

### English
Armenian art of nature, Sevan and Mount Aray

Arakel Sedrakovich Arakelyan passed away on October 16, 1991, in Yerevan, Armenia. An Armenian painter and Merited Artist of the Armenian SSR, he was born on November 17, 1927, in Yerevan, AGFSR, USSR. Son of Sedrak Arakelyan, Merited Artist of the Armenian SSR. In 1949, he graduated from the Yerevan Panos Terlememezian Art School, and in 1955 from the Yerevan Art and Theater Institute. From 1958, he was a member of the Union of Artists of Armenia. Starting in 1952, he participated in numerous exhibitions, with a posthumous solo exhibition held in Yerevan in 2012 for his 85th anniversary. Arakelyan’s works, capturing the beauty of Armenian nature, light, and seasonal moods, are held in the National Gallery of Armenia. Notable pieces include “Autumn” (1960), “Gurzuf. Boats by the Shore” (1961), “Mount Aray” (1969), “Clouds,” “Winter,” “Kajar an,” “Late Autumn” (1979), “Sevan” (1973, 1978). Arakelyan’s paintings symbolize the depth of Armenian mountain landscapes and the poetry of seasonal changes, contributing to the development of Soviet Armenian painting. His legacy continues to inspire generations, preserving the national identity of Armenian art.

—